ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆନନ୍ଦସ୍ତୁ ସ ଵିଜ୍ଞେଯ ଆନନ୍ଦସ୍ତେ ମହାଲଯଃ। ଗାଲଵ୍ଯଗୋତ୍ରତପସା ମମ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵମାଗତଃ ।। ୨୩.

‘ସେ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ବଡ଼ ନିବାସ; ଗାଳବ୍ୟ ଗୋତ୍ରର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଇଛ।’

ତ୍ଵଯି ଯୋଗଶ୍ଚ ସାଙ୍ଖ୍ଯଶ୍ଚ ତପୋ ଵିଦ୍ଯାଵିଧିଃ କ୍ରିଯା। ଋତଂ ସ୍ତ୍ଯଞ୍ଚ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଅହିଂସା ସନ୍ତତିକ୍ରମାଃ ।। ୨୩.

ତୁମରେ ଯୋଗ, ସାଂଖ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ, ବିଧି, କ୍ରିୟା, ସତ୍ୟ, ନିଷ୍ଠା, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ଅହିଂସା ଓ ପ୍ରଜା ପରମ୍ପରା ବସିଛି।

ଧ୍ଯାନଂ ଧ୍ଯାନଵପୁଃ ଶାନ୍ତିର୍ଵିଦ୍ଯାଽପିଦ୍ଯାମତିର୍ଧୃତିଃ। କାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ସ୍ମୃତିର୍ମେଧା ଲଜ୍ଜା ଶୁଦ୍ଦିଃ ସରସ୍ଵତୀ। ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ କ୍ରିଯା ଚୈଵ ଲଜ୍ଜା କ୍ଷାନ୍ତିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ।। ୨୩.

ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟାନର ଆକୃତି, ଶାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ଅଜ୍ଞାନ, ନିଶ୍ଚୟ, ଧୃତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶାନ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ପବିତ୍ରତା, ସରସ୍ୱତୀ, ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, କ୍ରିୟା, ଲଜ୍ଜା, କ୍ଷମା ଓ ଦୃଢତା।

ଷଡ୍‌ଵିଂଶତ୍ତଦ୍ଗୁଣା ହ୍ଯେଷା ଦ୍ଵାତ୍ରିଶାକ୍ଷରସଂଜ୍ଞିତା । ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଧିତାଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସୂତିଂ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍ ।। ୨୩.

ଏହି ଛବିଶି ଗୁଣ, ବତିସ ଅକ୍ଷର ରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏହି ପ୍ରକୃତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ, ତୁମର ସୃଷ୍ଟି ଓ ମହାଦେବୀ ଭାବରେ ଜାଣ।

ସୈଷା ଭଗଵତୀ ଦେଵୀ ତତ୍ପ୍ରସୂତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଜଗଦ୍ଯୋନିଃ ପ୍ରକୃତି ର୍ଗୌଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତା । ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଚୈଵ ଯଦାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଚିନ୍ତକାଃ ।। ୨୩.

ଏହି ଭଗବତୀ ଦେବୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ଚାରିମୁଖୀ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଗାଉର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଚାରକମାନେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରକୃତି କହନ୍ତି।

ଅଜାମେତାଂ ଲୋହିତାଂ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସଂପ୍ରସୃଜମାନାଂ ସୁରୂପାମ୍। ଅଜୋଽହଂ ଵୈ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଵିଶ୍ଵରୂପାଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଗାଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାଂ ହି ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ।। ୨୩.୫୧ ଏଵମୁକ୍ତଵା ମହାଦେଵଃ ଅଟ୍ଟହାସମଥାକରୋତ୍ । ଵଲିତାସ୍ଫୋଟିତରଵଂ କହାକହନଦନ୍ତଥା ।। ୨୩.

ଏହି ଅଜନ୍ମା, ଲାଲ, ଧଳା ଓ କଳା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର; ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ଜ୍ଞାନୀ, ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଗାୟତ୍ରୀ, ଗାଉର ବିଶ୍ୱର ଆକୃତିକୁ ଜାଣିଛି।

ତତୋଽସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଦିଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵରୂପାଃ କୁମାରକାଃ। ଜଟୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ଅର୍ଦ୍ଧମୁଣ୍ଡଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ।। ୨୩.

ତାପରେ ତାଙ୍କର ପାଶ୍ୱରୁ ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ଦିବ୍ୟ ବାଳକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ: କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କେହି ଶିଖାଧାରୀ, କେହି ଅର୍ଧମୁଣ୍ଡା।

ତତସ୍ତେ ତୁ ଯଥୋକ୍ତେନ ଯୋଗେନ ସୁମହୌଜସଃ। ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରନ୍ତୁ ଉପାସିତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୩.

