ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସସ୍ତଥା । ଉତ୍ତାନପାଦଂ ଜଗ୍ରାହ ପୁତ୍ରମତ୍ରିଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ଡକ୍ଷ ଓ ପ୍ରାଚେତସ; ପ୍ରଜାପତି ଅତ୍ରି, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ଦକ୍ଷକସ୍ଯ ତୁ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ଯ ରାଜା ହ୍ଯାସୀତ୍ ପ୍ରଜାପତେଃ । ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେନ ମନୁନା ଦତ୍ତୋଽତ୍ରେଃ କାରଣଂ ପ୍ରତି

ଦକ୍ଷର ପୁଅ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବିଶେଷ କାରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ମନ୍ଵନ୍ତରମଥାସାଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯ ହ । ଷଷ୍ଠଂ ତଦନୁଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉପୋଦ୍ଘାତେନ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ମୁଁ ଛଅଟିଏ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏକ ଭୁମିକା ସହିତ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଉତ୍ତାନପାଦାଚ୍ଚତୁରା ସୂନୃତା ଵିତ୍ତଭାଵିନୀ । ଉତ୍ପନ୍ନା ଚାଧିଧର୍ମେଣ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ଜନନୀ ଶୁଭା । ଧର୍ମସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଂ ଵୈ ଉତ୍ପନ୍ନା ସା ଶୁଚିସ୍ମିତା

ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କଠାରୁ ଚାରିଜଣୀ ଝିଅ ଜନ୍ମିଲେ—ସୁନୃତା, ବିତ୍ତଭାବିନୀ, ଏବଂ ଅଧିଧର୍ମା, ଯିଏ ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଶୁଭା ମାଆ। ଧର୍ମଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାମକ ପତ୍ନୀଠାରୁ ଶୁଚିସ୍ମିତା ନାମକ ଶୁଭ୍ର ହସିଥିବା ଝିଅ ଜନ୍ମିଲେ।

ଧ୍ରୁଵଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତିମନ୍ତଞ୍ଚ ଅଯସ୍ମନ୍ତଂ ଵସୁଂ ତଥା । ଉତ୍ତାନପାଦୋଽଜନଯତ୍ କନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଚ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ମନସ୍ଵିନୀଂ ସ୍ଵରାଞ୍ଚୈଵ ତ୍ରଯୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ

ଉତ୍ତାନପାଦ ଧ୍ରୁବ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ତ, ଅୟସ୍ମାନ୍ତ ଏବଂ ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଶୁଚିସ୍ମିତା ଏବଂ ମନସ୍ୱିନୀ ନାମକ ଦୁଇ ଝିଅ ଓ ସ୍ୱରା ନାମକ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି ତିନି ପୁଅ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଧ୍ରୁଵୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଦିଵ୍ଯାନି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତପସ୍ତେପେ ନିରାହାରଃ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ ଵିପୁଲଂ ଯଶଃ

ଧ୍ରୁବ ଦଶଟି ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଖାଇନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବଡ଼ ଯଶ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରି।

ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତୁ ପ୍ରଥମେ ପୌତ୍ରଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ସଃ । ଆତ୍ମାନଂ ଧାରଯନ୍ ଯୋଗାତ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ ସୁମହଦ୍ଯଶଃ

ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କର ନାତି ଯୋଗବଳରେ ନିଜକୁ ଧାରଣ କରି, ବିଶେଷ ମହାନ୍ ଯଶ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ପ୍ରୀତୋ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵଂ ହୃଦ୍ଯମସ୍ତୋଦଯଵିଵର୍ଜିତମ୍

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ନାହିଁ, ଅମୃତ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ।

ତସ୍ଯାତିମାତ୍ରାମୃଦ୍ଧିଂ ଚ ମହିମାନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ହ । ଦୈତ୍ଯାସୁରାଣାମାଚାର୍ଯଃ ଶ୍ଲୋକମପ୍ଯୁଶନା ଜଗୌ॥୨.୧.

ତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଧନ-ଉନ୍ନତି ଓ ମହିମା ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଉଶନା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଲେ।

୬୨.୮୦ ଅହୋ ସ୍ଯ ତପସୋ ଵୀର୍ଯମହୋ ଶ୍ରୁତମହୋ ହୁତମ୍। ସ୍ଥିତାଃ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ କୃତ୍ଵା ଯଦେନମୁପରି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଧ୍ରୁଵେ ଦିଵଂ ସମାସକ୍ତମୀଶ୍ଵରଃ ସ ଦିଵସ୍ପତିଃ

ହାଁ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି! ହାଁ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ! ହାଁ, ତାଙ୍କର ହୋମ! ସପ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଧ୍ରୁବ ଭାବେ ରଖି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ଦିବସ୍ପତି ହେଲେ।

ଧ୍ରୁଵାତ୍ପୁଷ୍ଟିଞ୍ଚ ଭଵ୍ଯଞ୍ଚ ଭୂମିଃ ସା ସୁଷୁଵେ ନୃପୌ । ସ୍ଵାଂ ଛାଯାମାହ ଵୈ ପୁଷ୍ଟିର୍ଭଵ ନାରୀ ତୁ ତାଂ ଵିଭୁଃ

ଧ୍ରୁବଠାରୁ ପୁଷ୍ଟି ଏବଂ ଭବ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ଭୂମି ଏହାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ପୁଷ୍ଟି କହିଲେ, 'ମୋର ଛାୟା ହେଉ,' ଏବଂ ଭବ ତାଙ୍କୁ ନାରୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତେ ତସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀ ସାଭଵତ୍ତଦା । ଦିଵ୍ଯସଂହନ ନାଚ୍ଛାଯା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା

ସତ୍ୟ କହିବା ସହିତ, ସେ ନାରୀ ସତ୍ୱରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ଓ ଛାୟା ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।

ଛାଯାଯାଂ ପୁଷ୍ଟିରାଧତ୍ତ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍ । ପ୍ରାଚୀନଗର୍ଭଂ ଵୃଷକଂ ଵୃକଞ୍ଚ ଵୃକଲଂ ଧୃତିମ୍

ଛାୟାରେ ପୁଷ୍ଟି ପାଞ୍ଚଜଣ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଲେ—ପ୍ରାଚୀନଗର୍ଭ, ବୃଷକ, ବୃକ, ବୃକଳ ଏବଂ ଧୃତି।

ପତ୍ନୀ ପ୍ରାଚୀନଗର୍ଭସ୍ଯ ଭୂଵର୍ଚା ସୁଷୁଵେ ନୃପମ୍ । ନାମ୍ନୋଦାରଧିଯଂ ପୁତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି

ପ୍ରାଚୀନଗର୍ଭଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭୂବର୍ଚ୍ଚା ଏକ ରାଜା, ଉଦାରଧିୟ ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ।

ସଂଵତ୍ସରସହସ୍ରାନ୍ତେ ସକୃଦାହାରମାହରତ୍ । ଏଵଂ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଯୁକ୍ତମିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଵିଭୁଃ

ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସେ କେବଳ ଗୋଟେଥର ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଭଳି ମନ୍ବନ୍ତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇଲେ।

ଉଦାରଧେଃ ସୁତଂ ଭଦ୍ରାଜନଯତ୍ସା ଦିଵଞ୍ଜଯମ୍ । ରିପୁଂ ରିପୁଞ୍ଜଯଂ ଜଜ୍ଞେ ଵରାଙ୍ଗୀ ସା ଦିଵଞ୍ଜଯାତ୍

ଉଦାରଧିଙ୍କ ପୁଅ ଦିବଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଭଦ୍ରା ଜନ୍ମାଇଲେ। ଦିବଞ୍ଜୟଙ୍କଠାରୁ ବରାଙ୍ଗୀ ରିପୁ ଏବଂ ରିପୁଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ରିପୋରାଧତ୍ତ ବୃହତୀ ଚାକ୍ଷୁଷଂ ସର୍ଵତେଜସମ୍ । ଵ୍ଯଜୀଜନତ୍ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଵାରୁଣ୍ଯାଂ ଚାକ୍ଷୁଣୋ ମନୁମ୍ । ପ୍ରଜାପତେରାତ୍ମଜାଯାମାରଣ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ

ରିପୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବୃହତୀ ଚାକ୍ଷୁଷ ନାମକ ସମସ୍ତ ତେଜ ଥିବା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ। ପୁଷ୍କରିଣୀ ଏବଂ ବାରୁଣୀ ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କୁ ମନୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରଜାପତି ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଆରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ।

ମନୋରଜାଯନ୍ତ ଦଶନଦ୍ଵଲାଯାଂ ଶୁଭାଃ ସୁତାଃ । କନ୍ଯାଯାଂ ଵୈ ମହାଭାଗ ଵୈରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ

ମନୁଙ୍କ Nadvalā ନାମକ ଝିଅଠାରୁ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଝିଅଠାରୁ ମଧ୍ୟ।

ଊରୁଃ ପୂରୁଃ ଶତଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତପସ୍ଵୀ ସତ୍ଯଵାକ୍ କଵିଃ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦତିରାତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚେତି ତେ ନଵ । ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଦଶମୋ ନଦ୍ଵଲାଯାଂ ମନୋଃ ସୁତାଃ ॥୨.୧.

ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, କବି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁତ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନଅ ଜଣ ଏବଂ ଦଶମ ଅଭିମନ୍ୟୁ, Nadvalā ଠାରୁ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ।

୬୨.୯୦ ଊରୋରଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଷଡାଗ୍ନେଯୀ ମହାପ୍ରଭାନ୍ । ଅଙ୍ଗଂ ସୁମନସଂ ସ୍ଵାତିଂ କ୍ରତୁମଙ୍ଗିରସଂ ଶିଵମ୍

ଆଗ୍ନେୟୀ ତାଙ୍କର ଉରୁଠାରୁ ଛଅଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଅଙ୍ଗ, ସୁମନସ, ସ୍ୱାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଶିବ।

ଅଙ୍ଗାତ ସୁନୀଥାପତ୍ଯଂ ଵୈ ଵେନମେକଂ ଵ୍ଯଜାଯତ । ଅପଚାରେଣ ଵେନସ୍ଯ ପ୍ରକୋପଃ ସୁମହାନଭୂତ୍

ଅଙ୍ଗଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ସୁନୀଥା ହେଲେ, ତାପରେ ବେନ ଜନ୍ମିଲେ। ବେନଙ୍କର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ପ୍ରଜାର୍ଥମୃଷଯସ୍ତସ୍ଯ ମମନ୍ଥୁର୍ଦକ୍ଷିଣଂ କରମ୍ । ଵେନସ୍ଯ ପାଣୌ ମଥିତେ ସମ୍ବଭୂଵ ମହାନ୍ନୃପଃ । ଵୈନ୍ଯୋ ନାମ ମହୀପାଲୋ ଯଃ ପୃଥୁଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ

ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ବେନଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ମଥିଲେ। ସେହି ହାତ ମଥିବା ସମୟରେ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବୈନ୍ୟ ଓ ପ୍ରଥୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ ଧନ୍ଵୀ କଵଚୀ ଜାତସ୍ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ । ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକାନ୍ ରରକ୍ଷ କ୍ଷତ୍ରପୂର୍ଵଜଃ

ସେ ବଣ୍ଡୁକ ଓ କବଚ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦେହ ଜଳିଉଠୁଥିଲା। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମର ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

ତସ୍ଯ ସ୍ତଵାର୍ଥମୁତ୍ପନ୍ନୌ ନିପୁଣୌ ସୂତମାଗଧୌ

ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ—ସୂତ ଓ ମାଗଧ—ଜନ୍ମିଲେ।

ତେନେଯଂ ଗୌର୍ମହାରାଜ୍ଞା ଦୁଗ୍ଧା ସସ୍ଯାନି ଧୀମତା । ପ୍ରଜାନାଂ ଵୃତ୍ତିକାମାନାଂ ଦେଵୈଋଷିଗଣୈଃ ସହ

ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାରାଜା ପ୍ରଥୁ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାନଦାନା ପାଇଁ ଦୁହିଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେର ଜୀବିକା ପାଇଁ ହେଲା।

ପିତୃଭିର୍ଦାନଵୈଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ । ସର୍ଵୈଃ ପୁଣ୍ଯଜନୈଶ୍ଚୈଵ ଵୀରୁଦ୍ଭିଃ ପର୍ଵତୈସ୍ତଥା

ପିତୃମାନେ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତେଷୁ ତେଷୁ ତୁ ପାତ୍ରେଷୁ ଦୁହ୍ଯମାନା ଵସୁନ୍ଧରା । ପ୍ରାଦାଦ୍ଯଥେପ୍ସିତଂ କ୍ଷୀରଂ ତେନ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ଵଧାରଯତ୍

ସେଇ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହାଯାଇଥିଲା। ସେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଧ ଦେଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୋଷଣ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ॥ ଵିସ୍ତରେଣ ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତଯସ୍ଵ ମହା ମତେ । ଯଥା ମହାତ୍ମନା ଦୁଗ୍ଧା ପୂର୍ଵଂ ତେନ ଵସୁନ୍ଧରା

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରଥୁଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ଓ ସେ କିପରି ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ବେ ଦୁହିଥିଲେ, ଏହା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।

ଯଥା ଦେଵୈଶ୍ଚ ନାଗୈଶ୍ଚ ଯଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଃ ସହ । ଯଥା ଯକ୍ଷୈଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିର୍ଯଥା ପୁରା ॥୨.୧.

ଦେବତା, ନାଗ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ ପୁରାତନ ସମୟରେ କିପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ କହ।