ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଗ୍ରହାଦୃଷିଭ୍ଯସ୍ତୁ ଷଷ୍ଠୋ ଯୋ ଵୈ ପରାହତଃ । ଚରନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ର ଷଷ୍ଠେ ଗଣେ ତୁ ଯେ ।। ୬.

ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ, ଋଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଷଷ୍ଠ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବାତାସ ବହେ, ସେଠି ମୋ ପୁଅମାନେ ଷଷ୍ଠ ଦଳରେ ଚଳାଚଳ କରୁ।

ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତଥୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵମାଧ୍ରୁଵାତ୍ ସପ୍ତମସ୍ତୁ ଯଃ। ଵାତ ସ୍କନ୍ଧଃ ପରିଵହସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ମେ ସୁତାଃ ।। ୬.

ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଧ୍ରୁବ ତାରାଠାରୁ ଉପରେ ସପ୍ତମ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ସେଠି, ବାୟୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ବସୁନ୍ତୁ।

ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ଚରନ୍ତ୍ଵେତେ କାଲେ କାଲେ ମମାତ୍ମଜାଃ। ତତ୍ର ତେନ ଚ ନାମ୍ନା ଵୈ ଭଵନ୍ତୁ ମରୁତସ୍ତ୍ଵିମେ ।। ୬.

ମୋ ପୁଅମାନେ ସେଠି ସମୟ ସମୟରେ ଘୁରିବା କରନ୍ତି; ସେଠି ସେମାନେ ସେଇ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଏହିମାନେ ମରୁତ।

ତତସ୍ତେଷାନ୍ତୁ ନାମାନି ମାତାପୁତ୍ରୌ ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ। ତତ୍କୃତେ କର୍ମଭିଶ୍ଚୈଵ ମରୁତୋ ଵୈ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ।। ୬.

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମାଆ ଓ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମରୁତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଟେ।

ସତ୍ତ୍ଵଜ୍ଯୋତିସ୍ତଥାଦିତ୍ଯଃ ସତ୍ଯଜ୍ଯୋତିସ୍ତଥାଽପରଃ। ତିର୍ଯଗ୍ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ସଜ୍ଯୋତିର୍ଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନପରସ୍ତଥା ।। ୬.

ସତ୍ତ୍ୱଜ୍ୟୋତି, ଆଦିତ୍ୟ, ସତ୍ୟଜ୍ୟୋତି, ତିର୍ୟକ୍ଜ୍ୟୋତି, ସଜ୍ୟୋତି, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ—ଏହିମାନେ ନାମ।

ପ୍ରଥମସ୍ତୁ ଗଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମେ ନିବୋଧତ। ଋତଜିତ୍ସତ୍ଯଜିଚ୍ଚୈଵ ସୁଷେଣଃ ସେନଜିତ୍ତଥା ।। ୬.

ପ୍ରଥମ ଗଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା; ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶୁଣ: ଋତଜିତ୍, ସତ୍ୟଜିତ୍, ସୁଷେଣ ଓ ସେନାଜିତ୍।

ସତ୍ମିତ୍ରୋଽଭିମିତ୍ରଶ୍ଚ ହରିମିତ୍ରସ୍ତଥାଽପରଃ। ଗଣ ଏଷ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ତୃତୀଯଂ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୬.

ସତ୍ମିତ୍ର, ଅଭିମିତ୍ର ଓ ହରିମିତ୍ର ନାମକ ଅନ୍ୟଜଣ—ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଣ; ଏବେ ତୃତୀୟ ଶୁଣ।

କୃତଃ ସତ୍ଯୋ * * * * ଧ୍ରୁଵୋ ଧର୍ତ୍ତା ଵିଧାରଯଃ । ଧ୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚୈଵ ଧୁନିଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯୁଗ୍ରୋ ଭୀମସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଅଭିଯୁଃ ସକ୍ଷିପଶ୍ଚୈଵମାହ୍ଵଯଶ୍ଚ ଗଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୬.

କୃତ, ସତ୍ୟ, ଧ୍ରୁବ, ଧର୍ତ୍ତା, ବିଧାରୟ, ଧ୍ୱାନ୍ତ, ଧୁନି, ଉଗ୍ର, ଭୀମ, ଅଭିୟୁ, ସକ୍ଷିପ—ଏହି ଗଣ ଏଭଳି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଈଦୃକୂ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯାଦୃକ୍ ଯାଦୃକ୍ ଚ ପ୍ରତିକୃତ୍ତଥା। (?) ସମିତିଶ୍ଚୈଵ ସଂରମ୍ଭଶ୍ଚ ତଥା ଗଣଃ ।। ୬.

ଇଦୃକ୍, ଚୈବ, ତଥାନ୍ୟାଦୃକ୍, ଯାଦୃକ୍, ପ୍ରତିକୃତ୍, ସମିତି, ସଂରମ୍ଭ—ଏହି ଗଣ।

ଈଦୃକ୍ ଚ ପୁରୁଷଶ୍ଚୈଵ ଅନ୍ଯାଦୃକ୍ଷାଚ୍ଚ ଚେତସଃ। ସମିତାସମିତଦୃକ୍ଷାଚ୍ଚ ପ୍ରତିଦୃକ୍ଷାଚ୍ଚ ଵୈ ଗୁଣାଃ ।। ୬.

ଇଦୃକ୍, ପୁରୁଷ, ଅନ୍ୟାଦୃକ୍ଷା, ଚେତସ, ସମିତା, ସମିତଦୃକ୍ଷା ଓ ପ୍ରତିଦୃକ୍ଷା—ଏହିମାନେ ଗୁଣ।

ଏତେ ହ୍ଯେକୋ ନପଞ୍ଚାଶନ୍ମରୁତୋ ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତଥା ତାଭ୍ଯାଂ ଦିତ୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଚୈଵ ହି ।। ୬.

ଏହି ପଞ୍ଚାଶି ମରୁତ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦିତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏମାନଙ୍କୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାନ୍ତୁ ନାମାନି ଦିତିରିନ୍ଦ୍ରମୁଵାଚ ହ। ଵାତ ସ୍କନ୍ଧଂ ଚରନ୍ତ୍ଵେତେ ମମ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରକ। ଵିଚରନ୍ତୁ ଚ ଭଦ୍ରନ୍ତେ ଦେଵୈଃ ସହ ମମାତ୍ମଜାଃ ।। ୬.

ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣି, ଦିତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ଏମାନେ ମୋ ପୁଅମାନେ, ବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ମୋ ପୁଅମାନେ ଦେବମାନେ ସହ ଖୁସିରେ ଘୁରୁନ୍ତୁ।'

ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ମାତର୍ଭଵତୁ ତତ୍ତଥା ।। ୬.

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ମାଆ, ଏହିପରି ହେଉ।'

ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥୋକ୍ତନ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଦେଵଭୂତା ମହାତ୍ମାନଃ କୁମାରା ଦେଵସଂମତାଃ। ଦେଵୈଃ ସହ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଜ୍ଞ ଭାଜସ୍ତଥାତ୍ମଜାଃ ।। ୬.

ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ; ତୁମ ପୁଅମାନେ ମହାତ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ୟତ, ଦେବମାନେ ସହ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେବେ।

ତସ୍ମାତ୍ତେ ମରୁତୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଚେନ୍ଦ୍ରାନୁଜାମରାଃ। ଵିଜ୍ଞେଯାଶ୍ଚାମରାଃ ସର୍ଵେ ଦିତିପୁତ୍ରାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ ।। ୬.

ଏହିପରି, ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବତା, ଅମର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଦିତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ତପସ୍ବୀ ବୋଲି ଜାଣ।

ଏଵଂ ତୌ ନିଶ୍ଚଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାତାପୁତ୍ରୌ ତପୋଧନୌ। ଜଗ୍ମତୁସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ହୃଷ୍ଟୌ ଶକ୍ରୋଽପି ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ ।। ୬.

ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣି, ମାଆ ଓ ପୁଅ ତପସ୍ଵୀ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

ମରୁତାଂ ହି ଶୁଭଂ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଯଃ ପଠେତ ଵା। ନାଵୃଷ୍ଟିଭଯମାପ୍ନୋତି ବହ୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ତତଃ ।। ୬.

ଯେଉଁଠାରେ ମରୁତମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବ, ସେଠାରେ କେବେ ବର୍ଷା ଭୟ ନଥାଏ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦନୁପୁତ୍ରାନ୍ନିବୋଧତ। ଅଭଵନ୍ ଦନୁପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଵଂଶେ ଖ୍ଯାତା ମହାସୁରାଃ ।। ୭.

ଏବେ ଆଉ ଆଗକୁ କହିବି—ଦାନୁଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଦାନୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବଂଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହା ଅସୁର ହେଲେ।

ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିପ୍ରଧାନାସ୍ତେ ଶତଂ ତୀଵ୍ରପରାକ୍ରମାଃ। ସର୍ଵେ ଲବ୍ଧଵରାଶ୍ଚୈଵ ସୁତପ୍ତତପସସ୍ତଥା ।। ୭.

ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେମାନେ ଶତଜଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ ଓ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ସତ୍ଯସନ୍ଧାଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତାଃ କ୍ରୂରା ମାଯାଵିନଶ୍ଚ ତେ । ମହାବଲା ଅଯଜ୍ଵାନୋ ହ୍ଯବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ । କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନ୍ମଯା ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ନିବୋଧତ ।। ୭.