ତାପରେ ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ବହୁତ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।

ଧର୍ମୋପଦେଶଂ ନିଯତଂ କୃତ୍ଵା ଯୋଗମଯଂ ଦୃଢମ୍। ଶିଷ୍ଟାନାଂ ନିଯତାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ରୁଦ୍ରମୀଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୩.

ଧର୍ମର ଶିକ୍ଷାକୁ ଦୃଢ ଭାବେ, ଯୋଗ ମିଶିତ କରି, ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନେ ରୁଦ୍ର ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତତୋ ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ପ୍ରପନ୍ନସ୍ତୁ ମହାଦେଵଂ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ଶ୍ଵେତତ୍ଵନ୍ତେ କଥଂ ଵିଭୋ ।। ୨୩.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଧଳା କାଳର ଶେଷରେ କିପରି?'

ଶ୍ଵେତକଲ୍ପୋ ଯଦା ହ୍ଯାସୀଦହଂ ଶ୍ଵେତସ୍ତତୋଽଭଵମ୍। ଶ୍ଵେତୋଷ୍ଣୀଷଃ ଶ୍ଵେତମାଲ୍ଯଃ ଶ୍ଵେତାମ୍ବରଧରଃ ଶିଵଃ ।। ୨୩.

ଯେତେବେଳେ ଧଳା କାଳ ଥିଲା, ମୁଁ ଧଳା ହେଲି; ଧଳା ପଗଡ଼ି, ଧଳା ମାଳା, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲି, ହେ ଶିବ।

ଶ୍ଵେତାସ୍ଥିମାଂସରୋମା ଚ ଶ୍ଵେତତ୍ଵକ୍ ଶ୍ଵେତଲୋହିତଃ। ତେନ ନାମ୍ନା ଚ ଵିଖ୍ଯାତଃ ଶ୍ଵେତକଲ୍ପସ୍ତଦା ହ୍ଯସୌ ।। ୨୩.

ଧଳା ହାଡ଼, ମାଂସ, କେଶ, ଧଳା ଚର୍ମ, ଧଳା ରକ୍ତ; ଏହି ନାମରେ ଧଳା କାଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ମତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଦେଵେଶଃ ଶ୍ଵେତାଙ୍ଗଃ ଶ୍ଵେତଲୋହିତଃ। ଶ୍ଵେତଵର୍ଣା ତଦା ହ୍ଯାସୀଦ୍ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତା ।। ୨୩.

ମୋର କୃପାରେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଶରୀର ଧଳା, ରକ୍ତ ଧଳା ହେଲା; ତେବେ ଗାୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମ ନାମରେ, ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ହେଲେ।

ଯସ୍ମାଦହଂ ଚ ଦେଵେଶ ତ୍ଵଯା ଗୁହ୍ଯେ ପଦେ ସ୍ଥିତଃ। ଵିଜ୍ଞାତଃ ସ୍ଵେନ ତପସା ସଦ୍ଯୋ ଜାତଃ ସନାତନଃ। ସଦ୍ଯୋ ଜାତେତି ବ୍ରହ୍ମୈତଦ୍ ଗୁହ୍ଯଂ ଚୈଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୨୩.

ଯେହেতୁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମେ ଦିଆ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଗଲି, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଶାଶ୍ୱତ; ଏହି ନାମରେ 'ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ' ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଓ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ କହାଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ ଗୁହ୍ଯତ୍ଵମାପନ୍ନଂ ଯେ ଵେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ତତ୍ସମୀପଙ୍ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୨୩.

ଏହିପରି, ଏହା ଗୁପ୍ତତା ପାଇଛି; ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣିବେ, ସେମାନେ ଏହାର ସମୀପକୁ ଯିବେ, ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ।

ଯଦାଽହଂ ଚ ପୁନସ୍ତ୍ଵାସଂ ଲୋହିତୋ ନାମ ନାମତଃ। ମମକୃତେନ ଵର୍ଣେନ କଲ୍ପୋ ଵୈ ଲୋହିତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୩.

ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପୁଣି ନାମରେ ଲାଲ ହେଲି, ମୋର ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, ସେଇ କାଳକୁ ଲାଲ କାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ତଦା ଲୋହିତମାସାସ୍ଥିଲୋହିତକ୍ଷୀରସନ୍ନିଭା । ଲୋହିତାକ୍ଷସ୍ତନଵତୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଗୌଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ।। ୨୩.

ତେବେ ଲାଲ ହାଡ଼, ଲାଲ ଦୁଧ ସଦୃଶ; ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ସ୍ତନଧାରିଣୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଗାଉ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ।

ତତୋଽସ୍ଯ ଲୋହିତତ୍ଵେନ ଵର୍ଣସ୍ଯ ଚ ଵିପର୍ଯ୍ଯଯେ। ଵାମତ୍ଵାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଗସ୍ଯ ଵାମଦେଵତ୍ଵମାଗତଃ ।। ୨୩.

