ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଥ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରଜାକାମଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଵୀରମପ୍ରତିମଂ ପୁତ୍ରଂ ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ଧୂର୍ଵହମ୍ ।। ୨୫.

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯେ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ତୁମେ ଚାହୁଛ, ସେ ପୁଅ—'

ପୁତ୍ରତ୍ଵେନାଭିଯୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ସତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସଂପୂଜ୍ଯ କେଶଵସ୍ଯ ପିତାମହଃ ।। ୨୫.

ପୁଅ ଭାବେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। କେଶବଙ୍କର କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପିତାମହ ତାହା କଲେ।

ଈଶାନଂ ଵରଦଂ ରୁଦ୍ରମଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ଉଵାଚ ପୁତ୍ରକାମସ୍ତୁ ଵାକ୍ଯାନି ସହ ଵିଷ୍ଣୁନା ।। ୨୫.

ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ବରଦାତା ଈଶାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ସହ କଥା କହିଲେ।

ଯଦି ମେ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରୀତଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ପୁତ୍ରୋ ମେ ଭଵ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ସ୍ଵତୁଲ୍ଯୋ ଵାପି ଧୂର୍ଵ୍ଵହଃ। ନାନ୍ଯଂ ଵରମହଂ ଵଵ୍ରେ ପ୍ରୀତେ ତ୍ଵଯି ମହେଶ୍ଵର ।। ୨୫.

ହେ ଭଗବାନ, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠିକି ମୁଁ ସଦା ପୁଅ ଆଶା କରେ, ତେବେ ମୋ ପାଖରେ ଏକ ପୁଅ ହେଉ, ବା ଆପଣଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଦାନ ଚାହେଁନି, ମହେଶ୍ୱର, ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତ।

ତସ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଭଗନେତ୍ରହା। ନିଷ୍କଲ୍ମଷମମାଯଞ୍ଚ ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।। ୨୫.

ସେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଭଗନେତ୍ର ନାଶକ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ କହିଲେ, 'ତଥା ହେଉ।'

ଯଦା କାର୍ଯସମାରମ୍ଭେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ। ଅନିଷ୍ଣତ୍ତୌ ଚ କାର୍ଯସ୍ଯ କ୍ରୋଧସ୍ତ୍ଵାଂ ସମୁପେଷ୍ଯତି। ଆତ୍ମୈକାଦଶ ଯେ ରୁଦ୍ରା ଵିହିତାଃ ପ୍ରାଣ ହେତଵଃ ।। ୨୫.

ହେ ସୁବ୍ରତ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାମ କରିବାବେଳେ କାମ ଅଧୂରା ରହିଲେ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଣର କାରଣ ହେଉଥିବା ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଦେଖାଦେବେ।

ସୋଽହମେକାଦଶାତ୍ମା ଵୈ ଶୂଲହସ୍ତଃ ସହାନୁଗଃ। ଋଷିର୍ମ୍ମିତ୍ରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ଲଲାଟାଦ୍ଭଵିତା ତଦା ।। ୨୫.

ମୁଁ ଏହି ଏକାଦଶ ଆତ୍ମା, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ସହଚରମାନେ ସହିତ ଅଛି। ମହାତ୍ମା ମିତ୍ର ଋଷି ତାହାବେଳେ ମୋ ଲଳାଟରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ପ୍ରସାଦମତୁଲଂ କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତାଦୃଶଂ ପୁରା। ଵିଷ୍ଣୁଂ ପୁନରୁଵାଚେଦଂ ଦଦାମି ଚ ଵରନ୍ତଵ ।। ୨୫.

ପୂର୍ବେ ଯେପରି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୃପା କରିଥିଲି, ସେପରି ଏବେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲି, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦାନ ଦେଉଛି।'

ସ ହୋଵାଚ ମହାଭାଗୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵମିଦଂ ଵଚଃ। ସର୍ଵ୍ଵମେତତ୍ କୃତଂ ଦେଵ ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସି ମେ ଯଦି। ତ୍ଵଯି ମେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠାଽସ୍ତୁ ଭକ୍ତିରମ୍ବୁଦଵାହନ ।। ୨୫.

ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେବ, ଏହା ସବୁ ହୋଇଯାଇଛି। ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋର ଭକ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ। ହେ ସମୁଦ୍ରଧାରୀ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦେଵସ୍ତମଭାଷତ କେଶଵମ୍। ଵିଷ୍ଣୋ ଶ୍ରୃଣୁ ଯଥା ଦେଵ ପ୍ରୀତୋଽହନ୍ତଵ ଶାଶ୍ଵତ ।। ୨୫.

ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଆମେ କିପରି ଚିରକାଳ ପ୍ରୀତ ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ।'

ପ୍ରକାଶଞ୍ଚାପ୍ରକାଶଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗମଂ ସ୍ଥାଵରଞ୍ଚ ଯତ୍ । ଵିଶ୍ଵରୂପମିଦଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ରୁଦ୍ରନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍ ।। ୨୫.

ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନି, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ରୂପ ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ଆତ୍ମାରୁ ଗଠିତ।

ଅହମଗ୍ନିର୍ଭଵାନ୍ ସୋମୋ ଭଵାନ୍ ରାତ୍ରିରହଂ ଦିନମ୍। ଭଵାନୃତମହଂ ସତ୍ଯଂ ଭଵାନ୍ କ୍ରତୁରହଂ ଫଲମ୍ ।। ୨୫.

ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସୋମ; ତୁମେ ରାତି, ମୁଁ ଦିନ; ତୁମେ ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ମୁଁ ତାହାର ଫଳ।

ଭଵାନ୍ ଜ୍ଞାନମହଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଯଜ୍ଜପିତ୍ଵା ସଦା ଜନାଃ । ମାଂ ଵିଶନ୍ତି ତ୍ଵଯି ପ୍ରୀତେ ଜନାଃ ସୁକୃତକାରିଣଃ। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହିତା ଚୈଵ ଗତିର୍ନାନ୍ଯା ଯୁଗକ୍ଷଯେ ।। ୨୫.

ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ; ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସଦ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ସହିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ, ଯୁଗ ଶେଷରେ।

ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପୁରୁଷଂ ଶିଵମ୍। ଭଵାନର୍ଦ୍ଧଶରୀରଂ ମେ ତ୍ଵହନ୍ତଵ ଯଥୈଵ ଚ ।। ୨୫.

ତୁମେ ନିଜକୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ଜାଣ, ଏବଂ ମୋତେ ପୁରୁଷ ଶିବ ଭାବେ ଜାଣ। ତୁମେ ମୋ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମର।

ଵାମପାର୍ଶ୍ଵମହମ୍ମହ୍ଯଂ ଶ୍ଯାମଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣମ୍ । ତ୍ଵଞ୍ଚ ଵାମେତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ତ୍ଵହଂ ଵୈ ନୀଲଲୋହିତଃ ।। ୨୫.

ମୁଁ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ, କଳା ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ; ତୁମେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ, ମୁଁ ନୀଳ ଓ ଲାଲ।

ତ୍ଵଞ୍ଚ ମେ ହ୍ଵଦଯଂ ଵିଷ୍ଣୋ ତଵ ଚାହଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ। ଭଵାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ କର୍ତ୍ତାହମଧିଦୈଵତମ୍ ।। ୨୫.

ତୁମେ ମୋର ହୃଦୟ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବସିଛି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ତୁମେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାହାର ଅଧିଦେବତା।

ତଦେହି ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଵତ୍ସ ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯମ୍ବୁଦପ୍ରଭ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵୋଽନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମୀଶ୍ଵରଃ ।। ୨୫.

ତେଣୁ, ହେ ପୁଅ, ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ମୁଁ ଏବେ ଯିବି, ହେ ସମୁଦ୍ରପ୍ରଭା। ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ସୋଽନ୍ତର୍ହିତେ ଦେଵେ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ପୁନଃ। ଅଶେତ ଶଯନେ ଭୂପ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତର୍ଜଲେ ହରିଃ ।। ୨୫.

ତାପରେ, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ହରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କର ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ହେ ରାଜା।

ତଂ ପଦ୍ମଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭାଭଂ ପଦ୍ମାକ୍ଷଃ ପଦ୍ମସମ୍ଭଵଃ। ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନା ବ୍ରହ୍ମା ଭେଜେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତଦାସନମ୍ ।। ୨୫.

