ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଥାକୂତିଂ ଯସ୍ମାଦାହ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତସ୍ମାତ୍ ସ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଞେଯ ଆକୂତିଃ କଲ୍ପସଂଜ୍ଞିତଃ ।। ୨୧.

ପ୍ରଜାପତି ଯେଉଁଠାରୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆକୂତିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହିଠାରୁ ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୁରୁଷ ଆକୂତି ନାମକ କଳ୍ପ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ପଞ୍ଚଵିଂଶତିମଃ କଲ୍ପୋ ଵିଜ୍ଞାତିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ଵିଜ୍ଞାତିଶ୍ଚ ତଥା ଦେଵୀ ମିଥୁନଂ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତେ ।। ୨୧.

ପঁଚିଶତମ କଳ୍ପକୁ ବିଜ୍ଞାତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦେବୀ ବିଜ୍ଞାତି ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଧ୍ଯାଯତଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ ମନସ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଵିଜ୍ଞାତଂ ଵୈ ସମାସେନ ଵିଜ୍ଞାତିସ୍ତୁ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୧.

ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନରେ ମନ ଲଗାଇ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସାରଗର୍ଭିତ ଭାବେ ବିଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଜ୍ଞାତି ଭାବିତ।

ଷଡ୍‌ଵିଂଶସ୍ତୁ ତତଃ କଲ୍ପୋ ମନ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଦେଵୀ ଚ ଶାଙ୍କରୀ ନାମ ମିଥୁନଂ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତେ ।। ୨୧.

ଛବିଶତମ କଳ୍ପକୁ ମନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦେବୀ ଶାଙ୍କରୀ ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପ୍ରଜା ଵୈ ଚିନ୍ତମାନସ୍ଯ ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ଵୈ ତଦା। ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଜାସମ୍ଭଵନାଦୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା । ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଜାସମ୍ଭଵନାଦ୍ଭାଵନାସମ୍ଭଵଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୧.

ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେହି ଚିନ୍ତାରୁ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରୁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପତ୍ତି ହେବାରୁ ଏହାକୁ ଭାବନା-ସମ୍ଭବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ସପ୍ତଵିଂଶତିମଃ କଲ୍ପୋ ଭାଵୋ ଵୈ କଲ୍ପସଂଜ୍ଞିତଃ। ପୌର୍ଣମାସୀ ତଥା ଦେଵୀ ମିଥୁନଂ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୨୧.

ସତାଇଶତମ କଳ୍ପକୁ ଭାବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦେବୀ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପ୍ରଜା ଵୈ ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ଧ୍ଯାଯତସ୍ତୁ ପରଂ ଧ୍ଯାନଂ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୧.

ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନ ଓ ପରମାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ।

ଅଗ୍ନିସ୍ତୁ ମଣ୍ଡଲୀଭୂତ୍ଵା ରଶ୍ମିଜାଲସମାଵୃତଃ । ଭୁଵନ୍ଦିଵଞ୍ଚଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ଦୀପ୍ଯତେ ସ ମହାଵପୁଃ ।। ୨୧.

ଅଗ୍ନି ଚକ୍ରାକାର ହୋଇ, କିରଣର ଜାଲରେ ଘେରାଯାଇ, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଦେହରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରି ଜ୍ୱଳିଲେ।

ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣେ ଜ୍ଯୋତିମଣ୍ଡଲେ। ଆଵିଷ୍ଟଯା ସହୋତ୍ପନ୍ନମପଶ୍ଯତ୍ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୨୧.

ତାପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସମୟରେ, ଆଲୋକର ଚକ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସେହି ତେଜ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଦେଲା।

ଯସ୍ମାଦଦୃଶ୍ଯୋ ଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା। ଦୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵଃ ସୂର୍ଯ୍ଯଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ।। ୨୧.