ତାପରେ ଏହି ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯୋଗର ବାମ ପକ୍ଷ ହେବାରୁ, ବାମଦେବ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

ତଥାପି ହି ମହାସତ୍ତ୍ଵ ତ୍ଵଯାଽହଂ ନିଯତାତ୍ମନା। ଵିଜ୍ଞାତଃ ଶ୍ଵେତ ଵର୍ଣେନ ତସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଣୋତ୍ତମଃ ସ୍ମୃତଃ । ତତୋଽହଂ ଵାମଦେଵେତି ଖ୍ଯାତିଂ ଯାତୋ ମହୀତଲେ ।। ୨୩.

ତଥାପି, ହେ ମହାଶକ୍ତି, ତୁମେ ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ସହିତ ମୋତେ ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣରେ ଜାଣିଥିଲ; ଏହିପରି, ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତି ରହିଛି। ଏହିପରି, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ବାମଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲି।

ଯେ ଚାପି ଵାମଦେଵତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତୀହ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ଵିଜ୍ଞାଯ ଚେମାଂ ରୁଦ୍ରାଣୀଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ମାତରଂ ଵିଭୋ ।। ୨୩.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବାମଦେବ ଭାବକୁ ଜାଣିପାରିବେ ଏବଂ ଏହି ରୁଦ୍ରାଣୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ମା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରିବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ,

ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵିରଜା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଃ। ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୨୩.

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଵଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ।

ଯଦା ତୁ ପୁନରେଵାଯଂ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣୋ ଭଯାନକଃ। ମତ୍କୃତେନ ଚ ଵର୍ଣେନ ମତ୍କଲ୍ପଃ କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୩.

ପୁଣି ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆକାର କଳା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ହେବ, ଏବଂ ମୋର ରଙ୍ଗରୁ 'କଳା' ବୋଲି ଡାକାଯିବ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯିବ,

ତତ୍ରାଽହଂ କାଲସଂକାଶଃ କାଲୋ ଲୋକପ୍ରକାଶନଃ । ଵିଜ୍ଞାତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହମନ୍ ଘୋରୋ ଘୋରପରାକ୍ରମଃ ।। ୨୩.

ସେଠାରେ ମୁଁ କାଳଙ୍କ ପରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା କାଳ ହେବି; ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛ।

ତସ୍ମାଦ୍ଘୋରତ୍ଵମାପନ୍ନଂ ଯେ ମାଂ ଵେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଭୂତଲେ। ତେଷାମଘୋରଃ ଶାନ୍ତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଵ୍ଯଯଃ ।। ୨୩.

ସେଠାରୁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଯେମାନେ ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଭୟ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ହେଇଯିବି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵତ୍ଵମାନ୍ନଂ ଯେ ମାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭୂତଲେ । ତେଷାଂ ଶିଵଶ୍ଚ ସୌମ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସଦୈଵ ତୁ ।। ୨୩.

ସେଠାରୁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଯେମାନେ ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ଶିବ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ହେଇ ରହିବି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ଵୈ କଲ୍ପୋଽଯଂ ସମୁଦାହୃତଃ। ଵିଶ୍ଵରୂପା ତଥା ଚେଯଂ ସାଵିତ୍ରୀ ସମୁଦାହୃତା ।। ୨୩.

ଏହିପରି, ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ମୋର ବିଶ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଏହି ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱରୂପା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସର୍ଵରୂପାସ୍ତଥା ଚେମେ ସଂଵୃତ୍ତା ମମ ପୁତ୍ରକାଃ। ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପାଦା ଵୈ ଲୋକସଂମତାଃ ।। ୨୩.

ହେ ପୁଅମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ମୋରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଚାରିଟି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି ଚାରିଟି ପଦକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସର୍ଵ ଵର୍ଣତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାତ୍ଵଂ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ସର୍ଵଭକ୍ଷ୍ଯା ଚ ମେଧ୍ଯା ଚ ଵର୍ଣତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୩.

ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ମୋର ହେବ; ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ହେବ।

ମୋକ୍ଷୋ ଧର୍ମସ୍ତଥାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଵେତ୍ତା ଚ ଵେଦ୍ଯଂ ଚ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୩.

ମୋକ୍ଷ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଏବଂ କାମ—ଏହି ଚାରିଟି; ଏହିପରି, ଜାଣିବା ଓ ଜାଣାଯିବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବ।