ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵିରଜା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଃ। ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୨୩.

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଵଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ।

ଯଦା ତୁ ପୁନରେଵାଯଂ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣୋ ଭଯାନକଃ। ମତ୍କୃତେନ ଚ ଵର୍ଣେନ ମତ୍କଲ୍ପଃ କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୩.

ପୁଣି ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆକାର କଳା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ହେବ, ଏବଂ ମୋର ରଙ୍ଗରୁ 'କଳା' ବୋଲି ଡାକାଯିବ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯିବ,

ତତ୍ରାଽହଂ କାଲସଂକାଶଃ କାଲୋ ଲୋକପ୍ରକାଶନଃ । ଵିଜ୍ଞାତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହମନ୍ ଘୋରୋ ଘୋରପରାକ୍ରମଃ ।। ୨୩.

ସେଠାରେ ମୁଁ କାଳଙ୍କ ପରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା କାଳ ହେବି; ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛ।

ତସ୍ମାଦ୍ଘୋରତ୍ଵମାପନ୍ନଂ ଯେ ମାଂ ଵେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଭୂତଲେ। ତେଷାମଘୋରଃ ଶାନ୍ତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଵ୍ଯଯଃ ।। ୨୩.

ସେଠାରୁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଯେମାନେ ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଭୟ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ହେଇଯିବି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵତ୍ଵମାନ୍ନଂ ଯେ ମାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭୂତଲେ । ତେଷାଂ ଶିଵଶ୍ଚ ସୌମ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସଦୈଵ ତୁ ।। ୨୩.

ସେଠାରୁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଯେମାନେ ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ଶିବ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ହେଇ ରହିବି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ଵୈ କଲ୍ପୋଽଯଂ ସମୁଦାହୃତଃ। ଵିଶ୍ଵରୂପା ତଥା ଚେଯଂ ସାଵିତ୍ରୀ ସମୁଦାହୃତା ।। ୨୩.

ଏହିପରି, ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ମୋର ବିଶ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଏହି ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱରୂପା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସର୍ଵରୂପାସ୍ତଥା ଚେମେ ସଂଵୃତ୍ତା ମମ ପୁତ୍ରକାଃ। ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପାଦା ଵୈ ଲୋକସଂମତାଃ ।। ୨୩.

ହେ ପୁଅମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ମୋରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଚାରିଟି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି ଚାରିଟି ପଦକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସର୍ଵ ଵର୍ଣତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାତ୍ଵଂ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ସର୍ଵଭକ୍ଷ୍ଯା ଚ ମେଧ୍ଯା ଚ ଵର୍ଣତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୩.

ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ମୋର ହେବ; ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ହେବ।

ମୋକ୍ଷୋ ଧର୍ମସ୍ତଥାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଵେତ୍ତା ଚ ଵେଦ୍ଯଂ ଚ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୩.

ମୋକ୍ଷ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଏବଂ କାମ—ଏହି ଚାରିଟି; ଏହିପରି, ଜାଣିବା ଓ ଜାଣାଯିବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବ।

ଭୂତଗ୍ରାମାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରଃ ଆଶ୍ରମାଶ୍ଚତୁରସ୍ତଥା। ଧର୍ମସ୍ଯ ପାଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ମମ ପୁତ୍ରକାଃ ।। ୨୩.

ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ଆଶ୍ରମ; ଧର୍ମର ଚାରିଟି ପଦ ଏବଂ ମୋର ଚାରିଟି ପୁଅ।

ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଯୁଗାଵସ୍ଥଂ ଜଗଦ୍ଵୈ ସଚରାଚରମ୍। ଚତୁର୍ଦ୍ଧାଽଵସ୍ଥିତଂ ଚୈଵ ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୩.

ଏହିପରି, ଚାରିଯୁଗ ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ଚାରିପଦୀ ରୂପେ ବିଭକ୍ତ।

ଭୂର୍ଲୋକୋଽଥ ଭୁଵର୍ଲୋକଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକୋଽଥ ମହସ୍ତଥା। ଜନସ୍ତପଶ୍ଚ ଶାଂତଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଲୋକସ୍ତତଃ ପରମ୍ ।। ୨୩.

ଭୂଲୋକ, ତାପରେ ଭୁବର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ମହଲୋକ; ଜନଲୋକ, ତପୋଲୋକ, ଶାନ୍ତିଲୋକ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉପରେ ରୁଦ୍ରଲୋକ।

ସ୍ଵର୍ଲୋକୋ ହି ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥସ୍ତୁ ମହଃ ସ୍ମୃତଃ। ତତ୍ର ଲୋକଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ପରନ୍ତଦ୍ଯୋଗିନାଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୩.

ସ୍ୱର୍ଗ ତୃତୀୟ ଲୋକ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ମହଲୋକ; ସେଠାରେ ଲୋକ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।

ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରାଃ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜ୍ଜିତାଃ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ତଦ୍ଵିଦୋ ଯୁକ୍ତା ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଯୁଞ୍ଜକାଃ ।। ୨୩.

ଯେଉଁମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିଥିବା, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଏବଂ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବେ।

ଯସ୍ମାଚ୍ଚତୁଷ୍ପଦା ହ୍ଯେଷା ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ସରସ୍ଵତୀ। ତସ୍ମାଚ୍ଚ ପଶଵଃ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚତୁଷ୍ପଦାଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଚୈଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚତ୍ଵାରୋ ଵୈ ପଯୋଧରାଃ ।। ୨୩.

ଯେହେତୁ ତୁମେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଚାରିପଦୀ ଦେଖିଛ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ପଶୁ ଚାରିପଦୀ ହେବେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଚାରିଟି ଦୁଧର ଥନ ହେବ।

ସୋମଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତୋ ଯସ୍ମାନ୍ମମ ମୁଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତଃ। ଜୀଵଃ ପ୍ରାଣଭୃତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵଃ ପୀତ୍ଵା ସ୍ତନୈର୍ଘୃତମ୍ ।। ୨୩.

ଯେହେତୁ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସୋମ ମୋର ମୁଖରୁ ବହିଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନ ତାଙ୍କର ଥନରୁ ଘୃତ ପିଇଥାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ ସୋମମଯଂ ଚୈତଦମୃତଂ ଚୈଵ ସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଚତୁଷ୍ପାଦା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଶ୍ଵେତତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ ତେନ ତତ୍ ।। ୨୩.

ସେହିପରି, ଏହାକୁ ସୋମମୟ ଅମୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେମାନେ ଚାରିପଦୀ ହେବେ, ଏବଂ ଏହାର ଧଳା ରଙ୍ଗ ସେହିଠାରୁ ହେଉଛି।

ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵଂ କ୍ରିଯାଭୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିପାଦା ଵୈ ମହେଶ୍ଵରୀ। ଦୃଷ୍ଟା ପୁନସ୍ତ୍ଵଯା ଚୈଷା ସାଵିତ୍ରୀ ଲୋକଭାଵିନୀ। ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵିପଦାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିସ୍ତନାଶ୍ଚ ନରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୩.

ଏହିପରି ମହେଶ୍ୱରୀ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୋଇ ଦୁଇଟି ପାଦ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ତୁମେ ଯେଉଁ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ସେଇ ଲୋକସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ । ଏହିକାରଣରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଇପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ, ଦୁଇଟି ଷ୍ଟନ ଥିବା ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି ।

ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵମଜା ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵଵର୍ଣା ମହେଶ୍ଵରୀ। ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଭୂତଧରା ପରା। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵରୂପତ୍ଵମଜାନାଂ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୩.

