ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏତେ ହ୍ଯେକୋ ନପଞ୍ଚାଶନ୍ମରୁତୋ ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତଥା ତାଭ୍ଯାଂ ଦିତ୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଚୈଵ ହି ।। ୬.

ଏହି ପଞ୍ଚାଶି ମରୁତ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦିତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏମାନଙ୍କୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାନ୍ତୁ ନାମାନି ଦିତିରିନ୍ଦ୍ରମୁଵାଚ ହ। ଵାତ ସ୍କନ୍ଧଂ ଚରନ୍ତ୍ଵେତେ ମମ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରକ। ଵିଚରନ୍ତୁ ଚ ଭଦ୍ରନ୍ତେ ଦେଵୈଃ ସହ ମମାତ୍ମଜାଃ ।। ୬.

ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣି, ଦିତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ଏମାନେ ମୋ ପୁଅମାନେ, ବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ମୋ ପୁଅମାନେ ଦେବମାନେ ସହ ଖୁସିରେ ଘୁରୁନ୍ତୁ।'

ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ମାତର୍ଭଵତୁ ତତ୍ତଥା ।। ୬.

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ମାଆ, ଏହିପରି ହେଉ।'

ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥୋକ୍ତନ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଦେଵଭୂତା ମହାତ୍ମାନଃ କୁମାରା ଦେଵସଂମତାଃ। ଦେଵୈଃ ସହ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଜ୍ଞ ଭାଜସ୍ତଥାତ୍ମଜାଃ ।। ୬.

ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ; ତୁମ ପୁଅମାନେ ମହାତ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ୟତ, ଦେବମାନେ ସହ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେବେ।

ତସ୍ମାତ୍ତେ ମରୁତୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଚେନ୍ଦ୍ରାନୁଜାମରାଃ। ଵିଜ୍ଞେଯାଶ୍ଚାମରାଃ ସର୍ଵେ ଦିତିପୁତ୍ରାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ ।। ୬.

ଏହିପରି, ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବତା, ଅମର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଦିତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ତପସ୍ବୀ ବୋଲି ଜାଣ।

ଏଵଂ ତୌ ନିଶ୍ଚଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାତାପୁତ୍ରୌ ତପୋଧନୌ। ଜଗ୍ମତୁସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ହୃଷ୍ଟୌ ଶକ୍ରୋଽପି ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ ।। ୬.

ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣି, ମାଆ ଓ ପୁଅ ତପସ୍ଵୀ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

ମରୁତାଂ ହି ଶୁଭଂ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଯଃ ପଠେତ ଵା। ନାଵୃଷ୍ଟିଭଯମାପ୍ନୋତି ବହ୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ତତଃ ।। ୬.

ଯେଉଁଠାରେ ମରୁତମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବ, ସେଠାରେ କେବେ ବର୍ଷା ଭୟ ନଥାଏ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦନୁପୁତ୍ରାନ୍ନିବୋଧତ। ଅଭଵନ୍ ଦନୁପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଵଂଶେ ଖ୍ଯାତା ମହାସୁରାଃ ।। ୭.

ଏବେ ଆଉ ଆଗକୁ କହିବି—ଦାନୁଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଦାନୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବଂଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହା ଅସୁର ହେଲେ।

ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିପ୍ରଧାନାସ୍ତେ ଶତଂ ତୀଵ୍ରପରାକ୍ରମାଃ। ସର୍ଵେ ଲବ୍ଧଵରାଶ୍ଚୈଵ ସୁତପ୍ତତପସସ୍ତଥା ।। ୭.

ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେମାନେ ଶତଜଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ ଓ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ସତ୍ଯସନ୍ଧାଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତାଃ କ୍ରୂରା ମାଯାଵିନଶ୍ଚ ତେ । ମହାବଲା ଅଯଜ୍ଵାନୋ ହ୍ଯବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ । କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନ୍ମଯା ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ନିବୋଧତ ।। ୭.

ଦାନବମାନେ ସତ୍ୟବାନ, ପ୍ରବଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ବଳିଦାନ କରୁନଥିଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖୁନଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ଦ୍ଵିମୂର୍ଦ୍ଧା ଶଙ୍କୁଵର୍ଣଶ୍ଚ ତଥା ଶଙ୍କୁନିରାମଯଃ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ମହାଵିଶ୍ଵୋ ଗଵେଷ୍ଠିର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଥା ।। ୭.

ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଶଂକୁବର୍ଣ୍ଣ, ଶଂକୁନିରାମୟ, ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ, ମହାବିଶ୍ୱ, ଗବେଷ୍ଠି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି—ଏମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅଜାମୁଖୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଶିଲୋ ଵାମନସସ୍ତଥା। ମରୀଚିରକ୍ଷକଶ୍ଚୈଵ ମହାଗାର୍ଗ୍ଯୋଽଙ୍ଗିରାଵୃତଃ ।। ୭.

ଅଜାମୁଖ, ପୂଜ୍ୟ ଶିଳ, ବାମନସ, ମରୀଚିରକ୍ଷକ, ମହାଗାର୍ଗ୍ୟ ଓ ଅଙ୍ଗିରାବୃତ ମଧ୍ୟ ନାମିତ।

ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯଶ୍ଚ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ସୁଵୀର୍ଯଃ ସୁହୃଦସ୍ତଥା। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଵିଶ୍ଵଜିଚ୍ଚୈଵ ତଥାସୁର ଵିମର୍ଦ୍ଦନଃ ।। ୭.

ବିକ୍ଷୋଭ୍ୟ, ସୁକେତୁ, ସୁବୀର୍ୟ, ସୁହୃଦ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ବିଶ୍ୱଜିତ, ଅସୁର ଓ ବିମର୍ଦ୍ଦନା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଏକଚକ୍ରଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ତାରକଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ପୁଲୋମା ଚ ପ୍ରଵୀଣୋଽଥ ମହାଶିରାଃ ।। ୭.

ଏକଚକ୍ର, ସୁବାହୁ, ମହାବଳୀ ତାରକ, ବୈଶ୍ୱାନର, ପୁଲୋମା, ପ୍ରବୀଣ ଓ ମହାଶିରା ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଵୃଷପର୍ଵା ଚ ମୁଣ୍ଡକଶ୍ଚ ମହାସୁରଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତାପିନଃ ।। ୭.

ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ବୃଷପର୍ବା, ମହାସୁର ମୁଣ୍ଡକ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏମାନେ ତାପଦାୟକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ସୂକ୍ଷ୍ମଶ୍ଚୈଵ ନିଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଊର୍ଣନାଭୋ ମହାଗିରିଃ। ଅସିଲୋମା ସୁକେଶଶ୍ଚ ସଦଶ୍ଚ ବଲକୋ ଦଶ ।। ୭.

ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିଚନ୍ଦ୍ର, ଉର୍ଣ୍ଣନାଭ, ମହାଗିରି, ଅସିଲୋମା, ସୁକେଶ, ସଦ ଓ ବଳକ ନାମର ଦଶଜଣ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ତଥା ଗଗନମୂର୍ଦ୍ଧା ଚ କୁମ୍ଭନାଭା ମହୋଦରଃ। ପ୍ରମୋଦାହଶ୍ଚ କୁପଥୋ ହଯଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୭.

ଗଗନମୂର୍ଧା, କୁମ୍ଭନାଭ, ମହୋଦର, ପ୍ରମୋଦାହ, କୁପଥ ଓ ପ୍ରବଳ ହୟଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଅସୁରଶ୍ଚ ଵିରୁପାକ୍ଷଃ ସୁପଥୋଽଥ ମହାସୁରଃ। ଅଜୋ ହିରଣ୍ମଯଶ୍ଚୈଵ ଶତମାଯୁଶ୍ଚ ଶମ୍ବରଃ ।। ୭.

ଅସୁର, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହାସୁର ସୁପଥ, ଅଜ, ହିରଣ୍ୟମୟ, ଶତମାୟୁ ଓ ଶମ୍ବର ନାମିତ।

ଶରଭଃ ଶଲଭଶ୍ଚୈଵ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ। ଅସୁରାଣାଂ ସୁରାଵେତୌ ସୁରାଣାଂ ସାମ୍ପ୍ରତାଵିମୌ ।। ୭.

ଶରଭ ଓ ଶଳଭ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଏବେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।

ଇତି ପୁତ୍ରା ଦନୋର୍ଵଂଶାଃ ପ୍ରଧାନାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ତେଷାମପରିସଙ୍ଖ୍ଯେଯଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦ୍ଯନନ୍ତକମ୍ ।। ୭.

