ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଥାସ୍ଯ ସପ୍ତମେଽତୀତେ କଲ୍ପେ ଵୈ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ। ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ଚ ତପୋ ଲୋକନିଵାସିନୌ। ତତୌ ମହର୍ଷୀନନ୍ଯାନ୍ ସ ମାନସାନସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୫.

ତାପରେ, ସପ୍ତମ କଳ୍ପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର, ତପସ୍ଵୀ ଭାବେ ଲୋକରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟ ମାନସ ପୁତ୍ର ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଅହୋ ଵିସ୍ମଯନୀଯାନି ରହସ୍ଯାନି ମହାମତେ। ତ୍ଵଯୋକ୍ତାନି ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍ ।। ୨୬.

ହାଁ, କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।

ତତ୍ର ଵୈ ସଂଶଯୋ ମହ୍ଯମଵତା (ଵା) ରେଷୁ ଶୂଲିନଃ। କିଂ କାରଣଂ ମହାଦେଵଃ କଲିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍। ହିତ୍ଵା ଯୁଗାନି ପୂର୍ଵାଣି ଅଵତାରଂ କରୋତି ଵୈ ।। ୨୬.

ତଥାପି ମୋତେ ଏହି ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି — ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବ କାହିଁକି ପୂର୍ବ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି?

ଅସ୍ମିନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେ ପ୍ରଭୋ। ଅଵତାରଂ କଥଞ୍ଚକ୍ରେ ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍ ।। ୨୬.

ଏବଂ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ କିପରି ଅବତାର ନେଲେ? ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ନ ତେଽସ୍ତ୍ଯଵିଦିତଂ କିଞ୍ଚିଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ। ଭକ୍ତାନାମୁପଦେଶାର୍ଥଂ ଵିନଯାତ୍ ପୃଚ୍ଛତୋ ମମ। କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଦି ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ମହାମତମ୍ ।। ୨୬.

ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେବା ପାଇଁ ଏବଂ ମୁଁ ନମ୍ରତା ସହିତ ପଚାରୁଛି, ଯଦି ଏହି ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ।

ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁର୍ଲୋକହିତେ ରତଃ। ଇଦମାହ ମହାତେଜା ଵାଯୁର୍ଲୋକନମସ୍କୃତଃ ।। ୨୬.

ଏପରି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଭଗବାନ ବାୟୁ, ଜଗତ୍‌ରେ ପୂଜିତ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଏତଦ୍ଘୁପ୍ତତମଂ ଲୋକେ ଯନ୍ମାନ୍ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୃଣୁ ଗାଧେଯ ଉଚ୍ଯମାନଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨୬.

ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ଏହା ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଯଥାକ୍ରମରେ କହୁଛି, ଗାଧିପୁତ୍ର, ଶୁଣ।

ପୁରା ହ୍ଯେକାର୍ଣଵେ ଵୃତ୍ତେ ଦିଵ୍ଯେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକେ। ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପ୍ରଜା ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଶିତଃ ।। ୨୬.

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଦେବୀୟ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଃ କୁମାରକଃ। ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧଃ ସୁଧାପେକ୍ଷୀ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତିମୁଦୀରଯନ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଥିବା, ଅମୃତ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ଶିଶୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

ଅଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପାନ୍ତାମଗନ୍ଧାଂ ରସଵର୍ଜ୍ଜିତାମ୍। ଶ୍ରୁତିଂ ହ୍ଯୁଦୀରଯନ୍ ଦେଵୋ ଯାମଵିନ୍ଦଚ୍ଚତୁର୍ମ୍ମୁଖଃ ।। ୨୬.

ସେ ଦେବତା ଏମିତି ଏକ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ରସରୁ ଅତୀତ; ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଅନୁଭବ କଲେ।

ତତସ୍ତୁ ଧ୍ଯାନସଂଯୁକ୍ତସ୍ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଭୈରଵମ୍। ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା ତ୍ରିତଯଂ କୋଽନ୍ଵଯନ୍ତ୍ଵିତି ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ଏହି ତିନିକୁ କିଏ ବ୍ୟାପିଛି?'

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ତଦକ୍ଷରମ୍। ଅଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଞ୍ଚ ରସଗନ୍ଧଵିଵର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକଟ ହେଲା — ଯାହା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧରୁ ଶୂନ୍ୟ।

ଅଥୋତ୍ତମଂ ସ ଲୋକେଷୁ ସ୍ଵମୂର୍ତ୍ତିଞ୍ଚାପି ପଶ୍ଯତି। ଧ୍ଯାଯନ୍ଵୈ ସ ତଦା ଦେଵମଥୈନଂ ପଶ୍ଯତେ ପୁନଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଦେଖିଲେ; ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ପୁଣି ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତଂ ଶ୍ଵେତମଥ ରକ୍ତଞ୍ଚ ପୀତଂ କୃଷ୍ଣଂ ତଦା ପୁନଃ। ଵର୍ଣସ୍ଥଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯେତ ନ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ଚ ନପୁଂସକମ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ଏହାକୁ କେବେ ଧଳା, କେବେ ଲାଲ, କେବେ ହଳଦିଆ, କେବେ କଳା ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ରଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏହା ନା ଜଣେ ଜିଅ, ନା ନପୁଂସକ।

ତତ୍ସର୍ଵଂ ସୁଚିରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯନ୍ ହି ତଦକ୍ଷରମ୍ । ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ କଣ୍ଠାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତେଽକ୍ଷରଃ ।। ୨୬.