ଏହିପରି ଅଜା ହୋଇ, ମହେଶ୍ୱରୀ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ତୁମେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ପରାକୁ ଦେଖିଛ । ଏହିକାରଣରେ, ଅଜାମାନେ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରିବେ ।

ଅଜଶ୍ଚୈଵ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅମୋଘରେତାଃ ସର୍ଵତ୍ର ମୁଖେ ଚାସ୍ଯ ହୁତାଶନଃ। ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵଗତୋ ମେଧ୍ଯଃ ପଶୁରୂପୀ ହୁତାଶନଃ ।। ୨୩.

ଏହି ଅଜା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରିବେ । ସେଙ୍କର ବୀଜ ସବୁଠାରେ ଅଫଳ ହେବନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି । ଏହିକାରଣରେ, ପଶୁର ଆକାରରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଠାରେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଟେ ।

ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ଯେ ଵୈ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଈଶିତ୍ଵେ ଚ ଶିଵତ୍ଵେ ଚ ସର୍ଵଗଂ ସର୍ଵତଃ ସ୍ଥିରମ୍ ।। ୨୩.

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ଅଚଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଶାସନ ଓ ଶିବତ୍ୱରେ ଦେଖିପାରିବେ ।

ରଜସ୍ତମୋଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାନୁଷ୍ଯକମ୍ବୁଵି। ମତ୍ସମୀପଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୨୩.

ଯେଉଁମାନେ ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମାନବ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣର୍ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ।

ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରେଣ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁନରାହ ପିତାମହଃ ।। ୨୩.

ଏପରି ଭାବରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଣିଥରେ ପିତାମହ କଥା କହିଲେ ।

ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଵିଶ୍ଵରୂପୀ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଇମାସ୍ତଵ ମହାଦେଵ ତନଵୋ ଲୋକଵନ୍ଦିତାଃ ।। ୨୩.

ହେ ଦେବମାନ୍ୟ ଭଗବାନ, ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାଦେବ, ଏହି ତୁମର ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ।

ଵିଶ୍ଵରୂପ ମହାସତ୍ତ୍ଵ କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାଭୁଜ। କସ୍ଯାଂ ଵା ଯୁଗସମ୍ଭୂତ୍ଯାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୨୩.

ହେ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହାପ୍ରାଣ ଏବଂ ବଳଶାଳୀ, କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବେ ?

କେନ ଵା ତତ୍ତ୍ଵଯୋଗେନ ଧ୍ଯାନଯୋଗେନ କେନ ଵା । ତନଵସ୍ତେ ମହାଦେଵ ଶକ୍ଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ ।। ୨୩.

ହେ ମହାଦେବ, କେଉଁ ସତ୍ୟର ଏକତାରେ, କିମ୍ବା କେଉଁ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୁମର ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିପାରିବେ ?

ତପସା ନୈଵ ଯୋଗେନ ଦାନଧର୍ମଫଲେନ ଵା। ନ ତୀର୍ଥଫଲଯୋଗେନ କ୍ରତୁଭିର୍ଵା ସଦକ୍ଷିଣୈଃ ।। ୨୩.

ନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ନ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ନ ଦାନ ଓ ଧର୍ମର ଫଳରେ, ନ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳରେ, ନ ବିଧିବତ୍ କୃତ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ।

ନ ଵେଦାଧ୍ଯାପନୈର୍ଵାପି ନ ଚିତ୍ତେନ ଵିଵେଦନୈଃ । ଶକ୍ଯୋଽହଂ ମାନୁର୍ଷୈଦ୍ରଷ୍ଟୁମୃତେ ଧ୍ଯାନାତ୍ପରଂ ନ ହି ।। ୨୩.

ନ ବେଦ ପାଠ ଦ୍ୱାରା, ନ ମନସିକ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା; ମୁଁ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବି ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନ ବ୍ୟତୀତ ।

ସାଧ୍ଯୋ ନାରାଯଣଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ । ଭଵିଷ୍ଯତୀହ ନାମ୍ନା ତୁ ଵାରାହୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୩.

ସାଧ୍ୟ, ନାରାୟଣ ଏବଂ ତିନି ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ, ଏଠାରେ ବରାହ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ ।