ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯତ୍ସୂର୍ଯ୍ଯମଣ୍ଡଲଞ୍ଚାପି ବୃହତ୍ସାମ ତୁ ଭିଦ୍ଯତେ। ଭିତ୍ଵା ଚୈଵଂ ଦ୍ଵିଜା ଯାନ୍ତି ଯୋଗାତ୍ମାନୋ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ। ସଙ୍ଘାତମୁପନୀତାଶ୍ଚ ଅନ୍ଯେ କଲ୍ପା ରଥନ୍ତରେ ।। ୨୧.

ଯେତେବେଳେ ବୃହତ୍ ସାମ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭାଗ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ଭେଦି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କଳ୍ପମାନେ ରଥନ୍ତରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତତ୍ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚିତ୍ରମଧ୍ଯାତ୍ମଦର୍ଶନମ୍। ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଲ୍ପାନାଂ ଵିସ୍ତରଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୨୧.

ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ଶୁଭ ବିସ୍ତାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ କଲ୍ପାନାନ୍ତେ ମହାମୁନେ। ରହସ୍ଯଂ ଵୈ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମନ୍ତ୍ରାଣାଞ୍ଚ ପ୍ରକଲ୍ପନମ୍ ।। ୨୨.

ଏହି ସମସ୍ତ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ହେ ମହାମୁନି, ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଫଳ ଭାବେ କହାଯାଇଛି।

ନ ତଵାଵିଦିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦ୍ଵିସ୍ତରତଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ କଲ୍ପସଂଖ୍ଯା ବ୍ରଵୀହି ନଃ ।। ୨୨.

ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କଳ୍ପର ସଂଖ୍ୟା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।

ଅତ୍ର ଵଃ କଥଯିଷ୍ଯାମି କଲ୍ପସଂଖ୍ଯାଂ ଯଥା ତଥା। ଯୁଗାଗ୍ରଂ ଚ ଵର୍ଷାଗ୍ରନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୨୨.

ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କଳ୍ପର ସଂଖ୍ୟା, ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭ କଥା କହିବି।

ଏକଂ କଲ୍ପସହସ୍ରନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽବ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ଏତଦଷ୍ଟସହସ୍ରନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦ୍ଯୁଗଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୨.

ଏକ ହଜାର କଳ୍ପକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏମିତି ଅଠ ହଜାର ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଯୁଗ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଏକଂ ଯୁଗସହସ୍ରନ୍ତୁ ସଵନଂ ତତ୍ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସଵନାନାଂ ସହସ୍ରନ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତଥା ।। ୨୨.

ଏକ ହଜାର ଯୁଗକୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଏକ ହଜାର ସବନ, ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣା ଓ ତିନି ଗୁଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥିତିକାଲସ୍ଯ ଚୈତତ୍ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ତସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵୈ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨୨.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ସଂଖ୍ୟାକୁ ମୁଁ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିର୍ଯେ କଲ୍ପା ନାମତଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ତୈଷାଂ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଲ୍ପସଂଜ୍ଞାଂ, ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨୨.

ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି କଳ୍ପର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମ ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।

ରଥନ୍ତରସ୍ଯ ସାମ୍ନସ୍ତୁ ଉପରିଷ୍ଟାନ୍ନିବୋଧତ। କଲ୍ପାନ୍ତେ ନାମ ଧେଯାନି ମନ୍ତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ଯସ୍ଯ ଯା ।। ୨୨.

ଏବେ ତୁମେ ରଥାନ୍ତର ସାମନ୍ ଦେଖ, କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଏହାର ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ଏହାର ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଏକୋନଵିଂଶକଃ କଲ୍ପୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶ୍ରୃତଲୋହିତଃ। ଯସ୍ମିଂସ୍ତତ୍ ପରମଧ୍ଯାନଂ ଧ୍ଯାଯତୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଥା ।। ୨୨.

ଏହି ଏକୋନଵିଂଶତି କଳ୍ପକୁ ଶୃତଲୋହିତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ।

ଶ୍ଵେତୋଷ୍ଣୀଷଃ ଶ୍ଵେତମାଲ୍ଯଃ ଶ୍ଵେତାମ୍ବରଧରଃ ଶିଖୀ। ଉତ୍ପନ୍ନସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ କୁମାରଃ ପାଵକୋପମଃ ।। ୨୨.

ଏଠାରେ ଏକ ଯୁବକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଧଳା ପଗଡି, ଧଳା ମାଳା, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚୂଡ଼ା ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ତେଜ ଥିଲେ।

ଭୀମଂ ମୁଖଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ସୁଘୋରଂ ଶ୍ଵେତଲୋହିତମ୍। ଦୀପ୍ତଂ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ମହାସ୍ଯଂ ଶ୍ଵେତଵର୍ଚ୍ଚସମ୍ ।। ୨୨.

ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, ଅତି ରୌଦ୍ର, ଭୟଜନକ, ଧଳା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶରୀର ତେଜରେ ଜ୍ୱଳମାନ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଓ ଧଳା ଆଭାରେ ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୁଷଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵୈ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ। କୁମାରଂ ଲୋକଧାତାରଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୨.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଶ୍ୱମୁଖୀ, ଶ୍ରୀମାନ ବ୍ରହ୍ମା, ସେହି ଯୁବକ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ପୁରାଣପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଯୋଗିନାଂ ଚିରମ୍। ଵଵନ୍ଦେ ଦେଵଦେଵେଶଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ।। ୨୨.

ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହା, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ।

ହୃଦି କୃତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍। ସଦ୍ଯୋଜାତଂ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମା ଵୈ ସମ ଚିନ୍ତଯତ୍। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁମୋଚ ଦେଵେଶୋ ହୃଷ୍ଟୋ ହାସଂ ଜଗତ୍ପତିଃ ।। ୨୨.

ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମହାଦେବ, ପରମାତ୍ମା, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ରଖି, ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଜାଣି, ଆନନ୍ଦିତ ଜଗତ୍ପତି ହସିଲେ।

ତତୋଽସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତା ଋଷଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚ୍ଚସଃ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମହାତ୍ମାନଃ ଶ୍ଵେତମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ ।। ୨୨.

ତାଙ୍କର ପାଖରେ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ୱୀ, ମହାନ ଆତ୍ମା ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଋଷିମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ସୁନନ୍ଦୋ ନନ୍ଦକଶଚଵୈଵ ଵିଶ୍ଵନନ୍ଦୋଽଥ ନନ୍ଦନଃ। ଶିଷ୍ଯାସ୍ତେ ଵୈ ମହାତ୍ମାନୋ ଯୈସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମ ତତୋ ଵୃତମ୍ ।। ୨୨.

ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦକ, ଶଚବ, ବିଶ୍ୱନନ୍ଦ ଓ ନନ୍ଦନ—ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଘିରିଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଶ୍ଵେତ ଵର୍ଣାଭଃ ଶ୍ଵେତନାମା ମହାମୁନିଃ। ଵିଜଜ୍ଞେଽଥ ମହାତେଜା ଯସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ନରସ୍ତ୍ଵସୌ ।। ୨୨.

ତାଙ୍କର ସାମ୍ନାରେ ଧଳା ଆଭା ବିଶିଷ୍ଟ, ଶ୍ୱେତ ନାମକ ମହାମୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତତ୍ର ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ସଦ୍ଯୋଜାତଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ଯେ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରାଣାଯାମପରା ଯୁକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣି ଵ୍ଯଵସାଯିନଃ ।। ୨୨.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସଦ୍ୟୋଜାତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲିନ ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।

ତେ ସର୍ଵେ ପାପନିର୍ମ୍ମୁକ୍ତା ଵିମଲା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚ୍ଚସଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋ କମତିକ୍ରମ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଚ ।। ୨୨.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ତତସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତମଃ କଲ୍ପୋ ରକ୍ତୋ ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ରକ୍ତୋ ଯତ୍ର ମହାତେଜା ରକ୍ତଵର୍ଣ ମଧାରଯତ୍ ।। ୨୨.

ତାପରେ ତିରିଶତମ କଳ୍ପକୁ ରକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଯୁବକ ଲାଲ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

ଧ୍ଯାଯତଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାତେଜାଃ କୁମାରୋ ରକ୍ତଵିଗ୍ରହଃ। ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ରକ୍ତନେତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨୨.

ପୁଅ ଆଶାରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ, ଏକ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଯୁବକ ଲାଲ ଦେହରେ ଦେଖାଦେଲେ, ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଲାଲ ଆଖି ଓ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଦେଵଂ କୁମାରଂ ରକ୍ତଵାସସମ୍। ଧ୍ଯାନଯୋଗଂ ପରଙ୍ଗତ୍ଵା ବୁବୁଧେ ଵିଶ୍ଵମୀଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୨.

ସେ ମହାଦେବ, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱପତିଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିଲେ।

ସ ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ପରମଯନ୍ତ୍ରିତଃ। ଵାମଦେଵଂ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକଂ ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍ ।। ୨୨.

ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ବାମଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଏଵଂ ଧ୍ଯାତୋ ମହାଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା। ମନସା ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତେନ ପିତାମହମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୨.

ଏଭଳି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ରଖି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତେବେ ମହାଦେବ ପିତାମହାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଧ୍ଯାଯତା ପୁତ୍ରକାମେନ ଯସ୍ମାତ୍ତେହଂ ପିତାମହଃ। ଦୃଷ୍ଟଃ ପରମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଧ୍ଯାନଯୋଗେନ ସତ୍ତମ ।। ୨୨.

ହେ ପିତାମହ, ପୁଅ ଆଶାରେ ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖିଛ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧଯାନଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ମହାତପାଃ। ଵେତ୍ସ୍ଯସେ ମାଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵ ଲୋକଧାତାରମୀଶ୍ଵରମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶର୍ଵଃ ଅଟ୍ଟହାସଂ ମୁମୋଚ ହ ।। ୨୨.

ସେଥିପାଇଁ, ହେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ତୁମେ ମୋତେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଈଶ୍ୱରକୁ, ଜାଣିପାରିବ। ଏମିତି କହି, ଶର୍ବ ଏକ ଭୟଙ୍କର ହସ ହସିଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚ କୁମାରକାଃ। ସମ୍ବଭୂଵୁର୍ମମାହାତ୍ମାନୋ ଵିରେଜୁଃ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ ।। ୨୨.

ତାପରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମାର ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମନସ୍କ ଥିଲେ।