ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଵାପ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଙ୍ଗୋଵିନ୍ଦାତ୍ ପଦ୍ମଯୋନିଃ ପିତାମହଃ। ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁମନାସ୍ତେପେ ତପ ଉଗ୍ରଂ ତତୋ ମହତ୍ ।। ୨୫.

ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପିତାମହ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ତସ୍ଯୈଵନ୍ତପ୍ଯମାନସ୍ଯ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ସମଵର୍ତ୍ତତ। ତତୋ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଦୁଃଖାତ୍ କ୍ରୋଧୋ ଵ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧତ ।। ୨୫.

ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ। ବହୁ ସମୟ ପରେ, ଦୁଃଖରୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଗଲା।

ସକ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟନେତ୍ରଭ୍ଯାମପତନ୍ନଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ । ତତସ୍ତେଭ୍ଯୋଽଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଭ୍ଯୋ ଵାତପିତ୍ତକଫାତ୍ମକାଃ ।। ୨୫.

କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଚକୁଠାରୁ ଅଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦୁ ଝରିଲା। ସେଠାରୁ ବାୟୁ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ମିଶିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ମହାଭାଗା ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ସ୍ଵସ୍ତିକୈରଭ୍ଯଲଙ୍କୃତାଃ। ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶାଃ ସର୍ପାସ୍ତେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମହାଵିଷାଃ ।। ୨୫.

ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କେଶ ଥିବା—ସେଇ ସର୍ପମାନେ, ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଥିବା, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ସର୍ପାଂସ୍ତଥାଗ୍ରଜାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାନମନିନ୍ଦତ। ଅହୋ ଧିକ୍ ତପସା ମହ୍ଯଂ ଫଲମୀଦୃଶକଂ ଯଦି। ଲୋକଵୈନାଶିକୀ ଜଜ୍ଞେ ଆଦାଵେଵ ପ୍ରଜା ମମ ।। ୨୫.

ସେଇ ପ୍ରଧାନ ସର୍ପମାନେକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ: 'ହାଁ, ମୋର ତପସ୍ୟାକୁ ଲଜ୍ଜା, ଯଦି ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ! ମୋ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜା ସମସ୍ତ ଲୋକ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମିଛି।'

ତସ୍ଯ ତୀଵ୍ରାଭଵନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛା କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମୁଦ୍ଭଵା। ମୂର୍ଚ୍ଛାଭିତାପେନ ତଦା ଜହୌ ପ୍ରାଣାନ୍ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨୫.

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରୁ ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ଛା ହେଲା। ସେଇ ମୂର୍ଛାର ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

ତସ୍ଯାପ୍ରତିମଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଦେହାତ୍ କାରୁଣ୍ଯପୂର୍ଵକମ୍। ଆତ୍ମୈକାଦଶ ତେ ରୁଦ୍ରାଃ ପ୍ରୋଦ୍ଭୂତା ରୁଦତସ୍ତଥା। ରୋଦନାତ୍ ଖଲୁ ରୁଦ୍ରାସ୍ତେ ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ତେନ ତେଷୁ ତତ୍ ।। ୨୫.

ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ, କରୁଣାରେ ଭରି, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ସହିତ। ସେଇ କାନ୍ଦିବାରୁ ସେମାନେ 'ରୁଦ୍ର' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କର ରୁଦ୍ର ସ୍ୱଭାବ।

ଯେ ରୁଦ୍ରାଃ ଖଲୁ ତେ ପ୍ରାଣା ଯେ ପ୍ରାଣାସ୍ତେ ତଦାତ୍ମକାଃ। ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରାଣଭୃତାଂ ଜ୍ଞେଯାଃ ସର୍ଵଭୂତେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୨୫.

ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ର, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନଶକ୍ତି। ଏହି ଜୀବନଶକ୍ତି ସେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜୀବନଶକ୍ତି ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଅତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ଯ ମହତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସାଧୁନା ଚରିତସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ ଦଦୌ ଭୂଯସ୍ତ୍ରିଶୂଲୀ ନୀଲଲୋହିତଃ। ଲଲାଟାତ୍ ପଦ୍ମଯୋନେସ୍ତୁ ପ୍ରଭୁରେକାଦଶାତ୍ମକଃ ।। ୨୫.