ଦାନବମାନେ ସତ୍ୟବାନ, ପ୍ରବଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ବଳିଦାନ କରୁନଥିଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖୁନଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ଦ୍ଵିମୂର୍ଦ୍ଧା ଶଙ୍କୁଵର୍ଣଶ୍ଚ ତଥା ଶଙ୍କୁନିରାମଯଃ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ମହାଵିଶ୍ଵୋ ଗଵେଷ୍ଠିର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଥା ।। ୭.

ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଶଂକୁବର୍ଣ୍ଣ, ଶଂକୁନିରାମୟ, ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ, ମହାବିଶ୍ୱ, ଗବେଷ୍ଠି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି—ଏମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅଜାମୁଖୋଽଥ ଭଗଵାନ୍ ଶିଲୋ ଵାମନସସ୍ତଥା। ମରୀଚିରକ୍ଷକଶ୍ଚୈଵ ମହାଗାର୍ଗ୍ଯୋଽଙ୍ଗିରାଵୃତଃ ।। ୭.

ଅଜାମୁଖ, ପୂଜ୍ୟ ଶିଳ, ବାମନସ, ମରୀଚିରକ୍ଷକ, ମହାଗାର୍ଗ୍ୟ ଓ ଅଙ୍ଗିରାବୃତ ମଧ୍ୟ ନାମିତ।

ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯଶ୍ଚ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ସୁଵୀର୍ଯଃ ସୁହୃଦସ୍ତଥା। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଵିଶ୍ଵଜିଚ୍ଚୈଵ ତଥାସୁର ଵିମର୍ଦ୍ଦନଃ ।। ୭.

ବିକ୍ଷୋଭ୍ୟ, ସୁକେତୁ, ସୁବୀର୍ୟ, ସୁହୃଦ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ବିଶ୍ୱଜିତ, ଅସୁର ଓ ବିମର୍ଦ୍ଦନା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଏକଚକ୍ରଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ତାରକଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ପୁଲୋମା ଚ ପ୍ରଵୀଣୋଽଥ ମହାଶିରାଃ ।। ୭.

ଏକଚକ୍ର, ସୁବାହୁ, ମହାବଳୀ ତାରକ, ବୈଶ୍ୱାନର, ପୁଲୋମା, ପ୍ରବୀଣ ଓ ମହାଶିରା ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଵୃଷପର୍ଵା ଚ ମୁଣ୍ଡକଶ୍ଚ ମହାସୁରଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତାପିନଃ ।। ୭.

ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ବୃଷପର୍ବା, ମହାସୁର ମୁଣ୍ଡକ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏମାନେ ତାପଦାୟକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ସୂକ୍ଷ୍ମଶ୍ଚୈଵ ନିଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଊର୍ଣନାଭୋ ମହାଗିରିଃ। ଅସିଲୋମା ସୁକେଶଶ୍ଚ ସଦଶ୍ଚ ବଲକୋ ଦଶ ।। ୭.

ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିଚନ୍ଦ୍ର, ଉର୍ଣ୍ଣନାଭ, ମହାଗିରି, ଅସିଲୋମା, ସୁକେଶ, ସଦ ଓ ବଳକ ନାମର ଦଶଜଣ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ତଥା ଗଗନମୂର୍ଦ୍ଧା ଚ କୁମ୍ଭନାଭା ମହୋଦରଃ। ପ୍ରମୋଦାହଶ୍ଚ କୁପଥୋ ହଯଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୭.

ଗଗନମୂର୍ଧା, କୁମ୍ଭନାଭ, ମହୋଦର, ପ୍ରମୋଦାହ, କୁପଥ ଓ ପ୍ରବଳ ହୟଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଅସୁରଶ୍ଚ ଵିରୁପାକ୍ଷଃ ସୁପଥୋଽଥ ମହାସୁରଃ। ଅଜୋ ହିରଣ୍ମଯଶ୍ଚୈଵ ଶତମାଯୁଶ୍ଚ ଶମ୍ବରଃ ।। ୭.

ଅସୁର, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହାସୁର ସୁପଥ, ଅଜ, ହିରଣ୍ୟମୟ, ଶତମାୟୁ ଓ ଶମ୍ବର ନାମିତ।

ଶରଭଃ ଶଲଭଶ୍ଚୈଵ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ। ଅସୁରାଣାଂ ସୁରାଵେତୌ ସୁରାଣାଂ ସାମ୍ପ୍ରତାଵିମୌ ।। ୭.

ଶରଭ ଓ ଶଳଭ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଏବେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।