ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଂହାରେ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆସୀତ୍ତୁ ସପ୍ତମଃ କଲ୍ପଃ ପଦ୍ମୋ ନାମ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଵାରାହଃ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ତେଷାଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୨୧.

ଶେଷ ମହାନ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ସଂହାର ସମୟରେ, ସପ୍ତମ କଳ୍ପ 'ପଦ୍ମ' ନାମରେ ଥିଲା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ଅଛୁ, ସେହି 'ବରାହ' କଳ୍ପ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ମୁଁ କହିବି।

କିଯତା ଚୈଵ କାଲେନ କଲ୍ପଃ ସମ୍ଭଵତେ କଥମ୍। କିଂ ଚ ପ୍ରମାଣଂ କଲ୍ପସ୍ଯ ତତ୍ର ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୨୧.

କେତେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କଳ୍ପ ହୁଏ, ଏବଂ କିପରି ହୁଏ? ଏକ କଳ୍ପର ମାପ କେତେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସପ୍ତାନାଂ କାଲସଂଖ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍। ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସେନ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୨୧.

ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତରର ସମୟ ଗଣନା କେମିତି ଅଛି, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ କ୍ରମରେ କହିବି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

କୋଟୀନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଵୈ ଅଷ୍ଟୌ କୋଟିଶତାନି ଚ । ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ତଥା କୋଟ୍ଯୋ ନିଯୁତାନି ଚ ସପ୍ତତିଃ। କଲ୍ପାର୍ଦ୍ଧସ୍ଯ ତୁ ସଂଖ୍ଯାଯାମେତତ୍ ସର୍ଵମୁଦାହୃତମ୍ ।। ୨୧.

ଦୁଇ ହଜାର କୋଟି, ଏବଂ ଆଠ ଶହ କୋଟି, ଏବଂ ବାଉନସଠି କୋଟି, ସାତ ଦଶକ ନିୟୁତ—ଏହି ସବୁ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପର ଅର୍ଦ୍ଧର ଗଣନା।

ପୂର୍ଵୋକ୍ତୌ ଚ ଗୁଣଚ୍ଛେଦୌ ଵର୍ଷାଗ୍ରଂ ଲବ୍ଦମାଦିଶେତ୍ । ଶତଂ ଚୈଵ ତୁ କୋଟୀନାଂ କୋଟୀନାମଷ୍ଟସପ୍ତତିଃ। ଦ୍ଵେ ଚ ଶତସହସ୍ରେ ତୁ ନଵତିର୍ନିଯୁତାନି ଚ ।। ୨୧.

ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଭାଗ ଏବଂ ଗୁଣାନୁସାରେ ବର୍ଷର ମାପ ମିଳେ: ଏକ ଶତ କୋଟି, ଏଠାରେ ଅଠାସଠି କୋଟି, ଦୁଇ ଶହ ହଜାର, ଏବଂ ନବେ ନିୟୁତ।

ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣେନ ଯାଵଦ୍ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତରମ୍। ଏଷ କଲ୍ପସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କଲ୍ପାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଃ ।। ୨୧.

ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ହେଉଛି କଳ୍ପ; ଏହା କଳ୍ପର ଅର୍ଦ୍ଧର ଦୁଇଗୁଣ।

ଅନାଗତାନାଂ ସପ୍ତାନାମେତଦେଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ପ୍ରମାଣଂ କାଲସଂଖ୍ଯାଯା ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମତମୈଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୧.

ଭବିଷ୍ୟତର ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଏକେ ଗଣନା ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ନିଯୁତାନ୍ଯଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶତ୍ତଥାଽଶୀତିଶତାନି ଚ। ଚତୁରଶୀତିଶ୍ଚଵାନ୍ଯାନି ପ୍ରଯୁତାନି ପ୍ରମାଣତଃ ।। ୨୧.

ଅଠାଉଁଚାଳିଶି ନିୟୁତ, ଏବଂ ଅଶୀ ଶତ, ଏବଂ ଚଉରାଶି ପ୍ରୟୁତ—ଏହି ହେଉଛି ମାପ।

ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ। ଏତତ୍ କାଲସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଵର୍ଷାଗ୍ରନ୍ତୁ ପ୍ରମାଣତଃ ।। ୨୧.

ସାତ ଋଷି, ମନୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଷର ମାପ।

ଏଵଂ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତେଷାଂ ମାନୁଷାନ୍ତଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ପ୍ରଣଵାନ୍ତାଶଚଵ ଯେ ଦେଵାଃ ସାଧ୍ଯା ଦେଵଗଣାଶ୍ଚ ଯେ। ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଶଚଵ ଯେ ନିତ୍ଯାଃ କଲ୍ପଂ ଜୀଵନ୍ତି ତେ ଗଣାଃ ।। ୨୧.

ଏଭଳି, ସେମାନଙ୍କର ମନ୍ବନ୍ତର ମାନବ ଶେଷରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ 'ପ୍ରଣବ' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ, ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ—ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବଗଣମାନେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି।

ଅଯଂ ଯୋ ଵର୍ତ୍ତତେ କଲ୍ପୋ ଵାରାହଃ ସ ତୁ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ମନଵଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୨୧.

ଏହି ଯେଉଁ କଳ୍ପ ଚାଲିଛି, ଏହାକୁ 'ବରାହ' କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଥିରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁଭୁ ଆଦି ଚଉଦ ଜଣ ମନୁ ଅଛନ୍ତି।

କସ୍ମାଦ୍ଵାରାହକଲ୍ପୋଯଂ ନାମତଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ। କସ୍ମାଚ୍ଚ କାରଣାଦ୍ଦେଵୋ ଵରାହ ଇତି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୨୧.

