ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭୃଗୁମଙ୍ଗିରସଂ ଦକ୍ଷଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍। ଵସିଷ୍ଠଞ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ସସୃଜେ ସପ୍ତ ମାନସାନ୍ ।। ୨୫.

ସେ ବୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ଦକ୍ଷ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଓ ବସିଷ୍ଠ — ଏହି ସପ୍ତ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମନସ୍ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପୁତ୍ରାନାତ୍ମସମାନନ୍ଯାନ୍ ସୋଽସୃଜଦ୍ଵିଶ୍ଵସମ୍ଭଵାନ୍ । ତେଷାଂ ଭୂଯୋଽନୁମାର୍ଗେଣ ଗାଵୋ ଵକ୍ରାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ ।। ୨୫.

ସେ ନିଜ ସମାନ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ, ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ପୁନି ବକ୍ରରୁ ଗାଈ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଓଙ୍କାରପ୍ରମୁଖାନ୍ ଵେଦାନଭିମାନ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ। ଏଵମେତାନ୍ ଯତାପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ।। ୨୫.

ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବେଦ ଓ ସେମାନେ ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ — ଏପରି ଭାବରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କହାଯାଇଛି, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଦକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ ମାନସାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରଜାଃ ସୃଜତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ରୁଦ୍ରେଣ ସହ ଧୀମତା ।। ୨୫.

ଦକ୍ଷ ଆଦି ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ, ଭଗବାନ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର, ଭଲ ହେଉ।'

ଅନୁଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତଦା। ଵଯମିଚ୍ଛାମହେ ଦେଵ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଯା ସହ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵେଷ ସନ୍ଦେଶସ୍ତଵ ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵର ।। ୨୫.

ତାପରେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ପ୍ରଜାପତିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମେ ସହିତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ। ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଓ ତୁମର ଆଦେଶ, ମହେଶ୍ୱର।'

ତୈରେଵମୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ମଜା ମହ୍ଯଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ଚ ଵୈ ସୁରାଃ ।। ୨୫.

ଏପରି ଭାବେ କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଏହିପରି କହିଲେ — 'ହେ ଦେବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇ ମୋତେ ଦିଅ।'

କୃତ୍ଵାଗ୍ରଜାଗ୍ରଜାନେତାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାତ୍ମଜାନ୍ମମ। ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତାନ୍ ସପ୍ତଲୋକାନ୍ମମାତ୍ମକାନ୍। ଭଵନ୍ତଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହନ୍ତି ଵଚନାନ୍ମମ ସ୍ଵସ୍ତି ଵଃ ।। ୨୫.

ମୋ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଷ୍ଟମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସପ୍ତ ଲୋକ ମୋର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସବୁକୁ ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମମାନଙ୍କୁ ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ।

ତେନୈଵମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁଃ ରୁଦ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତ୍ରିଶୂଲିନମ୍। ଯଥାଜ୍ଞାପଯସେ ଦେଵ ତଥା ତଦ୍ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୫.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ହେବ।'

ଅନୁମାନ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତଦା। ଊଚୁର୍ଦକ୍ଷଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଭଵାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତ୍ଵାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭଦ୍ରନ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍ ।। ୨୫.

ମହାଦେବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଆପଣ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତି। ଆପଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆପଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଆମେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା।'

ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଵୈ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ଭାଷିତମ୍। ତୈଃ ସହ ସ୍ରଷ୍ଟୁମାରେଭେ ପ୍ରଜାକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ସର୍ଗସ୍ଥିତେ ତତଃ ସ୍ଥାଣୌ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଗମଥାସୃଜତ୍ ।। ୨୫.

ଦକ୍ଷ କହିଲେ — 'ଏହା ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ହେଉ।' ସେମାନଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସୃଷ୍ଟି ଥିଲାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ଷ୍ଟମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଅଥାସ୍ଯ ସପ୍ତମେଽତୀତେ କଲ୍ପେ ଵୈ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ। ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ଚ ତପୋ ଲୋକନିଵାସିନୌ। ତତୌ ମହର୍ଷୀନନ୍ଯାନ୍ ସ ମାନସାନସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୫.

ତାପରେ, ସପ୍ତମ କଳ୍ପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର, ତପସ୍ଵୀ ଭାବେ ଲୋକରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟ ମାନସ ପୁତ୍ର ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଅହୋ ଵିସ୍ମଯନୀଯାନି ରହସ୍ଯାନି ମହାମତେ। ତ୍ଵଯୋକ୍ତାନି ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍ ।। ୨୬.

ହାଁ, କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।

ତତ୍ର ଵୈ ସଂଶଯୋ ମହ୍ଯମଵତା (ଵା) ରେଷୁ ଶୂଲିନଃ। କିଂ କାରଣଂ ମହାଦେଵଃ କଲିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍। ହିତ୍ଵା ଯୁଗାନି ପୂର୍ଵାଣି ଅଵତାରଂ କରୋତି ଵୈ ।। ୨୬.

ତଥାପି ମୋତେ ଏହି ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି — ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବ କାହିଁକି ପୂର୍ବ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି?

ଅସ୍ମିନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେ ପ୍ରଭୋ। ଅଵତାରଂ କଥଞ୍ଚକ୍ରେ ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍ ।। ୨୬.

ଏବଂ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ କିପରି ଅବତାର ନେଲେ? ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ନ ତେଽସ୍ତ୍ଯଵିଦିତଂ କିଞ୍ଚିଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ। ଭକ୍ତାନାମୁପଦେଶାର୍ଥଂ ଵିନଯାତ୍ ପୃଚ୍ଛତୋ ମମ। କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଦି ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ମହାମତମ୍ ।। ୨୬.

ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେବା ପାଇଁ ଏବଂ ମୁଁ ନମ୍ରତା ସହିତ ପଚାରୁଛି, ଯଦି ଏହି ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ।

ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁର୍ଲୋକହିତେ ରତଃ। ଇଦମାହ ମହାତେଜା ଵାଯୁର୍ଲୋକନମସ୍କୃତଃ ।। ୨୬.

ଏପରି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଭଗବାନ ବାୟୁ, ଜଗତ୍‌ରେ ପୂଜିତ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଏତଦ୍ଘୁପ୍ତତମଂ ଲୋକେ ଯନ୍ମାନ୍ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୃଣୁ ଗାଧେଯ ଉଚ୍ଯମାନଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨୬.

ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ଏହା ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଯଥାକ୍ରମରେ କହୁଛି, ଗାଧିପୁତ୍ର, ଶୁଣ।

ପୁରା ହ୍ଯେକାର୍ଣଵେ ଵୃତ୍ତେ ଦିଵ୍ଯେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକେ। ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପ୍ରଜା ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଶିତଃ ।। ୨୬.

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଦେବୀୟ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଃ କୁମାରକଃ। ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧଃ ସୁଧାପେକ୍ଷୀ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତିମୁଦୀରଯନ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଥିବା, ଅମୃତ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ଶିଶୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

ଅଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପାନ୍ତାମଗନ୍ଧାଂ ରସଵର୍ଜ୍ଜିତାମ୍। ଶ୍ରୁତିଂ ହ୍ଯୁଦୀରଯନ୍ ଦେଵୋ ଯାମଵିନ୍ଦଚ୍ଚତୁର୍ମ୍ମୁଖଃ ।। ୨୬.

ସେ ଦେବତା ଏମିତି ଏକ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ରସରୁ ଅତୀତ; ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଅନୁଭବ କଲେ।

ତତସ୍ତୁ ଧ୍ଯାନସଂଯୁକ୍ତସ୍ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଭୈରଵମ୍। ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା ତ୍ରିତଯଂ କୋଽନ୍ଵଯନ୍ତ୍ଵିତି ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ଏହି ତିନିକୁ କିଏ ବ୍ୟାପିଛି?'

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ତଦକ୍ଷରମ୍। ଅଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଞ୍ଚ ରସଗନ୍ଧଵିଵର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକଟ ହେଲା — ଯାହା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧରୁ ଶୂନ୍ୟ।

ଅଥୋତ୍ତମଂ ସ ଲୋକେଷୁ ସ୍ଵମୂର୍ତ୍ତିଞ୍ଚାପି ପଶ୍ଯତି। ଧ୍ଯାଯନ୍ଵୈ ସ ତଦା ଦେଵମଥୈନଂ ପଶ୍ଯତେ ପୁନଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଦେଖିଲେ; ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ପୁଣି ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତଂ ଶ୍ଵେତମଥ ରକ୍ତଞ୍ଚ ପୀତଂ କୃଷ୍ଣଂ ତଦା ପୁନଃ। ଵର୍ଣସ୍ଥଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯେତ ନ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ଚ ନପୁଂସକମ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ଏହାକୁ କେବେ ଧଳା, କେବେ ଲାଲ, କେବେ ହଳଦିଆ, କେବେ କଳା ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ରଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏହା ନା ଜଣେ ଜିଅ, ନା ନପୁଂସକ।

ତତ୍ସର୍ଵଂ ସୁଚିରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯନ୍ ହି ତଦକ୍ଷରମ୍ । ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ କଣ୍ଠାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତେଽକ୍ଷରଃ ।। ୨୬.

ଏହି ସବୁକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବୁଝି, ସେ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଅକ୍ଷରକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ତାଙ୍କର ଗଳାରୁ ସେଇ ଅକ୍ଷର ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ।

ଏକମାତ୍ରୋ ମହାଘୋଷଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଃ ସୁନିର୍ମଲଃ। ସ ଓଙ୍କାରୋ ଭଵେଦ୍ଵେଦଃ ଅକ୍ଷରଂ ଵୈ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ଏହା ଏକ ମାତ୍ରା, ବଡ଼ ଧ୍ୱନି, ଧଳା ରଙ୍ଗର, ସଫା ଏବଂ ନିର୍ମଳ; ଏହି ହେଉଛି 'ଓଁ' ଅକ୍ଷର, ଯାହା ବେଦ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଅକ୍ଷର।

ତତଶ୍ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ତ୍ଵକ୍ଷରଂ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତନ୍ତୁ ରକ୍ତନ୍ତୁ ସ ଦେଵଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଅକ୍ଷର ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ସେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଏହି ଦେବତା ପ୍ରଥମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଋଗ୍ଵେଦଂ ପ୍ରଥମଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଗ୍ନିମୀଳେ ପୁରୋହିତମ୍। ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଚଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ପୁନଃ। ତଦକ୍ଷରଂ ମହାତେଜାଃ କିମେତଦିତି ଲୋକକୃତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଋଗ୍ବେଦ, 'ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ସେ ପୂରୋହିତ'; ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହି ଅକ୍ଷର କ'ଣ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା?'

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନଥ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦ୍ଵିମାତ୍ରମକ୍ଷରଂ ଜଜ୍ଞେ ଈଶିତ୍ଵେନ ଦ୍ଵିମାତ୍ରିକମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମହେଶ୍ୱର ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଥିବା ଏକ ଅକ୍ଷର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଏହା ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା।