ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜୀଵଃ ଖଲ୍ଵେଷ ଜୀଵାନାଂ ଜ୍ଯୋତିରେକଂ ପ୍ରକାଶତେ। ବାଲକ୍ରୀଡନକୈର୍ଦ୍ଦେଵଃ କ୍ରୀଡତୋ ଶଙ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୪.

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବ, ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକ ଯେଉଁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମିଳେ। ଦେବତା ଶଙ୍କର ନିଜେ ଶିଶୁ ଭାବେ ଖେଳନା ସହିତ ଖେଳନ୍ତି।

ପ୍ରଧାନମଵ୍ଯଯଂ ଜ୍ଯୋତିରଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରକୃତିସ୍ତମଃ। ଅସ୍ଯ ଚୈତାନି ନାମାନି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରସଵଧର୍ମିଣଃ। ଯଃ କଃ ସ ଇତି ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତୈର୍ମୃଗ୍ଯତେ ଯତିଭିଃ ଶିଵଃ ।। ୨୪.

ଅବିନାଶୀ ପ୍ରକୃତି, ଆଲୋକ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଅନ୍ଧକାର—ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କର ନାମ, ସଦା ସୃଷ୍ଟିଶୀଳ। 'ସେ କିଏ?' ବୋଲି ଦୁଃଖିତ ଯତିମାନେ ଯାହାକୁ ଖୋଜନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ।

ଏଷ ବୀଜୀ ଭଵାନ୍ ବୀଜମହଂ ଯୋନିଃ ସନାତନଃ। ଏଵମୁକ୍ରୋଽଥ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁମଭାଷତ ।। ୨୪.

'ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବୀଜ, ମୁଁ ବୀଜ, ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ଯୋନି।' ଏମିତି କହି, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଭଵାନ୍ଯୋନିରହଂ ବୀଜଂ କଥଂ ବୀଜୀ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଏତନ୍ମେ ସୂକ୍ଷ୍ମମଵ୍ଯକ୍ତଂ ସଂଶଯଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୨୪.

'ତୁମେ ଯୋନି, ମୁଁ ବୀଜ—ତେବେ କିପରି ମହେଶ୍ୱର ବୀଜଧାରୀ? ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବ୍ୟକ୍ତ ସନ୍ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଦୂର କର।'

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚୈଵଂ ସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକତନ୍ତ୍ରିଣା। ଇଦଂ ପରମସାଦୃଶ୍ଯଂ ପ୍ରଶ୍ରମଭ୍ଯଵଦଦ୍ଧରିଃ ।। ୨୪.

ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣି, ହରି ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାଦୃଶ୍ୟ କଥା କହିଲେ।

ଅସ୍ମାନ୍ମହତ୍ତରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଭୂତମଵ୍ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ମହତଃ ପରମଂ ଧାମ ଶିଵମଧ୍ଯାତ୍ମିନାଂ ପଦମ୍ ।। ୨୪.

ଆମଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷ କିମ୍ବା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ବଡ଼ମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କର ଶୁଭ ପଦ ଏହିଠାରେ ଅଛି।

ଦ୍ଵୈଧୀଭାଵେନ ଚାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ନିଷ୍କଲଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମଵ୍ଯକ୍ତଃ ସକଲଶ୍ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୪.

ଆତ୍ମା ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୁଇଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏହା ନିରଂଶ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଅସ୍ଯ ମାଯାଵିଧିଜ୍ଞସ୍ଯ ଅଗମ୍ଯଗହନସ୍ଯ ଚ। ପୁରା ଲିଙ୍ଗଂ ଭଵଦ୍ବୀଜଂ ପ୍ରଥମଂ ତ୍ଵାଦିସର୍ଗିକମ୍ ।। ୨୪.

ଯିଏ ମାୟାର କ୍ରିୟା ଜାଣିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଅଗମ୍ୟ ଓ ଗଭୀର, ସେଠାରେ ପ୍ରାକ୍ ଶୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଥମେ ଲିଙ୍ଗ ଅର୍ଥାତ୍ ଭବନ୍ତୁ ବୀଜ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

ମଯି ଯୋନୌ ସମାଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ବୀଜଂ କାଲପର୍ଯଯାତ୍‌। ହିରଣ୍ମଯମପାରନ୍ତଦ୍ଯୋନ୍ଯାମଣ୍ଡମଜାଯତ ।। ୨୪.

ସେହି ବୀଜ ମୋର ଯୋନି ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ସମୟ କ୍ରମରେ, ଅସୀମ ଯୋନି ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ରୂପୀ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଶତାନି ଦଶଵର୍ଷାଣାମଣ୍ଡଞ୍ଚାପ୍ସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଅନ୍ତେ ଵର୍ଷସହସ୍ରସ୍ଯ ଵାଯୁନା ତଦ୍ଦ୍ଵିଧା କୃତମ୍ ।। ୨୪.

ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେହି ଅଣ୍ଡ ପାଣିରେ ବସିଥିଲା; ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରାଗଲା।

କପାଲମେକଂ ଦ୍ଯୌର୍ଜଜ୍ଞେ କପାଲମପରଂ କ୍ଷିତିଃ। ଉଲ୍ଵନ୍ତସ୍ଯ ମହୋତ୍ସେଧଂ ଯୋଽସୌ କନକପର୍ଵତଃ ।। ୨୪.

ଏକ ଅଣ୍ଡ ଛିଲିକା ଆକାଶ ହେଲା, ଅନ୍ୟଟି ମାଟି ହେଲା; ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ସୁନା ପାହାଡ଼ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

ତତସ୍ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଦେଵୋ ଦେଵଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାନହଂ ଜଜ୍ଞେ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ।। ୨୪.

ତାପରେ, ସେଠାରୁ ଜାଗୃତ ଆତ୍ମା, ଦେବମାନ୍ୟ ଭଗବାନ, ଚାରି ହାତ ଥିବା ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି।

ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ଵାଯୁନା ତଦ୍ଦ୍ଵିଧାକୃତମ୍। ଅତାରାର୍କେନ୍ଦୁନକ୍ଷତ୍ରଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। କୋଽଯମତ୍ରେ ତ୍ଯଭିଧ୍ଯାତେ କୁମାରାସ୍ତେଽଭଵଂସ୍ତଦା ।। ୨୪.

ପୁଣି ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ବାୟୁ ତାହାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲା; ତାପରେ ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଶୂନ୍ୟ ଜଗତ୍ ଦେଖି, 'ଏଠାରେ କିଏ ଅଛି?' ବୋଲି ଭାବିଲି, ସେ ସମୟରେ ତୁମେ କୁମାର ହେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାସ୍ସୁତନଵୋ ଯେଽତୀତାଃ ପୂର୍ଵଜାସ୍ତଵ। ଭୂଯୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ତତ ଏଵାତ୍ମଜାସ୍ତଵ। ଭୁଵନାନଲସଙ୍କାଶାଃ ପଝପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାଃ ।। ୨୪.

ତୁମର ଯେଉଁ ସନ୍ତାନମାନେ ପୂର୍ବେ ଦେଖାଦେଲେ, ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା।

ଶ୍ରୀମାନ୍ ସନତ୍କୁମାରସ୍ତୁ ଋଭୁଶ୍ଚୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସୌ । ସନାତନଶ୍ଚ ସନକସ୍ତଥୈଵ ଚ ସନନ୍ଦନଃ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ସମକାଲଂ ତେ ବୁଦ୍ଧଯାଽତୀନ୍ଦ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ ।। ୨୪.

ଶ୍ରୀମାନ୍ ସନତ୍କୁମାର ଓ ଋଭୁ, ଉଭୟେ ଉଚ୍ଚବ୍ରତୀ, ସନାତନ, ସନକ ଏବଂ ସନନ୍ଦନ, ସମୟ ସହିତ ଏକା ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତୀତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା।

ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ପ୍ରତିଘାତ୍ମାନୋ ଜଗଦୁଶ୍ଚ ତଦୈଵ ହି। ନାରପ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଚ କର୍ମାଣି ତାପତ୍ରଯଵିଵର୍ଜିତାଃ ।। ୨୪.

ସେମାନେ ଆଲୋକମୟ ଦେହ ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ଜଗତ୍ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେମାନେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।

ଅସ୍ଯ ସୌମ୍ଯଂ ବହୁକ୍ଲେଶଂ ଜରାଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍। ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ଚୈଵ ସଂଭଵଞ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୨୪.

ଏହି ଜୀବନ ଅନେକ କଷ୍ଟରେ ଭରିଆ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଶୋକ ସହିତ; ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ପୁନଃପୁନି ଉତ୍ପତ୍ତି ଘଟେ।

ସ୍ଵପ୍ରଭୂତଂ ପୁନଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଦୁଃଖାନି ନରକାଂସ୍ତଥା। ଵିଦିତ୍ଵା ଚାଗମଂ ସର୍ଵମଵଶ୍ଯଂ ଭଵିତଵ୍ଯତାମ୍ ।। ୨୪.

ସ୍ୱର୍ଗର ଅନେକ ଦୁଃଖ ଓ ନରକର କଷ୍ଟ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଆଗମନର ଅନିବାର୍ୟତା ବୁଝି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଋଭୁଂ ସନତ୍କୁମାରଞ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଵ ଵଶେ ସ୍ଥିତୌ। ତ୍ରଯସ୍ତୁ ତ୍ରୀନ୍ ଗୁଣାନ୍ ହିତ୍ଵା ଆତ୍ମଜାଃ ସନକାଦଯଃ। ଵୈଵର୍ତ୍ତେନ ତୁ ଜ୍ଞାନେନ ନିଵୃତ୍ତାସ୍ତେ ମହୌଜସଃ ।। ୨୪.

