ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅପ୍ରମେଯସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଯଥା ଵିଝଃ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ। କୀର୍ତିତଂ ତଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯମପାରଂ ପରମାତ୍ମନଃ। ଶିଵୋ ନୋ ଭଵ ସର୍ଵତ୍ର ଯୋଽସି ସୋଽସି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୨୪.

ଅପରିମିତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯେତେଦୂର ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୁଝିପାରିବା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଅସୀମ ମହିମା ଗାଇଯାଇଛି, ହେ ପରମାତ୍ମା। ହେ ଶିବ, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ଅଛ, ଆମ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ହେଉ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ସଂପିବନ୍ନିଵ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଧୁପିଙ୍ଗାଯତେକ୍ଷଣଃ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋଽତ୍ଯର୍ଥମଭଵଚ୍ଚ ସ୍ଵକୀର୍ତ୍ତନାତ୍ ।। ୨୫.

ମଧୁ ଓ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପିଇଉଥିବା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ଖୁସି ହେଲେ।

ଉମାପତିର୍ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶନଃ। ପିନାକୀ ଖଣ୍ଡପରଶୁର୍ଭୂତପ୍ରାନ୍ତସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ।। ୨୫.

ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିଥିବା, ପିନାକ ଧନୁର୍ଧାରୀ, ଭଙ୍ଗା ପରଶୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭୂତମାନଙ୍କର ନାଥ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯାମୃତଂ ତଯୋଃ। ଜାନନ୍ନପି ମହାଭାଗଃ ପ୍ରୀତପୂର୍ଵମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୫.

ତାଙ୍କର ଅମୃତ ସଦୃଶ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେବତା, ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ ଭଲପାଇବା ସହିତ କହିଲେ।

କୌ ଭଵନ୍ତୌ ମହାତ୍ମାନୌ ପରସ୍ପରହିତୈଷିଣୌ। ସମେତାଵମ୍ବୁଜାଭାକ୍ଷୌ ତସ୍ମିନ୍ ଘୋରେ ଜଲପ୍ଲଵେ ।। ୨୫.

ତୁମେ କିଏ, ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା, ପଦ୍ମ ନୟନ ଏବଂ ପରସ୍ପର କଲ୍ୟାଣ ଉପରେ ମନ ଦେଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଳପ୍ରବାହରେ ଏକଠି ହୋଇଛ।

ତାଵୂଚତୂର୍ମହାତ୍ମାନୌ ସନ୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍। ଭଗଵନ୍ କିଞ୍ଚ ତଥ୍ଯେନ ଵିଜ୍ଞାତେନ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ। କୁତ୍ର ଵା ସୁଖମାନନ୍ତ୍ଯମିଚ୍ଛାଚାରମୃତେ ତ୍ଵଯା ।। ୨୫.

ସେ ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, କହିଲେ: 'ଭଗବାନ, ତୁମେ ଯେଉଁଠିକି ତଥ୍ୟ ଜାଣ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବିନା କେଉଁଠି ସୁଖ କିମ୍ବା ଅନନ୍ତତା ରହିଛି?'

ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵୋ ମଧୁରଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା। ଭୋ ଭୋ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଵାଂ ଚ କୃଷ୍ଣ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୨୫.

ଭଗବାନ ମଧୁର ଓ କୋମଳ କଥାରେ କହିଲେ: 'ହେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହୁଛି।'

ପ୍ରୀତୋଽହମନଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାଶ୍ଵତାକ୍ଷରଯୁକ୍ତଯା। ଭଵନ୍ତୌ ମାନନୀଯୌ ଵୈ ମମ ହ୍ଯର୍ହତରାଵୁଭୌ। ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ କିଂ ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵରାଣାଂ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୫.

ଏହି ଅବିନାଶୀ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଖୁସି। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋର ପାଖରୁ ସତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ଦେବି?

ତେନୈଵମୁକ୍ତେ ଵଚନେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଷ୍ଣୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ବ୍ରୂହି ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗ ଵରୋ ଯସ୍ତେ ଵିଵକ୍ଷିତଃ ।। ୨୫.

ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'କହ, କହ, ହେ ମହାଭାଗ, କେଉଁ ଵର ତୁମେ ଚାହୁଁଛ?'

ପ୍ରଜାକାମୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ଵିଷ୍ଣୋ ପୁତ୍ରମିଚ୍ଛାମି ଧୂର୍ଵହମ୍। ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵେରପ୍ସୁଃ ପୁତ୍ରଲିପ୍ସଯା ।। ୨୫.

