ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯେତେ ତ୍ଵସୁରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦୈତେଯା ଦାନଵାଶ୍ଚ ଯେ। ସ୍ଵର୍ଭାନୁସ୍ତୁ ସ୍ମୃତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ହ୍ଯନୁଭାନୁର୍ଦନୋଃ ସୁତଃ। ଇମେ ତୁ ଵଂଶାନୁଗତା ଦନୋଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭.

ଏଭଳି ଦେଖ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଉତାମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଅନୁଭାନୁ ଡାନୁର ପୁଅ। ଏମାନେ ଡାନୁର ବଂଶର ପୁଅମାନେ।

ଏକାକ୍ଷ ଋଷଭୋଽରିଷ୍ଟଃ ପ୍ରବନ୍ଧନରକାଵପି। ଇନ୍ଦ୍ରବାଧନକେଶୀ ଚ ମେରୁଃ ଶମ୍ବୋଽଥ ଧେନୁକଃ ।। ୭.

ଏକାକ୍ଷ, ଋଷଭ, ଅରିଷ୍ଟ, ପ୍ରବନ୍ଧନ, ନରକ, ଇନ୍ଦ୍ରବାଧନ, କେଶୀ, ମେରୁ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ଧେନୁକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ଗଵେଷ୍ଠିଶ୍ଚ ଗଵାକ୍ଷଶ୍ଚ ତାଲକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏତେ ମନୁଷ୍ଯଧର୍ମାସ୍ତୁ ଦନୋଃ ପୁତ୍ରା ମଯା ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭.

ଗବେଷ୍ଠି, ଗବାକ୍ଷ ଓ ପ୍ରବଳ ତାଳକେତୁ—ଏମାନେ ମୁଁ ଡାନୁର ସେଇ ପୁଅମାନେ ବୋଲି ମନେପକାଏ, ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂହର୍ଷେ ଜାତା ଭୀମପରାକ୍ରମାଃ। ସିଂହିକାଯାମଥୋତ୍ପନ୍ନା ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସୁତାସ୍ତ୍ଵିମେ ।। ୭.

ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରବଳତାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସୈଂହିକେଯା ଇତି ଖ୍ଯାତାଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମହାସୁରାଃ। ଶତଗାଲଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ନ୍ଯାସଃ ଶାମ୍ବସ୍ତଥୈଵ ଚ । ୭.

ସଇଁହିକେୟ ବୋଲି ପରିଚିତ ଚୌଦ୍ଦ ଜଣ ମହାସୁର, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶତଗାଳ, ପ୍ରବଳ ନ୍ୟାସ ଓ ଶାମ୍ବ ଅଛନ୍ତି।

ଅନୁଲୋମଃ ଶୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଵାତାପିଶ୍ଚ ସିତାଂଶୁକଃ। ହରଃ କଲ୍ପଃ କାଲନାଭୋ ଭୌମଶ୍ଚ ନରକସ୍ତଥା ।। ୭.

ଅନୁଲୋମ, ଶୁଚି, ବାତାପି, ସିତାଂଶୁକ, ହର, କଳ୍ପ, କାଳନାଭ, ଭୌମ ଓ ନରକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ରାହୁର୍ଜ୍ଯଷ୍ଠସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରମର୍ଦନଃ। ଇତ୍ଯେତେ ସିଂହିକାପୁତ୍ରା ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦାଃ ।। ୭.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାହୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ; ଏହି ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।

ଦାରୁଣାଭିଜନାଃ କ୍ରୂରାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷଶ୍ଚ ତେ। ଦଶାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ସୈଂହିକେଯୋ ଗଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୭.

ଯେମାନେ କଠୋର ବଂଶର, ନିଷ୍ଠୁର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସଈଂହିକେୟ ନାମରେ ଦଶ ହଜାର ଲୋକର ଏକ ଦଳ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଉଛନ୍ତି।

ନିହତୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଭାର୍ଗଵେଣ ବଲୀଯସା। ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ପ୍ରଭା କନ୍ଯା ପୁଲୋମ୍ନୋଽଥ ଶଚୀ ତଥା ।। ୭.

ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାର୍ଗବ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ ପ୍ରଭା, ଏବଂ ପୁଲୋମନଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ ଶଚୀ।

ଉପଦାନଵୀ ଯମସ୍ଯାପି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷ ପର୍ଵଣୀ। ପୁଲୋମା କାଲିକା ଚୈଵ ଵୈଶ୍ଵାନରସୁତେ ଉଭେ ।। ୭.

ଉପଦାନବୀ ଥିଲେ ଯମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଥିଲେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା। ପୁଲୋମା ଓ କାଳିକା, ଏହି ଦୁଇଜଣେ ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କର ଝିଅ।

ପ୍ରଭାଯା ନହୁଷଃ ପୁତ୍ରୋ ଜଯନ୍ତଶ୍ଚ ଶଚୀସୁତଃ। ପୁରୁଂଜଜ୍ଞେଽଥ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦୁଷ୍ମନ୍ତମୁପଦାନଵୀ ।। ୭.

ପ୍ରଭାଙ୍କୁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ, ଶଚୀଙ୍କୁ ଜୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଥିଲେ ପୁରୁଙ୍କ ଜନନୀ, ଉପଦାନବୀ ଦୁଷ୍ମନ୍ତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଵୈଶ୍ଵାନରସୁତେ ହ୍ଯେତେ ପୁଲୋମା କାଲିକା ଉଭେ । ଉଭେ ହ୍ଯପି ତୁ ତେ କନ୍ଯେ ମାରୀଚସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହେ । ୭.

ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କର ଝିଅ ପୁଲୋମା ଓ କାଳିକା, ଏହି ଦୁଇଜଣେ ମାରୀଚଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ତାଭ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିର୍ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵାଃ। ଚତୁର୍ଦଶ ତଥାନ୍ଯାନି ହିରଣ୍ଯପୁରଵାସିନାମ୍ ।। ୭.

ସେମାନଙ୍କୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଓ ଚଉଦ ହଜାର ହିରଣ୍ୟପୁରର ବାସିନ୍ଦା ଅନ୍ୟ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୌଲୋମାଃ କାଲକେଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ ସୁମହାବଲାଃ। ଅଵଧ୍ଯା ଦାନଵାନାଂ ତେ ନିହତାଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା ।। ୭.

ପୌଲୋମ ଓ କାଳକେୟ, ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଓ ଅଜୟ, କିନ୍ତୁ ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।

ମଯସ୍ଯ ଜାତା ଯେ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵୀରପରାକ୍ରମାଃ। ମାଯାଵୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷଶ୍ଚ ମହିଷସ୍ତଥା ।। ୭.

ମୟାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ଅତିବୀର ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ—ମାୟାବୀ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ବୃଷ ଓ ମହିଷ।

ବାଲିକୋ ଵଜ୍ରକର୍ଣଶ୍ଚ କନ୍ଯା ମନ୍ଦୋଦରୀ ତଥା। ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ସର୍ଗ ଏଷ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୭.

ବାଲିକ, ବଜ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ଓ କନ୍ୟା ମଣ୍ଡୋଦରୀ। ଏହିଭଳି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କୁହାଯାଇଛି।

ଦନାଯୁଷାଯାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ସ୍ମୃତାଃ ପଞ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ଅରୂରୁର୍ବାଲିଜମ୍ଭୌ ଚ ଵିରକ୍ଷଶ୍ଚ ଵିଷସ୍ତଥା ।। ୭.

ଦନାୟୁଷାଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅରୂରୁ, ବାଲି, ଜମ୍ଭ, ବିରକ୍ଷ ଓ ବିଷ।

ଅରୁରୋ ସ୍ତନଯଃ କ୍ରୂରୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ମହାସୁରଃ। ନିହତଃ କୁଵଲାଶ୍ଵେନ ଉତ୍ତଙ୍କଵଚନାତ୍ କିଲ ।। ୭.

ଅରୂରୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସ୍ତନୟ, ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ନାମ ଧୁନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଉପଦେଶରେ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।

ବଲେଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ତେଜସାପ୍ରତିମାଵୁଭୌ। କୁମ୍ଭିଲଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ମା ଚ ସ କର୍ଣଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ।। ୭.

ବଳିଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ—କୁମ୍ଭିଳ ଓ ଚକ୍ରବର୍ମାନ୍। ସେଇ ଚକ୍ରବର୍ମାନ୍ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

ଵିରକ୍ଷସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ କାଲକଶ୍ଚ ଵରଶ୍ଚ ତୌ। ଵିଷସ୍ଯ ତ୍ଵଭଵନ୍ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ କ୍ରୂରକର୍ମଣଃ। ଶ୍ରାଦ୍ଧହା ଯଜ୍ଞହା ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମହା ପଶୁହା ତଥା ।। ୭.

ବିରକ୍ଷଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—କାଳକ ଓ ବର। ବିଷଙ୍କ ଚାରିଜଣ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶ୍ରାଦ୍ଧହା, ଯଜ୍ଞହା, ବ୍ରହ୍ମହା ଓ ପଶୁହା।

କ୍ରାନ୍ତା ଦନାଯୁଷାପୁତ୍ରା ଵୃତ୍ରସ୍ଯାପି ନିବୋଧତ। ଜଜ୍ଞିରେ ଶ୍ଵସନାଦ୍ଧୋରାଦ୍ଵୃତ୍ରସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରେଣ ଯୁଧ୍ଯତଃ ।। ୭.

ଦନାୟୁଷାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚଳିଗଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ବୃତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ବୃତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଧୋରାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଭର୍ତ୍ତାରୋ ମନସା ଖ୍ଯାତା ରାକ୍ଷସାଃ ସୁମହାବଲାଃ । ଶତଂ ତାନି ସହସ୍ରାଣି ମହେନ୍ଦ୍ରାନୁଚରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭.

ମନସାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥିଲେ, ମହାଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହଚର ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ସୌମ୍ଯା ଧାର୍ମିକାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ପ୍ରଜାସ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାଃ ସର୍ଵେ ନିଵସନ୍ତି ସୁଧାର୍ମିକାଃ ।। ୭.

ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମିକ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହଧାରୀ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି।

ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ସର୍ଗ ଏଷ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ପ୍ରଵାହ୍ଯଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଗାଯନୋତ୍ତମାନ୍ ।। ୭.

ଏଭଳି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରବାହ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ତମ ଗାୟକ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵନଃ ସତ୍ଵାତ୍ମକଶ୍ଚୈଵ କଲାପଶ୍ଚୈଵ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । କୃତଵୀର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସୁପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ ।। ୭.

ସତ୍ତ୍ୱନ, ସତ୍ତ୍ୱାତ୍ମକ, ବଳଶାଳୀ କଳାପ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୃତବୀର୍ୟ ଓ ସୁପାଣ୍ଡୁ—ଏହି ସପ୍ତଜନ।

ପନଶ୍ଚୈଵ ତରଣ୍ଯଶ୍ଚ ସୁଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦଶମସ୍ତଥା। ଇତ୍ଯେତେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୭.

ପନ, ତରଣ୍ୟ, ସୁଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦଶମ — ଏହିମାନେ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଃ ପୁଣ୍ଯା ମୌନେଯାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଚିତ୍ରସେନୋଗ୍ରସେନଶ୍ଚ ଊର୍ଣାଯୁରନଘସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚିତ୍ରସେନ, ଉଗ୍ରସେନ, ଊର୍ଣ୍ଣାୟୁ ଓ ଅନଘଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପୁଲୋମା ଚ ସୂର୍ଯଵର୍ଚ୍ଚାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଯୁଗପତ୍ତୃଣପତ୍କାଲିର୍ଦିତିଶ୍ଚିତ୍ରରଥ ସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପୁଲୋମା, ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚା, ଯୁଗପତ୍, ଋଣପତ୍, କାଳି, ଦିତି ଓ ଚିତ୍ରରଥ — ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ତ୍ରଯୋଦଶୋ ଭ୍ରମିଶିରାଃ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶଃ। କଲିଃ ପଞ୍ଚଦଶଶ୍ଵୈଵ ନାରଦଶ୍ଚୈଵ ଷୋଡଶଃ। ଇତ୍ଯେତେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ମୌନେଯାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ତେରୋଟିଏ ବ୍ରମିଶିରା, ଚଉଦୋଟିଏ ପର୍ଜନ୍ୟ, ପନ୍ଦରୋଟିଏ କଳି ଏବଂ ଷୋଳୋଟିଏ ନାରଦ; ଏହିମାନେ ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।