ଏଭଳି ଡାନୁର ପ୍ରଧାନ ପୁଅମାନେର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା; ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଂଶଜମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତ।

ଇତ୍ଯେତେ ତ୍ଵସୁରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦୈତେଯା ଦାନଵାଶ୍ଚ ଯେ। ସ୍ଵର୍ଭାନୁସ୍ତୁ ସ୍ମୃତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ହ୍ଯନୁଭାନୁର୍ଦନୋଃ ସୁତଃ। ଇମେ ତୁ ଵଂଶାନୁଗତା ଦନୋଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭.

ଏଭଳି ଦେଖ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଉତାମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଅନୁଭାନୁ ଡାନୁର ପୁଅ। ଏମାନେ ଡାନୁର ବଂଶର ପୁଅମାନେ।

ଏକାକ୍ଷ ଋଷଭୋଽରିଷ୍ଟଃ ପ୍ରବନ୍ଧନରକାଵପି। ଇନ୍ଦ୍ରବାଧନକେଶୀ ଚ ମେରୁଃ ଶମ୍ବୋଽଥ ଧେନୁକଃ ।। ୭.

ଏକାକ୍ଷ, ଋଷଭ, ଅରିଷ୍ଟ, ପ୍ରବନ୍ଧନ, ନରକ, ଇନ୍ଦ୍ରବାଧନ, କେଶୀ, ମେରୁ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ଧେନୁକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ଗଵେଷ୍ଠିଶ୍ଚ ଗଵାକ୍ଷଶ୍ଚ ତାଲକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏତେ ମନୁଷ୍ଯଧର୍ମାସ୍ତୁ ଦନୋଃ ପୁତ୍ରା ମଯା ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭.

ଗବେଷ୍ଠି, ଗବାକ୍ଷ ଓ ପ୍ରବଳ ତାଳକେତୁ—ଏମାନେ ମୁଁ ଡାନୁର ସେଇ ପୁଅମାନେ ବୋଲି ମନେପକାଏ, ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂହର୍ଷେ ଜାତା ଭୀମପରାକ୍ରମାଃ। ସିଂହିକାଯାମଥୋତ୍ପନ୍ନା ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସୁତାସ୍ତ୍ଵିମେ ।। ୭.

ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରବଳତାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସୈଂହିକେଯା ଇତି ଖ୍ଯାତାଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମହାସୁରାଃ। ଶତଗାଲଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ନ୍ଯାସଃ ଶାମ୍ବସ୍ତଥୈଵ ଚ । ୭.

ସଇଁହିକେୟ ବୋଲି ପରିଚିତ ଚୌଦ୍ଦ ଜଣ ମହାସୁର, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶତଗାଳ, ପ୍ରବଳ ନ୍ୟାସ ଓ ଶାମ୍ବ ଅଛନ୍ତି।

ଅନୁଲୋମଃ ଶୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଵାତାପିଶ୍ଚ ସିତାଂଶୁକଃ। ହରଃ କଲ୍ପଃ କାଲନାଭୋ ଭୌମଶ୍ଚ ନରକସ୍ତଥା ।। ୭.

ଅନୁଲୋମ, ଶୁଚି, ବାତାପି, ସିତାଂଶୁକ, ହର, କଳ୍ପ, କାଳନାଭ, ଭୌମ ଓ ନରକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ରାହୁର୍ଜ୍ଯଷ୍ଠସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରମର୍ଦନଃ। ଇତ୍ଯେତେ ସିଂହିକାପୁତ୍ରା ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦାଃ ।। ୭.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାହୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ; ଏହି ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।

ଦାରୁଣାଭିଜନାଃ କ୍ରୂରାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷଶ୍ଚ ତେ। ଦଶାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ସୈଂହିକେଯୋ ଗଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୭.

ଯେମାନେ କଠୋର ବଂଶର, ନିଷ୍ଠୁର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସଈଂହିକେୟ ନାମରେ ଦଶ ହଜାର ଲୋକର ଏକ ଦଳ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଉଛନ୍ତି।

ନିହତୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଭାର୍ଗଵେଣ ବଲୀଯସା। ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ପ୍ରଭା କନ୍ଯା ପୁଲୋମ୍ନୋଽଥ ଶଚୀ ତଥା ।। ୭.

ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାର୍ଗବ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ ପ୍ରଭା, ଏବଂ ପୁଲୋମନଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ ଶଚୀ।