ମୁଁ ସନ୍ତାନ ଚାହୁଁଛି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏକ ଦୃଢ଼ ପୁଅ ଆଶା କରୁଛି। ଏହିପରି ଭାବେ, ସେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁଅ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି କହିଲେ।

ଅଥ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରଜାକାମଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଵୀରମପ୍ରତିମଂ ପୁତ୍ରଂ ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ଧୂର୍ଵହମ୍ ।। ୨୫.

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯେ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ତୁମେ ଚାହୁଛ, ସେ ପୁଅ—'

ପୁତ୍ରତ୍ଵେନାଭିଯୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ସତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସଂପୂଜ୍ଯ କେଶଵସ୍ଯ ପିତାମହଃ ।। ୨୫.

ପୁଅ ଭାବେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। କେଶବଙ୍କର କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପିତାମହ ତାହା କଲେ।

ଈଶାନଂ ଵରଦଂ ରୁଦ୍ରମଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ଉଵାଚ ପୁତ୍ରକାମସ୍ତୁ ଵାକ୍ଯାନି ସହ ଵିଷ୍ଣୁନା ।। ୨୫.

ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ବରଦାତା ଈଶାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ସହ କଥା କହିଲେ।

ଯଦି ମେ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରୀତଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ପୁତ୍ରୋ ମେ ଭଵ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ସ୍ଵତୁଲ୍ଯୋ ଵାପି ଧୂର୍ଵ୍ଵହଃ। ନାନ୍ଯଂ ଵରମହଂ ଵଵ୍ରେ ପ୍ରୀତେ ତ୍ଵଯି ମହେଶ୍ଵର ।। ୨୫.

ହେ ଭଗବାନ, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠିକି ମୁଁ ସଦା ପୁଅ ଆଶା କରେ, ତେବେ ମୋ ପାଖରେ ଏକ ପୁଅ ହେଉ, ବା ଆପଣଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଦାନ ଚାହେଁନି, ମହେଶ୍ୱର, ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତ।

ତସ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଭଗନେତ୍ରହା। ନିଷ୍କଲ୍ମଷମମାଯଞ୍ଚ ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।। ୨୫.

ସେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଭଗନେତ୍ର ନାଶକ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ କହିଲେ, 'ତଥା ହେଉ।'

ଯଦା କାର୍ଯସମାରମ୍ଭେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ। ଅନିଷ୍ଣତ୍ତୌ ଚ କାର୍ଯସ୍ଯ କ୍ରୋଧସ୍ତ୍ଵାଂ ସମୁପେଷ୍ଯତି। ଆତ୍ମୈକାଦଶ ଯେ ରୁଦ୍ରା ଵିହିତାଃ ପ୍ରାଣ ହେତଵଃ ।। ୨୫.

ହେ ସୁବ୍ରତ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାମ କରିବାବେଳେ କାମ ଅଧୂରା ରହିଲେ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଣର କାରଣ ହେଉଥିବା ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଦେଖାଦେବେ।

ସୋଽହମେକାଦଶାତ୍ମା ଵୈ ଶୂଲହସ୍ତଃ ସହାନୁଗଃ। ଋଷିର୍ମ୍ମିତ୍ରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ଲଲାଟାଦ୍ଭଵିତା ତଦା ।। ୨୫.

ମୁଁ ଏହି ଏକାଦଶ ଆତ୍ମା, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ସହଚରମାନେ ସହିତ ଅଛି। ମହାତ୍ମା ମିତ୍ର ଋଷି ତାହାବେଳେ ମୋ ଲଳାଟରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ପ୍ରସାଦମତୁଲଂ କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତାଦୃଶଂ ପୁରା। ଵିଷ୍ଣୁଂ ପୁନରୁଵାଚେଦଂ ଦଦାମି ଚ ଵରନ୍ତଵ ।। ୨୫.

ପୂର୍ବେ ଯେପରି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୃପା କରିଥିଲି, ସେପରି ଏବେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲି, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦାନ ଦେଉଛି।'

ସ ହୋଵାଚ ମହାଭାଗୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵମିଦଂ ଵଚଃ। ସର୍ଵ୍ଵମେତତ୍ କୃତଂ ଦେଵ ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସି ମେ ଯଦି। ତ୍ଵଯି ମେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠାଽସ୍ତୁ ଭକ୍ତିରମ୍ବୁଦଵାହନ ।। ୨୫.

ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେବ, ଏହା ସବୁ ହୋଇଯାଇଛି। ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋର ଭକ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ। ହେ ସମୁଦ୍ରଧାରୀ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦେଵସ୍ତମଭାଷତ କେଶଵମ୍। ଵିଷ୍ଣୋ ଶ୍ରୃଣୁ ଯଥା ଦେଵ ପ୍ରୀତୋଽହନ୍ତଵ ଶାଶ୍ଵତ ।। ୨୫.

ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଆମେ କିପରି ଚିରକାଳ ପ୍ରୀତ ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ।'

ପ୍ରକାଶଞ୍ଚାପ୍ରକାଶଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗମଂ ସ୍ଥାଵରଞ୍ଚ ଯତ୍ । ଵିଶ୍ଵରୂପମିଦଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ରୁଦ୍ରନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍ ।। ୨୫.

ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏନି, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ରୂପ ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ଆତ୍ମାରୁ ଗଠିତ।

ଅହମଗ୍ନିର୍ଭଵାନ୍ ସୋମୋ ଭଵାନ୍ ରାତ୍ରିରହଂ ଦିନମ୍। ଭଵାନୃତମହଂ ସତ୍ଯଂ ଭଵାନ୍ କ୍ରତୁରହଂ ଫଲମ୍ ।। ୨୫.

ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସୋମ; ତୁମେ ରାତି, ମୁଁ ଦିନ; ତୁମେ ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ମୁଁ ତାହାର ଫଳ।

ଭଵାନ୍ ଜ୍ଞାନମହଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଯଜ୍ଜପିତ୍ଵା ସଦା ଜନାଃ । ମାଂ ଵିଶନ୍ତି ତ୍ଵଯି ପ୍ରୀତେ ଜନାଃ ସୁକୃତକାରିଣଃ। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହିତା ଚୈଵ ଗତିର୍ନାନ୍ଯା ଯୁଗକ୍ଷଯେ ।। ୨୫.

ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ; ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସଦ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ସହିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ, ଯୁଗ ଶେଷରେ।

ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପୁରୁଷଂ ଶିଵମ୍। ଭଵାନର୍ଦ୍ଧଶରୀରଂ ମେ ତ୍ଵହନ୍ତଵ ଯଥୈଵ ଚ ।। ୨୫.

ତୁମେ ନିଜକୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ଜାଣ, ଏବଂ ମୋତେ ପୁରୁଷ ଶିବ ଭାବେ ଜାଣ। ତୁମେ ମୋ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମର।

ଵାମପାର୍ଶ୍ଵମହମ୍ମହ୍ଯଂ ଶ୍ଯାମଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣମ୍ । ତ୍ଵଞ୍ଚ ଵାମେତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ତ୍ଵହଂ ଵୈ ନୀଲଲୋହିତଃ ।। ୨୫.

ମୁଁ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ, କଳା ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ; ତୁମେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ, ମୁଁ ନୀଳ ଓ ଲାଲ।

ତ୍ଵଞ୍ଚ ମେ ହ୍ଵଦଯଂ ଵିଷ୍ଣୋ ତଵ ଚାହଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ। ଭଵାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ କର୍ତ୍ତାହମଧିଦୈଵତମ୍ ।। ୨୫.

ତୁମେ ମୋର ହୃଦୟ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବସିଛି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ତୁମେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାହାର ଅଧିଦେବତା।

ତଦେହି ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଵତ୍ସ ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯମ୍ବୁଦପ୍ରଭ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵୋଽନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମୀଶ୍ଵରଃ ।। ୨୫.

ତେଣୁ, ହେ ପୁଅ, ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ମୁଁ ଏବେ ଯିବି, ହେ ସମୁଦ୍ରପ୍ରଭା। ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ସୋଽନ୍ତର୍ହିତେ ଦେଵେ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ପୁନଃ। ଅଶେତ ଶଯନେ ଭୂପ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତର୍ଜଲେ ହରିଃ ।। ୨୫.

ତାପରେ, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ହରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କର ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ହେ ରାଜା।

ତଂ ପଦ୍ମଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭାଭଂ ପଦ୍ମାକ୍ଷଃ ପଦ୍ମସମ୍ଭଵଃ। ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନା ବ୍ରହ୍ମା ଭେଜେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତଦାସନମ୍ ।। ୨୫.

ଏହି ପଦ୍ମକୁ, ଯାହା ପଦ୍ମ ଗର୍ଭ ସଦୃଶ, ପଦ୍ମ ନୟନ ଓ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମ ଆସନରେ ବସିଲେ।