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ମହାନ ଓ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଭଗବାନ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲଳାଟରୁ, ଏକାଦଶ ରୂପରେ ନିଜ ଜୀବନଶକ୍ତି ପୁନିପୁନି ଦେଇଥିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୋଽଦଦାତ୍ ପ୍ରାଣାନାତ୍ମଜଃ ସ ତଦା ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ରୁଦ୍ରଃ କିଂଚିତ୍ ପ୍ରତ୍ଯାଗତାସଵମ୍। ଅଭ୍ଯଭାଷତ୍ତଦା ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମଂ ଵଚଃ ।। ୨୫.

ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଜୀବନଶକ୍ତି ଦେଇଦେଲେ। ଖୁସି ମୁହଁରେ ରୁଦ୍ର କିଛି ଶକ୍ତି ପୁନଃ ପାଇ, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।

ଉପଯାଚସ୍ଵ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ମର୍ତ୍ତୁମର୍ହସି ଚାତ୍ମନଃ। ମାଂ ଚ ଵେତ୍ଥାତ୍ମଜଂ ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୫.

ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୋତେ ନିକଟରେ ଆସ। ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କର। ମୋତେ, ତୁମର ପୁଅ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ଜାଣ; ମୋତେ ଦୟା କର, ପ୍ରଭୁ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵିଦଂ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଭୂତଞ୍ଚ ମନୋଗତମ୍। ପିତାମହଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ନେତ୍ରେ ଫୁଲ୍ଲାମ୍ବୁଜପ୍ରଭୈଃ ।। ୨୫.

ଏହି କଥା ଓ ମନର ଅନେକ ଭାବ ଶୁଣି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୃଦୟରେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପରି ଚମକୁଥିଲା।

ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା। ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭଃ ।। ୨୫.

ତାପରେ, ନିଜ ଜୀବନଶକ୍ତି ପୁନଃ ପାଇ, ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଥାରେ, ଶୁଭ୍ର ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ।

ଭୋ ଭୋ ଵଦ ମହାଭାଗ ଆନନ୍ଦଯସି ମେ ମନଃ। କୋ ଭଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵଭୂତିସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତ ଏକାଦଶାତ୍ମକଃ ।। ୨୫.

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କହ। ତୁମେ ମୋର ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। କିଏ ତୁମେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମୂଳ, ଏକାଦଶ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ?

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଭଗଵତା ବ୍ରହ୍ମଣାଽନନ୍ତତେଜସା। ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯଵଦଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯଭିଵାଦ୍ଯାତ୍ମଜୈଃ ସହ ।। ୨୫.

ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଯତ୍ତେ ଵରମହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯାଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ। ପୁତ୍ରୋ ମେ ଭଵ ଦେଵେତି ତ୍ଵତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଵାପି ଧୂର୍ଵହଃ ।। ୨୫.

ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହିଁଥିଲି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ, ସେହି ଥିଲା: 'ମୋର ପୁଅ ଦେବତା ହେଉ, କିମ୍ବା ତୁମେ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେପରି ହେଉ।'

ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତୈଃ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵୈର୍ଵିଶ୍ଵାତ୍ମସମ୍ଭଵୈଃ। ଵିଷାଦନ୍ତ୍ଯଜ ଦେଵେଶ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ।। ୨୫.

ସମସ୍ତ ଜଣେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କାମ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶେଷରେ, ତୁମେ ଏହି ଲୋକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କର।

ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୀତମନାଭଵତ୍ । ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଵଦଦ୍ଭୂଯୋ ଲୋକାନ୍ତେ ନୀଲଲୋହିତମ୍ ।। ୨୫.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୃଦୟରେ ହେଲେ ଓ ପୁନି ଲୋକର ଶେଷରେ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

ସାହାଯ୍ଯଂ ମମ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରଜାଃ ସୃଜ ମଯା ସହ। ବୀଜୀ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତତ୍ପ୍ରପନ୍ନସ୍ତଥା ଭଵ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଶଙ୍କରଃ ।। ୨୫.

ମୋର କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କର; ମୋ ସହିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କର। ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମୂଳ; ଏହି ଭାବରେ ନିଜକୁ ନିଶ୍ଚିତ କର। 'ଠିକ୍ ଅଛି,' ବୋଲି ଶଙ୍କର ଏହି କଥା ମାନିଲେ।

ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା କୃଷ୍ଣାଜିନଵିଭୂଷିତଃ। ମନୋଽଗ୍ରେ ସୋଽସୃଜଦ୍ଦେଵୋ ଭୂତାନାଂ ଧାରଣାଂ ତତଃ। ଜିହ୍ଵାଂ ସରସ୍ଵତୀଞ୍ଚୈଵ ତତସ୍ତାଂ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ ।। ୨୫.

ତାପରେ, କଳା ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାପରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହା ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେହି ଧାରଣାକୁ; ପରେ ଜିହ୍ବା ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଭୃଗୁମଙ୍ଗିରସଂ ଦକ୍ଷଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍। ଵସିଷ୍ଠଞ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ସସୃଜେ ସପ୍ତ ମାନସାନ୍ ।। ୨୫.

ସେ ବୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ଦକ୍ଷ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଓ ବସିଷ୍ଠ — ଏହି ସପ୍ତ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମନସ୍ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପୁତ୍ରାନାତ୍ମସମାନନ୍ଯାନ୍ ସୋଽସୃଜଦ୍ଵିଶ୍ଵସମ୍ଭଵାନ୍ । ତେଷାଂ ଭୂଯୋଽନୁମାର୍ଗେଣ ଗାଵୋ ଵକ୍ରାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ ।। ୨୫.

ସେ ନିଜ ସମାନ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ, ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ପୁନି ବକ୍ରରୁ ଗାଈ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଓଙ୍କାରପ୍ରମୁଖାନ୍ ଵେଦାନଭିମାନ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ। ଏଵମେତାନ୍ ଯତାପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ।। ୨୫.

ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବେଦ ଓ ସେମାନେ ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ — ଏପରି ଭାବରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କହାଯାଇଛି, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଦକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ ମାନସାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରଜାଃ ସୃଜତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ରୁଦ୍ରେଣ ସହ ଧୀମତା ।। ୨୫.

ଦକ୍ଷ ଆଦି ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ, ଭଗବାନ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର, ଭଲ ହେଉ।'

ଅନୁଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତଦା। ଵଯମିଚ୍ଛାମହେ ଦେଵ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଯା ସହ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵେଷ ସନ୍ଦେଶସ୍ତଵ ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵର ।। ୨୫.

ତାପରେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ପ୍ରଜାପତିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମେ ସହିତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ। ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଓ ତୁମର ଆଦେଶ, ମହେଶ୍ୱର।'

ତୈରେଵମୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ମଜା ମହ୍ଯଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ଚ ଵୈ ସୁରାଃ ।। ୨୫.

ଏପରି ଭାବେ କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଏହିପରି କହିଲେ — 'ହେ ଦେବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇ ମୋତେ ଦିଅ।'

କୃତ୍ଵାଗ୍ରଜାଗ୍ରଜାନେତାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାତ୍ମଜାନ୍ମମ। ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତାନ୍ ସପ୍ତଲୋକାନ୍ମମାତ୍ମକାନ୍। ଭଵନ୍ତଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହନ୍ତି ଵଚନାନ୍ମମ ସ୍ଵସ୍ତି ଵଃ ।। ୨୫.

ମୋ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଷ୍ଟମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସପ୍ତ ଲୋକ ମୋର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସବୁକୁ ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମମାନଙ୍କୁ ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ।

ତେନୈଵମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁଃ ରୁଦ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତ୍ରିଶୂଲିନମ୍। ଯଥାଜ୍ଞାପଯସେ ଦେଵ ତଥା ତଦ୍ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୫.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ହେବ।'

ଅନୁମାନ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତଦା। ଊଚୁର୍ଦକ୍ଷଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଭଵାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତ୍ଵାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭଦ୍ରନ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍ ।। ୨୫.

ମହାଦେବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଆପଣ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତି। ଆପଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆପଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଆମେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା।'