ତୁମେ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଦେଖି, ତୁମ ତିନି ପୁଅ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତିନି ଗୁଣ ଛାଡ଼ି, ବିକାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିରକ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।

ତତସ୍ତେଷ୍ଵପଵୃତ୍ତେଷୁ ସନକାଦିଷୁ ଵୈ ତ୍ରିଷୁ। ଭଵିଷ୍ଯସି ଵିମୂଢସ୍ତୁ ମାଯଯା ଶଙ୍କରସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୪.

ଯେତେବେଳେ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣ ଅପସାରିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହାଁ ହେବ।

ଏଵଂ କଲ୍ପେ ତୁ ଵୈକଲ୍ପେ ସଂଜ୍ଞା ନସ୍ଯତି ତେଽନଘ। କଲ୍ପଶେଷାଣି ଭୂତାନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ପାର୍ଥିଵାନି ଚ ।। ୨୪.

ଏଭଳି, ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ବିକଳ୍ପରେ, ତୁମର ପରିଚୟ ହରାଇଯିବ; ଶେଷ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପୃଥିବୀର ଜୀବମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବେ।

ସା ଚୈଷା ହ୍ଯୈଶ୍ଵରୀ ମାଯା ଜଗତଃ ସମୁଦାହୃତା। ସ ଏଷ ପର୍ଵତୋ ମେରୁ ର୍ଦେଵଲୋକ ଉଦାହୃତଃ ।। ୨୪.

ଏହି ହେଉଛି ଦେବୀ ମାୟା, ଯାହାକୁ ଜଗତର ମୂଳ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ପାହାଡ଼ ହେଉଛି ମେରୁ, ଯାହାକୁ ଦେବଲୋକ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ତଵୈଵେଦଂ ହି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚେଶ୍ଵରସଦ୍ଭାଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାମମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨୪.

ଏହା ତୁମର ମହିମା; ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ଈଶ୍ୱରର ସତ୍ତାକୁ ଜାଣି, ମୋତେ, ପଦ୍ମନୟନ, ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ମହାଦେଵଂ ମହାଯୋଗଂ ଭୂତାନାଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ପ୍ରଣଵାତ୍ମାନମାସାଦ୍ଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯା ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍। ତ୍ଵାଞ୍ଚ ମାଞ୍ଚୈଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିଃଶ୍ଵାସାନ୍ନିର୍ଦ୍ଦହେଦଯମ୍ ।। ୨୪.

ମହାଦେବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେଙ୍କୁ ଦୟାକରି ଦେବା, ପ୍ରଣବ ରୂପୀ, ବିଶ୍ୱର ଗୁରୁ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି, ଯଦି ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରେ ତୁମେ ଏବଂ ମୋତେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ।

ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଯୋଗଂ ଅଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ମହାବଲଃ। ଅହଂ ତ୍ଵାମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ତୋଷ୍ଯେଽହମନଲପ୍ରଭମ୍ ।। ୨୪.

ଏପରି ମହାଯୋଗୀଙ୍କୁ ଜାଣି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଠିଲେ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବି।

ବ୍ରହ୍ମାଣମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ତତଃ ସ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ। ଅତୀତୈଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵର୍ତ୍ତମାନୈସ୍ତଥୈଵ ଚ। ନାମଭିଶ୍ଛାନ୍ଦସୈଶ୍ଚୈଵ ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରମୁଦୀରଯତ୍ ।। ୨୪.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ତାହାପରେ ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ନାମ ଓ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କଲେ।

ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭଗଵତେ ସୁଵ୍ରତେଽନନ୍ତତେଜସେ। ନମଃ କ୍ଷେତ୍ରାଧିପତଯେ ବୀଜିନେ ଶୂଲିନେ ନମଃ ।। ୨୪.

ଓ ଭଗବାନ, ଶୁଭ ସଂକଳ୍ପ ଓ ଅନନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କ୍ଷେତ୍ରର ନାଥ, ବୀଜଧାରୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତୁମକୁ ମୋର ନମନ।

ଅମେଢ୍ରାଯୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵମେଢ୍ରାଯ ନମୋ ଵୈକୁଣ୍ଠରେତସେ । ନମୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଯ ଅପୂର୍ଵପ୍ରଥମାଯ ଚ ।। ୨୪.

ଯିଏ ଲିଙ୍ଗ ବିହୀନ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଲିଙ୍ଗ, ବୈକୁଣ୍ଠର ବୀଜ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଥମ, ସେଇଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ନମୋ ହଵ୍ଯାଯ ପୂଜ୍ଯାଯ ସଦ୍ଯୋ ଜାତାଯ ଵୈ ନମଃ । ଗହ୍ଵରାଯ ଧନେଶାଯ ହୈମଚୀରାମ୍ବରାଯ ଚ ।। ୨୪.

ଯିଏ ହବିର ଭୋକ୍ତା, ପୂଜ୍ୟ, ସତ୍ୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଗୁହାବାସୀ, ଧନର ନାଥ, ସୁନା ଛାଡ଼ି ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସେଇଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।