ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତସ୍ତୁ ଧ୍ଯାନସଂଯୁକ୍ତସ୍ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଭୈରଵମ୍। ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା ତ୍ରିତଯଂ କୋଽନ୍ଵଯନ୍ତ୍ଵିତି ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ଏହି ତିନିକୁ କିଏ ବ୍ୟାପିଛି?'

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ତଦକ୍ଷରମ୍। ଅଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଞ୍ଚ ରସଗନ୍ଧଵିଵର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକଟ ହେଲା — ଯାହା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧରୁ ଶୂନ୍ୟ।

ଅଥୋତ୍ତମଂ ସ ଲୋକେଷୁ ସ୍ଵମୂର୍ତ୍ତିଞ୍ଚାପି ପଶ୍ଯତି। ଧ୍ଯାଯନ୍ଵୈ ସ ତଦା ଦେଵମଥୈନଂ ପଶ୍ଯତେ ପୁନଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଦେଖିଲେ; ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ପୁଣି ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତଂ ଶ୍ଵେତମଥ ରକ୍ତଞ୍ଚ ପୀତଂ କୃଷ୍ଣଂ ତଦା ପୁନଃ। ଵର୍ଣସ୍ଥଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯେତ ନ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ଚ ନପୁଂସକମ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ଏହାକୁ କେବେ ଧଳା, କେବେ ଲାଲ, କେବେ ହଳଦିଆ, କେବେ କଳା ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ରଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏହା ନା ଜଣେ ଜିଅ, ନା ନପୁଂସକ।

ତତ୍ସର୍ଵଂ ସୁଚିରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯନ୍ ହି ତଦକ୍ଷରମ୍ । ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ କଣ୍ଠାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତେଽକ୍ଷରଃ ।। ୨୬.

ଏହି ସବୁକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବୁଝି, ସେ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ତାଙ୍କର ଗଳାରୁ ସେଇ ଅକ୍ଷର ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ।

ଏକମାତ୍ରୋ ମହାଘୋଷଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଃ ସୁନିର୍ମଲଃ। ସ ଓଙ୍କାରୋ ଭଵେଦ୍ଵେଦଃ ଅକ୍ଷରଂ ଵୈ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ଏହା ଏକ ମାତ୍ରା, ବଡ଼ ଧ୍ୱନି, ଧଳା ରଙ୍ଗର, ସଫା ଏବଂ ନିର୍ମଳ; ଏହି ହେଉଛି 'ଓଁ' ଅକ୍ଷର, ଯାହା ବେଦ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଅକ୍ଷର।

ତତଶ୍ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ତ୍ଵକ୍ଷରଂ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତନ୍ତୁ ରକ୍ତନ୍ତୁ ସ ଦେଵଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଅକ୍ଷର ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ସେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଏହି ଦେବତା ପ୍ରଥମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଋଗ୍ଵେଦଂ ପ୍ରଥମଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଗ୍ନିମୀଳେ ପୁରୋହିତମ୍। ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଚଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ପୁନଃ। ତଦକ୍ଷରଂ ମହାତେଜାଃ କିମେତଦିତି ଲୋକକୃତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଋଗ୍ବେଦ, 'ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ସେ ପୂରୋହିତ'; ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହି ଅକ୍ଷର କ'ଣ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା?'

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନଥ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦ୍ଵିମାତ୍ରମକ୍ଷରଂ ଜଜ୍ଞେ ଈଶିତ୍ଵେନ ଦ୍ଵିମାତ୍ରିକମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମହେଶ୍ୱର ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ଏକ ଅକ୍ଷର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଏହା ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା।

ତତଃ ପୁନର୍ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ତୁ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚାକ୍ଷରମ୍। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଚ ରକ୍ତଂ ତଚ୍ଛେଦନେ ଗୃହ୍ଯ ସା ଯଜୁଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେ ପୁଣି ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏହା ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାଗ କରିବାରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ମିଳିଲା।

ଇଷେ ତ୍ଵୋର୍ଜ୍ଜେତ୍ଵା ଵାଯଵସ୍ଥ ଦେଵୋ ଵଃ ସଵିତା ପୁନଃ। ଋଗ୍ଵେଦ ଏକମାତ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିମାତ୍ରନ୍ତୁ ଯଜୁଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୬.

ଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ, ସବିତା ଦେବତା ପୁଣି ତୁମମାନଙ୍କର; ଋଗ୍ବେଦ ଏକ ମାତ୍ରା ଥିବା, ଯଜୁର୍ବେଦ ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତତୋ ଵେଦଂ ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵ ତଦକ୍ଷରମ୍। ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵକ୍ଷରଂ ପୁନରୀଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ବେଦ ଓ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷରକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ପୁଣି ଭଗବାନ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ଚୋଙ୍କାରଃ ସମ୍ବଭୂଵ ହ। ତତସ୍ତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓଙ୍କାରଂ ସମଚିନ୍ତଯତ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, 'ଓଁ' ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷର 'ଓଁ' କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ତତଃ ପୀତାମୃଚଂ ଚୈଵ ସମୁତ୍ଥିତାମ୍। ଅଗ୍ନ ଆଯାହି ଵୀତଯେ ଗୃଣାନୋ ହଵ୍ଯଦାତଯେ ।। ୨୬.

ତାପରେ ସେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ: 'ଅଗ୍ନି, ଆସ, ଉପଭୋଗ ପାଇଁ, ଯିଏ ହବି ଦେବାରେ ପ୍ରଶଂସିତ।'

ତତସ୍ତୁ ସ ମହାତେଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵେଦାନୁପସ୍ଥିତାନ୍। ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ଯତ୍ର୍ରିରକ୍ଷରମ୍। ତ୍ରିଵର୍ଣଂ ଯତ୍ ତ୍ରିଷଵଣମୋଙ୍କାରଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବେଦମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କଲେ; ଭଗବାନ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, ତିନି ଅକ୍ଷର, ତିନି ରଙ୍ଗ, ତିନି ସମୟର 'ଓଁ', ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।

ତତଶ୍ଵୈଵ ତ୍ରିସଂଯୋଗାତ୍ ତ୍ରିଵର୍ଣଂ ତୁ ତଦକ୍ଷରମ୍। ଲକ୍ଷ୍ଯାଲକ୍ଷ୍ଯପ୍ରଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ସହିତଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ତ୍ରିକମ୍ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ତିନି ଯୋଗରୁ, ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷର ତିନି ରଙ୍ଗର ହେଲା; ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନି, ତିନି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ତିନି ଭାଗ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲା।

ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ତ୍ରିପଦଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଯୋଗଂ ଚୈଵ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ତିନି ମାତ୍ରା, ତିନି ପଦ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ତିନି ଯୋଗ; ଏହିକାରଣରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ତଦକ୍ଷରଂ ସୋଽଥ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶମୁଖଂ ଦେଵଂ ପଶ୍ଯତେ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ତମୋଙ୍କାରଂ ସ କୃତ୍ଵାଦୌ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୨୬.

ଏହିଠାରୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷରକୁ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ କଲେ; ସେ ଚଉଦ ମୁହଁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ୍; ଆରମ୍ଭରେ 'ଓଁ' କରି, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ମୁଖମୁଖାତ୍ତସ୍ମାଦଜାଯନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ନାନାଵର୍ଣାଃ ସ୍ଵରା ଦିଵ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ତଚ୍ଚ ତଦକ୍ଷରମ୍। ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିଵର୍ଣା ଵୈ ଅକାରପ୍ରଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୬.

ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଚଉଦଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଏବଂ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷର; ଏହିକାରଣରୁ, ତିରିଷଠି ଅକ୍ଷର 'ଅ' ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତତଃ ସାଧାରଣାର୍ଥାଯ ଵର୍ଣାନାନ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ଅକାରରୂପ ଆଦୌ ତୁ ସ୍ଥିତଃ ସ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷରର ଅର୍ଥ ପାଇଁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ 'ଅ' ରୂପରେ ଆରମ୍ଭରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର।

ତତସ୍ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵରେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମହାମୁଖାଃ। ମନଵଃ ସମ୍ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ଦିଵ୍ଯା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ସ୍ଵରାଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେଇ ସ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଚଉଦଟି ମହାମୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ମନୁମାନେ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ସ୍ୱରମାନେ ଦିବ୍ୟ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶମୁଖୋ ଯଶ୍ଚ ଅକାରୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ। ବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଵର୍ଣଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨୬.

ଚଉଦ ମୁହଁ ଥିବା, ଯାହାର ପ୍ରଥମ ଧ୍ୱନି 'ଅ', ସେହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଉତ୍ପାଦକ।

ମୁଖାତ୍ତୁ ପ୍ରଥମାତ୍ତସ୍ଯ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅକାରସ୍ତୁ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମୁହଁରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ନାମକ ମନୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। 'ଅ' ଧ୍ୱନି ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା।

ଦ୍ଵିତୀଯାତ୍ତୁ ମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ଆକାରୋ ଵୈ ମୁଖଃ ସ୍ମୃତଃ। ନାମ୍ନା ସ୍ଵାରୋଚିଷୋ ନାମ ଵର୍ଣଃ ପାଣ୍ଡୁର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁହଁରୁ 'ଆ' ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ମୁହଁକୁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଫିକା।

ତୃତୀଯାତ୍ତୁ ମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ଇକାରୋ ଯଜୁଷାଂ ଵରଃ। ଯଜୁର୍ମଯଃ ସ ଚାଦିତ୍ଯୋ ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଯତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ତୃତୀୟ ମୁହଁରୁ 'ଇ' ଧ୍ୱନି ଯଜୁର୍ବେଦ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ଯଜୁର୍ମୟ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯଜୁର୍ବେଦ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆସିଛି।

ଈକାରଃ ସ ମନୁର୍ଜ୍ଞେଯୋ ରକ୍ତଵର୍ଣଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତତଃ କ୍ଷତ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତ ତସ୍ମାଦ୍ରକ୍ତସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ।। ୨୬.

'ଈ' ଧ୍ୱନି ମନୁ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣର।

ଚତୁର୍ଥାତ୍ତୁ ମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ଉକାରଃ ସ୍ଵର ଉଚ୍ଯତେ। ଵର୍ଣତସ୍ତୁ ସ୍ମୃତସ୍ତାମ୍ରଃ ସ ମନୁସ୍ତାମସଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ଚତୁର୍ଥ ମୁହଁରୁ 'ଉ' ଧ୍ୱନି ହୁଏ, ଏହି ବର୍ଣ୍ଣ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର। ସେହି ମନୁଙ୍କୁ ତାମସ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ପଞ୍ଚମାତ୍ତୁ ମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ଊକାରୋ ନାମ ଜାଯତେ। ପୀତକୋ ଵର୍ଣତଶ୍ଚୈଵ ମନୁଶ୍ଚାପି ଚରିଷ୍ଣଵଃ ।। ୨୬.

ପଞ୍ଚମ ମୁହଁରୁ 'ଊ' ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ପୀତ ବର୍ଣ୍ଣର। ଏହି ମନୁଙ୍କୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତତଃ ଷଷ୍ଠାନ୍ମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ଓଙ୍କାରଃ କପିଲଃ ସ୍ମୃତଃ। ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ ତତଃ ଷଷ୍ଠୋ ଵିଜଯଃ ସ ମହାତପାଃ ।। ୨୬.

ଷଷ୍ଠ ମୁହଁରୁ 'ଓଁ' ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା କପିଳ ବର୍ଣ୍ଣର। ଷଷ୍ଠ ମନୁଙ୍କୁ ବିଜୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।