ଯେଉଁ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, ସେ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ସହିତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

ସର୍ଵ୍ଵେ ଯୋଗାଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ମଣ୍ଡଲେନ ସହୋତ୍ଥିତାଃ। ଯସ୍ମାତ୍ କଲ୍ପୋ ହ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତସ୍ମାତ୍ତଂ ଦର୍ଶ ମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୧.

ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଏହି ମଣ୍ଡଳ ସହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି କଳ୍ପ ଦେଖାଯିବାରୁ, ଏହାକୁ ଦର୍ଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯସ୍ମାନ୍ମନସି ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ବ୍ରହମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ପୁରା ଵୈ ଭଗଵାନ୍ ସୋମଃ ପୌର୍ଣମାସୀ ତତଃ ସ୍ମୃତା ।। ୨୧.

ଯେହেতୁ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ ପବିତ୍ର ସୋମ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଇଥିରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ତୁ ପର୍ଵଦର୍ଶେ ଵୈ ପୌର୍ଣମାସଞ୍ଚ ଯୋଗିଭିଃ। ଉଭଯୋଃ ପକ୍ଷଯୋର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାତ୍ମନୋ ହିତକାମ୍ଯଯା ।। ୨୧.

ଏହିକାରଣରୁ ପର୍ବଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନରେ ଯୋଗୀମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଆଶାରେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।

ଦର୍ଶଞ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଞ୍ଚ ଯେ ଯଜନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ନ ତେଷାଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍ କଦାଚନ ।। ୨୧.

ଯେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରୁ ପୁନି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯୋଽନାହିତାଗ୍ନିଃ ପ୍ରଯତୋ ଵୀରାଧ୍ଵାନଂ ଗତୋପି ଵା । ସମାଧାଯ ମନସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଚ୍ଚାରଯେଚ୍ଛନୈଃ ।। ୨୧.

ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇନାହିଁ, ତଥାପି ଯିଏ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ବୀରମାନଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଏକାଗ୍ର କରି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ଵମଗ୍ନେ ରୁଦ୍ରୋ ଅସୁରୋ ମହୀ ଦିଵସ୍ତ୍ଵଂ ଶର୍ଵ୍ଵୋ ମାରୁତଂ ପୃଷ୍ଟ ଈଶିଷେ। * ତ୍ଵଂ ପାଶଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଶିଷଂ ପୂଷା ଵିଧତ୍ତପାସିନା। ଇତ୍ଯେଵ ମନ୍ତ୍ରଂ ମନସା ସମ୍ଯଗୁଚ୍ଚାରଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ। ଅଗ୍ନିଂ ପ୍ରଵିଶତେ ଯସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି ।। ୨୧.

‘ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ରୁଦ୍ର, ଅସୁର, ଦିବରେ ମହାନ; ତୁମେ ଶର୍ବ, ମାରୁତମାନଙ୍କ ନାୟକ; ତୁମେ ପାଶ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଶିଷ, ପୂଷା, କୁହାଡ଼ି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦାତା।’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମନରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ।

ସୋମଶ୍ଚାଗ୍ନିସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ କାଲୋ ରୁଦ୍ର ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵିଶେଦଗ୍ନିଂ ସ ରୁଦ୍ରାନ୍ନ ନିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୨୧.

ଶ୍ରୁତି କହେ— ସୋମ, ଅଗ୍ନି, ଭଗବାନ, କାଳ, ଓ ରୁଦ୍ର ଏକ; ତେଣୁ ଯିଏ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆସେ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିମଃ କଲ୍ପୋ ବୃହଦିତ୍ଯଭିସଂଜ୍ଞିତଃ। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ ସ୍ରଷ୍ଠୁକାମସ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ। ଧ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ମନସା ବୃହତ୍ସାମ ରଥନ୍ତରମ୍ ।। ୨୧.

ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ କଳ୍ପକୁ ବୃହତ୍ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ପୁଅ ଓ ସୃଷ୍ଟି ଆଶାରେ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବୃହତ୍ ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଯସ୍ମାତ୍ତତ୍ର ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ବୃହତଃ ସର୍ଵ୍ଵତୋମୁଖଃ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ବୃହତଃ କଲ୍ପୋ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଚିନ୍ତକୈଃ ।। ୨୧.

ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ବୃହତ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେଇଥିରୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବାମାନେ ବୃହତ୍ କଳ୍ପ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ । ରଥନ୍ତରନ୍ତୁଵିଜ୍ଞେଯଂ ପରମଂ ସୂର୍ଯ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍। ତସ୍ମାଦଣ୍ଡନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯମଭେଦ୍ଯଂ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୨୧.

ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ରଥନ୍ତର ନାମକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହିଠାରୁ ଅଖଣ୍ଡ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଯତ୍ସୂର୍ଯ୍ଯମଣ୍ଡଲଞ୍ଚାପି ବୃହତ୍ସାମ ତୁ ଭିଦ୍ଯତେ। ଭିତ୍ଵା ଚୈଵଂ ଦ୍ଵିଜା ଯାନ୍ତି ଯୋଗାତ୍ମାନୋ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ। ସଙ୍ଘାତମୁପନୀତାଶ୍ଚ ଅନ୍ଯେ କଲ୍ପା ରଥନ୍ତରେ ।। ୨୧.

ଯେତେବେଳେ ବୃହତ୍ ସାମ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭାଗ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ଭେଦି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କଳ୍ପମାନେ ରଥନ୍ତରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତତ୍ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚିତ୍ରମଧ୍ଯାତ୍ମଦର୍ଶନମ୍। ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଲ୍ପାନାଂ ଵିସ୍ତରଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୨୧.

ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ଶୁଭ ବିସ୍ତାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ କଲ୍ପାନାନ୍ତେ ମହାମୁନେ। ରହସ୍ଯଂ ଵୈ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମନ୍ତ୍ରାଣାଞ୍ଚ ପ୍ରକଲ୍ପନମ୍ ।। ୨୨.

ଏହି ସମସ୍ତ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ହେ ମହାମୁନି, ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଫଳ ଭାବେ କହାଯାଇଛି।

ନ ତଵାଵିଦିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦ୍ଵିସ୍ତରତଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ କଲ୍ପସଂଖ୍ଯା ବ୍ରଵୀହି ନଃ ।। ୨୨.

ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କଳ୍ପର ସଂଖ୍ୟା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।

ଅତ୍ର ଵଃ କଥଯିଷ୍ଯାମି କଲ୍ପସଂଖ୍ଯାଂ ଯଥା ତଥା। ଯୁଗାଗ୍ରଂ ଚ ଵର୍ଷାଗ୍ରନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୨୨.

ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କଳ୍ପର ସଂଖ୍ୟା, ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭ କଥା କହିବି।

ଏକଂ କଲ୍ପସହସ୍ରନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽବ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ଏତଦଷ୍ଟସହସ୍ରନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦ୍ଯୁଗଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୨.

ଏକ ହଜାର କଳ୍ପକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏମିତି ଅଠ ହଜାର ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଯୁଗ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଏକଂ ଯୁଗସହସ୍ରନ୍ତୁ ସଵନଂ ତତ୍ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସଵନାନାଂ ସହସ୍ରନ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତଥା ।। ୨୨.

ଏକ ହଜାର ଯୁଗକୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଏକ ହଜାର ସବନ, ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣା ଓ ତିନି ଗୁଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥିତିକାଲସ୍ଯ ଚୈତତ୍ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ତସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵୈ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨୨.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ସଂଖ୍ୟାକୁ ମୁଁ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିର୍ଯେ କଲ୍ପା ନାମତଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ତୈଷାଂ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଲ୍ପସଂଜ୍ଞାଂ, ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨୨.

ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି କଳ୍ପର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମ ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।