ଏହି ପଦ୍ମକୁ, ଯାହା ପଦ୍ମ ଗର୍ଭ ସଦୃଶ, ପଦ୍ମ ନୟନ ଓ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମ ଆସନରେ ବସିଲେ।

ଅଥ ଦୀର୍ଘଣ କାଲେନ ତତ୍ରାପ୍ଯପ୍ରତିମାଵୁଭୌ। ମହାବଲୌ ମହାସତ୍ତ୍ଵୌ ଭ୍ରାତରୌ ମଧୁକୈଟଭୌ ।। ୨୫.

ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେଠାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଇ ଭାଇ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦେଖାଦେଲେ।

ଊଚତୁଶ୍ଵୈଵ ଵଚନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯୋ ଵୈ ନୌ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତୌ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତାଵୁଭୌ ।। ୨୫.

ସେମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଆମର ଭୋଜ୍ୟ ହେବ।' ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ଦାରୁଣନ୍ତୁ ତଯୋର୍ଭାଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁଷ୍କରସମ୍ଭଵଃ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚାତ୍ମନୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୨୫.

ସେଇ ଦୁଇଟିର ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଝି, ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝି, ତାହାର ଅର୍ଥ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

କର୍ଣିକାଘଟନଂ ଭୂଯୋ ନାଭ୍ଯଜାନାଦ୍ଯଦା ଗତିମ୍। ତତଃ ସ ପଦ୍ମନାଲେନ ଅଵତୀର୍ଯ୍ଯ ରସାତଲମ୍। କୃଷ୍ଣାଜିନୋତ୍ତରାସଙ୍ଗନ୍ଦଦୃଶେଽନ୍ତର୍ଜଲେ ହରିମ୍ ।। ୨୫.

ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗର ଗତି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ତଳେ ରସାତଳକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଜଳ ଭିତରେ ଦେଖିଲେ।

ସ ଚ ତଂ ବୋଧଯାମାସ ଵିବୁଦ୍ଧଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଭୂତେଭ୍ଯୋ ମେ ଭଯଂ ଦେଵ ତ୍ରାଯସ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଶଙ୍କୁରୁ ।। ୨୫.

ସେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇ ଏହିପରି କହିଲେ— 'ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଭୂତମାନେଠାରୁ ଭୟଭୀତ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଉଠ, ଚିନ୍ତା କର।'

ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସପ୍ରହାସମରିନ୍ଦମଃ। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଭେତଵ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୫.

ତାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ମୃଦୁ ହସି ସ୍ୱୟଂ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'

ତସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଚୋକ୍ତଂ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ମେ ମହଦ୍ଭଯମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଭୂତାଦିଵାକ୍ଯୈସ୍ତୌ ଦୈତ୍ଯୌ ତ୍ଵଂ ନାଶଯିଷ୍ଯସି ।। ୨୫.

'ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଭୂତମାନେଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଅଛି ବୋଲି କହିଥିଲ, ତେଣୁ ଭୂତମାନେ ସଂପର୍କରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ସେଇ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେ ଦୁଇ ଦାନବକୁ ନଶ୍ୱ କରିପାରିବ।'

ଭୂର୍ଭୂଵଃସ୍ଵସ୍ତତୋ ଦେଵଂ ଵିଵିଶୁସ୍ତମଯୋନିଜମ୍ । ତତଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ତମେଵାସୀନମାଗତମ୍ ।। ୨୫.

ତାପରେ ଭୂଃ, ଭୁଵଃ ଓ ସ୍ୱଃ, ସେଇ ସ୍ୱଯଂଜନ୍ମା ଦେବଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେଠାରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

ଗତେ ତସ୍ମିଂତତୋଽନନ୍ତ ଉଦ୍ଗୀର୍ଯ ଭ୍ରାତରୌ ମୁଖାତ୍। ଵିଷ୍ଣୁଂ ଜିଷ୍ଣୁଞ୍ଚ ପ୍ରୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମାଣମଭିରକ୍ଷତାମ୍। ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଯୋରାଗମନଂ ପୁନଃ ।। ୨୫.

ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଅନନ୍ତ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ବାହାର କଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର', ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ପୁନର୍ବାର ଆସିବାକୁ ଅନୁଭବ କରି।

ଚକ୍ରାତେ ରୂପ ସାଦୃଶ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ସତ୍ତମୌ। କୃତସାଦୃଶ୍ଯରୂପୌ ତୌ ତାଵେଵାଭିମୁଖୌ ସ୍ଥିତୌ ।। ୨୫.

ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ ନେଲେ; ସେମାନେ ସଦୃଶ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।