ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥାଶୈଲଂ ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ନ୍ଯାଯତୋଽର୍ଥତଃ। ଅଭ୍ଯାସାତ୍ସନ୍ଧଯଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞେଯାଃ ସ୍ଵରା ଇତି ।। ୨୬.

ଯେପରି ରଙ୍ଗମାନେ ନିୟମ ଏବଂ ଅର୍ଥାନୁସାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ, ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସରେ ମିଶଣ ହୁଏ, ସେପରି ଅକ୍ଷରଗୁଡିକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଅସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପେ ତ୍ଵଯା ଚୋକ୍ତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ। ମହାଦେଵସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସାଧକୈର୍ମୁନିଭିଃ ସହ ।। ୨୭.

ଏହି କଳ୍ପରେ ତୁମେ ମହାଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରକଟ ହେବା ବିଷୟରେ, ସାଧକ ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ, କଥା କହିଛ।

ଉତ୍ପତ୍ତିରାଦିସର୍ଗସ୍ଯ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତ ସମାସତଃ। ଵିସ୍ତରେଣାସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମାନି ତନୁଭିଃ ସହ ।। ୨୭.

ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି; ଏବେ ଏହାକୁ ନାମ ଏବଂ ଶରୀର ସହିତ ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ପତ୍ନୀଷୁ ଜନଯାମାସ ମହାଦେଵଃ ସୁତାନ୍ ବହୂନ୍। କଲ୍ପେଽଷ୍ଟମେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ଯସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପେ ତୁ ତଚ୍ଛୃଣୁ ।। ୨୭.

ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କରୁ ଅନେକ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଥିଲେ; ଏହା କେଉଁ କଳ୍ପରେ ଘଟିଥିଲା, ଏହା ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପ ପରେ ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ଶୁଣ।

କଲ୍ପାଦୌ ଚାତ୍ମାନସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ସୁତଂ ପ୍ରଧ୍ଯାଯତଃ ପ୍ରଭୋଃ। ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତତୋଙ୍କେଽସ୍ଯ କୁମାରୋ ନୀଲଲୋହିତଃ। ତଂ ଦଧେ ସୁସ୍ଵରଂ ଘୋରଂ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ତେଜସା ।। ୨୭.

କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ସମାନ ପୁଅ ନିମିତ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ ନୀଳ ଲାଲ ପୁଅ ପ୍ରକଟ କଲେ; ସେଉଁଥିରେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ରଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରର ଅଟୁଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦନ୍ତଂ ସହସା କୁମାରଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ଵ୍କ ରୋଦିଷି କୁମାରେତି ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ।। ୨୭.

ଏହି ନୀଳ ଲାଲ ପୁଅକୁ ହଠାତ୍ ରୁଦନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ, ପୁଅ?'

ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦେହି ମେ ନାମ ପ୍ରଥମଂ ଵୈ ପିତାମହ। ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ ନାମ୍ନାସି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽରୁଦତ୍ପୁନଃ ।। ୨୭.

ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ପ୍ରଥମ ନାମ ଦିଅ, ପିତାମହ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ରୁଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।' ତଥାପି ସେ ପୁନି କାନ୍ଦିଲେ।

କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦନ୍ତଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ । ନାମ ଦେହି ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମେ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?' ପୁଅ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ଦିଅ,' ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି।

ଭଵସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ ନାମ୍ନାସି ଙ୍ତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽରୁଦତ୍ପୁନଃ। କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଶଙ୍କରମ୍ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦେବ।' ତଥାପି ସେ ପୁନି କାନ୍ଦିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?'

ତୃତୀଯଂ ଦେହି ମେ ନାମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ଶିଵସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ ନାମ୍ନାସି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ଶିଵସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ ନାମ୍ନାସି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽରୁଦତ୍ପୁନଃ ।। ୨୭.

ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ତୃତୀୟ ନାମ ଦିଅ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଶିବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦେବ।' ତଥାପି ସେ ପୁନି କାନ୍ଦିଲେ।

କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦନ୍ତଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଚତୁର୍ଥଂ ଦେହି ମେ ନାମ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?' ପୁଅ ପୁନି କହିଲେ, 'ମୋତେ ଚତୁର୍ଥ ନାମ ଦିଅ,' ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି।

ପଶୂନାଂ ତ୍ଵଂ ପତିର୍ଦେଵ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽରୁଦତ୍ପୁନଃ। କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦନ୍ତଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ପଶୁମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଦେବ।' ତଥାପି ସେ ପୁନି କାନ୍ଦିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?'

ପଞ୍ଚମଂ ଦେହି ମେ ନାମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ଈଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ ନାମ୍ନାସି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽରୁଦତ୍ପୁନଃ ।। ୨୭.

ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ପଞ୍ଚମ ନାମ ଦିଅ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଈଶ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦେବ।' ତଥାପି ସେ ପୁନି କାନ୍ଦିଲେ।

କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦନ୍ତଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଷଷ୍ଠଂ ମେ ନାମ ଦେହୀତି ଇତ୍ଯୁଵାଚାଥ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?' ପୁଅ ପୁନି କହିଲେ, 'ମୋତେ ଷଷ୍ଠ ନାମ ଦିଅ,' ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି।

ଭୀମସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ ନାମ୍ନାସି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽରୁଦତ୍ପୁନଃ । କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦନ୍ତଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୀମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦେବ।' ତଥାପି ସେ ପୁନି କାନ୍ଦିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?'

ସପ୍ତମଂ ଦେହି ମେ ନାମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ଉଗ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵ ନାମ୍ନାସି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽରୁଦତ୍ପୁନଃ ।। ୨୭.

ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ସପ୍ତମ ନାମ ଦିଅ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଉଗ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦେବ।' ତଥାପି ସେ ପୁନି କାନ୍ଦିଲେ।

କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦନ୍ତଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଅଷ୍ଠମଂ ଦେହି ମେ ନାମ ତ୍ଵଂ ଵିଭୋ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ମହାଦେଵସ୍ତୁ ନାମ୍ନାସି ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିରରାମ ହ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, 'କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?' ପୁଅ ପୁନି କହିଲେ, 'ମୋତେ ଅଷ୍ଟମ ନାମ ଦିଅ, ବିଭୋ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ମହାଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ।' ତାପରେ ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ଲବ୍ଧ୍ଵା ନାମାନି ଚୈତାନି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନୀଲଲୋହିତଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ନାମ୍ନାମେତେଷାଂ ଭୂତାନି ପ୍ରଦିଶେତି ହ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ପାଇଁ ନୀଳଲୋହିତ କହିଲେ— 'ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନ୍ତୁ।'

ତତୋଽଭିଶୃଷ୍ଟାସ୍ତନଵ ଏଷାଂ ନାମ୍ନାଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ସୂର୍ଯୋ ମହୀ ଜଲଂ ଵହ୍ନିର୍ଵାଯୁରାକାଶମେଵ ଚ ।। ୨୭.

ତାପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ— ଏହି ସମସ୍ତ ତନୁକୁ ଏହି ନାମରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଦୀକ୍ଷିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଧାତଵଃ। ତେଷୁ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଵନ୍ଦ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ରୁଦ୍ରସ୍ତାନ୍ ହିନସ୍ତି ଵୈ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିତ ଓ ବନ୍ଦ୍ୟ ମନାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଏହାମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି।

ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ଦେଵଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯଂ ନାମଧେଯନ୍ତେ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭଵେତି ଯତ୍। ଏତସ୍ଯାପୋ ଦ୍ଵିତୀଯା ତେ ତନୁର୍ନାମ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୭.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ସେଇ ଦେବତା ନୀଳଲୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ଭବ ଦେଇଛି; ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ପାଣି ହେବ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଯତ୍ ସ୍ଥିରଂ ତସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଥଂ ରସାତ୍ମକମ୍। ତଦ୍ଵିଵେଶ ତତସ୍ତୋଯଂ ତସ୍ମାଦାପୋ ଭଵଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ସ୍ଥିର ଓ ରସମୟ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏହିକାରଣରୁ, ପାଣି ସହିତ ଭବ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତି ଭୂତାନି ତାଭ୍ଯସ୍ତା ଭାଵଯନ୍ତି ଚ। ଭଵନାଦ୍ଭାଵନାଚ୍ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ସମ୍ଭଵଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ଭବ ଓ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଭୂତମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କହାଯାଏ।

ତସ୍ମାନ୍ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଞ୍ଚ ନାପ୍ସୁ କୁର୍ଵୀତ ସର୍ଵଦା। ନ ସ୍ନାଯେଦପ୍ସୁ ନଗ୍ନଶ୍ଚ ନ ନିଷ୍ଠୀଵେତ୍ କଦାଚନ ।। ୨୭.

ଏହିକାରଣରୁ, କେବେ ବି ପାଣିରେ ପିଶାବ କିମ୍ବା ମଳ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପାଣିରେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିବା ନାହିଁ, କେବେ ବି ତାହାରେ ଥୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ମୈଥୁନଂ ନୈଵ ସେଵେତ ଶିରଃସ୍ନାନଞ୍ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍। ନ ପ୍ରୀତଃ ପରିଚକ୍ଷୀତ ଵହନ୍ନ ସଂସ୍ଥିତୋଽପି ଵା ।। ୨୭.

ପାଣିରେ କେବେ ବି ମିଥୁନ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇବା ମଧ୍ୟ ଦରକାର ନାହିଁ; ଚାଲିବା କିମ୍ବା ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ ଅସମ୍ମାନ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ମେଧ୍ଯାମେଧ୍ଯଶରୀରତ୍ଵାନ୍ନୈଵ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯପଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଵର୍ଣରସଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ଅଲ୍ପାଶ୍ଚ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୨୭.

ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଣି କେବେ ବି ଦୂଷିତ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପାଣି ରଙ୍ଗ ହରାଇଛି, ରସ ନାହିଁ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଅଛି କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।

ଅପାଂ ଯୋନିଃ ସମୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତସ୍ମାତ୍ତଂ କାମଯନ୍ତି ତାଃ। ମେଧ୍ଯାଶ୍ଚୈଵାମୃତାଶ୍ଚୈଵ ଭଵନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ଯ ସାଗରମ୍ ।। ୨୭.

ପାଣିର ମୂଳ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର, ଏହିକାରଣରୁ ସମସ୍ତ ପାଣି ସମୁଦ୍ରକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ; ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଅମୃତ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦପୋ ନ ରୁନ୍ଧୀତ ସମୁଦ୍ରଂ କାମଯନ୍ତି ତାଃ। ନ ହିନସ୍ତି ଭଵୋ ଦେଵଃ ସଦୈଵଂ ଯୋଽପ୍ସୁ ଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୨୭.

ଏହିକାରଣରୁ, ପାଣିକୁ କେବେ ବି ଅଟକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଏପରି ପାଣିରେ ଯିଏ ରହେ, ତାଙ୍କୁ ଭବ ଦେବତା କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତିନାହିଁ।

ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ଦେଵଂ କୃଷ୍ଣଲୋହିତମ୍। ଶର୍ଵସ୍ତ୍ଵମିତି ଯନ୍ନାମ ତୃତୀଯଂ ସମୁଦାହୃତମ୍। ତସ୍ଯ ଭୂମିସ୍ତୃତୀଯା ତୁ ତନୁର୍ନାମ୍ନା ଭଵତ୍ଵିଯମ୍ ।। ୨୭.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଦେବତା କୃଷ୍ଣଲୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମ ପାଇଁ ତୃତୀୟ ନାମ ଶର୍ବ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି; ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମର ତୃତୀୟ ରୂପ ହେଉ।'