ଏହି ସବୁକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବୁଝି, ସେ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ତାଙ୍କର ଗଳାରୁ ସେଇ ଅକ୍ଷର ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ।

ଏକମାତ୍ରୋ ମହାଘୋଷଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଃ ସୁନିର୍ମଲଃ। ସ ଓଙ୍କାରୋ ଭଵେଦ୍ଵେଦଃ ଅକ୍ଷରଂ ଵୈ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ଏହା ଏକ ମାତ୍ରା, ବଡ଼ ଧ୍ୱନି, ଧଳା ରଙ୍ଗର, ସଫା ଏବଂ ନିର୍ମଳ; ଏହି ହେଉଛି 'ଓଁ' ଅକ୍ଷର, ଯାହା ବେଦ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଅକ୍ଷର।

ତତଶ୍ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ତ୍ଵକ୍ଷରଂ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତନ୍ତୁ ରକ୍ତନ୍ତୁ ସ ଦେଵଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଅକ୍ଷର ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ସେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଏହି ଦେବତା ପ୍ରଥମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଋଗ୍ଵେଦଂ ପ୍ରଥମଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଗ୍ନିମୀଳେ ପୁରୋହିତମ୍। ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଚଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ପୁନଃ। ତଦକ୍ଷରଂ ମହାତେଜାଃ କିମେତଦିତି ଲୋକକୃତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଋଗ୍ବେଦ, 'ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ସେ ପୂରୋହିତ'; ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହି ଅକ୍ଷର କ'ଣ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା?'

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନଥ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦ୍ଵିମାତ୍ରମକ୍ଷରଂ ଜଜ୍ଞେ ଈଶିତ୍ଵେନ ଦ୍ଵିମାତ୍ରିକମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମହେଶ୍ୱର ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ଏକ ଅକ୍ଷର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଏହା ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା।

ତତଃ ପୁନର୍ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ତୁ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚାକ୍ଷରମ୍। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଚ ରକ୍ତଂ ତଚ୍ଛେଦନେ ଗୃହ୍ଯ ସା ଯଜୁଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେ ପୁଣି ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏହା ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାଗ କରିବାରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ମିଳିଲା।

ଇଷେ ତ୍ଵୋର୍ଜ୍ଜେତ୍ଵା ଵାଯଵସ୍ଥ ଦେଵୋ ଵଃ ସଵିତା ପୁନଃ। ଋଗ୍ଵେଦ ଏକମାତ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିମାତ୍ରନ୍ତୁ ଯଜୁଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୬.

ଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ, ସବିତା ଦେବତା ପୁଣି ତୁମମାନଙ୍କର; ଋଗ୍ବେଦ ଏକ ମାତ୍ରା ଥିବା, ଯଜୁର୍ବେଦ ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତତୋ ଵେଦଂ ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵ ତଦକ୍ଷରମ୍। ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵକ୍ଷରଂ ପୁନରୀଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ବେଦ ଓ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷରକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ପୁଣି ଭଗବାନ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ଚୋଙ୍କାରଃ ସମ୍ବଭୂଵ ହ। ତତସ୍ତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓଙ୍କାରଂ ସମଚିନ୍ତଯତ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, 'ଓଁ' ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷର 'ଓଁ' କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ତତଃ ପୀତାମୃଚଂ ଚୈଵ ସମୁତ୍ଥିତାମ୍। ଅଗ୍ନ ଆଯାହି ଵୀତଯେ ଗୃଣାନୋ ହଵ୍ଯଦାତଯେ ।। ୨୬.

ତାପରେ ସେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ: 'ଅଗ୍ନି, ଆସ, ଉପଭୋଗ ପାଇଁ, ଯିଏ ହବି ଦେବାରେ ପ୍ରଶଂସିତ।'

ତତସ୍ତୁ ସ ମହାତେଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵେଦାନୁପସ୍ଥିତାନ୍। ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ଯତ୍ର୍ରିରକ୍ଷରମ୍। ତ୍ରିଵର୍ଣଂ ଯତ୍ ତ୍ରିଷଵଣମୋଙ୍କାରଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବେଦମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କଲେ; ଭଗବାନ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, ତିନି ଅକ୍ଷର, ତିନି ରଙ୍ଗ, ତିନି ସମୟର 'ଓଁ', ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।

ତତଶ୍ଵୈଵ ତ୍ରିସଂଯୋଗାତ୍ ତ୍ରିଵର୍ଣଂ ତୁ ତଦକ୍ଷରମ୍। ଲକ୍ଷ୍ଯାଲକ୍ଷ୍ଯପ୍ରଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ସହିତଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ତ୍ରିକମ୍ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ତିନି ଯୋଗରୁ, ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷର ତିନି ରଙ୍ଗର ହେଲା; ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନି, ତିନି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ତିନି ଭାଗ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲା।

ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ତ୍ରିପଦଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଯୋଗଂ ଚୈଵ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ତିନି ମାତ୍ରା, ତିନି ପଦ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ତିନି ଯୋଗ; ଏହିକାରଣରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ତଦକ୍ଷରଂ ସୋଽଥ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶମୁଖଂ ଦେଵଂ ପଶ୍ଯତେ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ତମୋଙ୍କାରଂ ସ କୃତ୍ଵାଦୌ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୨୬.

ଏହିଠାରୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷରକୁ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ କଲେ; ସେ ଚଉଦ ମୁହଁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ୍; ଆରମ୍ଭରେ 'ଓଁ' କରି, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ମୁଖମୁଖାତ୍ତସ୍ମାଦଜାଯନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ନାନାଵର୍ଣାଃ ସ୍ଵରା ଦିଵ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ତଚ୍ଚ ତଦକ୍ଷରମ୍। ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିଵର୍ଣା ଵୈ ଅକାରପ୍ରଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୬.

ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଚଉଦଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଏବଂ ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷର; ଏହିକାରଣରୁ, ତିରିଷଠି ଅକ୍ଷର 'ଅ' ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।