ଏହି କଳ୍ପକୁ 'ବରାହ' ନାମ କାହିଁକି ଦିଆଯାଇଛି? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ 'ବରାହ' ବୋଲାଯାଏ?

କୋ ଵା ଵରାହୋ ଭଗଵାନ୍ କସ୍ଯ ଯୋନିଃ କିମାତ୍ମକଃ। ଵରାହଃ କଥମୁତ୍ପନ୍ନ ଏତଦିଚ୍ଛାମ ଵେଦିତୁମ୍ ।। ୨୧.

ଏହି ବରାହ କିଏ? ସେ କାହାର ସନ୍ତାନ, କେଉଁ ରୂପର? ବରାହ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଆମେ ଏହି ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁ।

ଵରାହସ୍ତୁ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନୋ ଯସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ଚ କଲ୍ପିତଃ। ଵାରାହଶ୍ଚ ଯଥା କଲ୍ପଃ କଲ୍ପତ୍ଵଂ କଲ୍ପନା ଚ ଯା ।। ୨୧.

ବରାହ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ, କେଉଁ କାମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା, ବରାହ କଳ୍ପ କିପରି ହେଲା, 'କଳ୍ପ' ଭାବର ଅର୍ଥ କଣ ଏବଂ କଳ୍ପନା କଣ—

କଲ୍ପଯୋରନ୍ତରଂ ଯଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ଚାସ୍ଯ ଚ କଲ୍ପିତମ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୧.

ଦୁଇଟି କଳ୍ପ ମଧ୍ୟର ତଫାତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଯେଉଁ ଭାବନା କରାଯାଇଛି—ମୁଁ ଏହି ସବୁ ମୋ ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ଶୁଣିଥିବା ପ୍ରକାରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।

ଭଵସ୍ତୁ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ଲୋକାଦୌ ପ୍ରଥିତଃ ପୁରା। ଜ୍ଞାତଵ୍ଯୋ ଭଗଵାନତ୍ର ହ୍ଯାନନ୍ଦଃ ସାମ୍ପ୍ରତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୧.

ଭବ କଳ୍ପଟିଏ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ରୂପେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖିବାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵା ଦିଵ୍ଯସମ୍ଭଵମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୁଵଃ କଲ୍ପସ୍ତୃତୀଯସ୍ତପ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୧.

ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନ, ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ। ଦ୍ୱିତୀୟ କଳ୍ପଟିଏ ହେଉଛି ଭୁଵଃ କଳ୍ପ, ତୃତୀୟଟି ଟପସ୍ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭଵଶ୍ଚତୁର୍ଥୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପଂଚମୋ ରମ୍ଭ ଏଵ ଚ। ଋତୁକଲ୍ପସ୍ତଥା ଷଷ୍ଠଃ ସପ୍ତମସ୍ତୁ କ୍ରତୁଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୧.

ଚତୁର୍ଥ କଳ୍ପ ଭବ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ପଞ୍ଚମଟି ହେଉଛି ରମ୍ଭା। ଷଷ୍ଠ କଳ୍ପ ଋତୁ କଳ୍ପ, ସପ୍ତମଟି କ୍ରତୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଅଷ୍ଟମସ୍ତୁ ଭଵେଦ୍ଵହ୍ନିର୍ନଵମୋ ହଵ୍ଯଵହନଃ। ସାଵିତ୍ରୋ ଦଶମଃ କଲ୍ପୋ ଭୁଵସ୍ତ୍ଵେକାଦଶଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୧.

ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ନବମଟି ହବ୍ୟବାହନ। ଦଶମ କଳ୍ପ ସାବିତ୍ରୀ, ଏବଂ ଏକାଦଶଟି ଭୁଵସ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।

ଉଶିକୋ ଦ୍ଵାଦଶସ୍ତତ୍ର କୁଶିକସ୍ତୁ ତ୍ରଯୋଦଶଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଯତ୍ର ଵୈ ସ୍ଵରଃ। ଉତ୍ପନ୍ନସ୍ତୁ ଯଥା ନାଦୋ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯତ୍ର ଚୋତ୍ଥିତାଃ ।। ୨୧.

ଦ୍ୱାଦଶ କଳ୍ପ ଉଶିକ, ତ୍ରୟୋଦଶ କୁଶିକ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ କଳ୍ପ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶବ୍ଦରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଋଷଭସ୍ତୁ ତତଃ କଲ୍ପୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପଂଚଦଶୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଋଷଯୋ ଯତ୍ର ସମ୍ଭୂତାଃ ସ୍ଵରୋ ଲୋକମନୋହରଃ ।। ୨୧.

ପରେ ପଂଚଦଶ କଳ୍ପ ଋଷଭ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା।

ଷଡ୍ଜସ୍ତୁ ଷୋଡଶଃ କଲ୍ପଃ ଷଡ୍ଜନା ଯତ୍ର ଚର୍ଷଯଃ। ଶିଶିରଶ୍ଚ ଵସନ୍ତଶ୍ଚ ନିଦାଘୋ ଵର୍ଷ ଏଵ ଚ ।। ୨୧.

ଷୋଡ଼ଶ କଳ୍ପ ଷଡ୍ଜ, ଯେଉଁଠାରେ ଛଅ ଋଷି ବସିଥିଲେ। ଶିଶିର, ବସନ୍ତ, ନିଦାଘ ଏବଂ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ଶରଦ୍ଧେମନ୍ତ ଇତ୍ଯେତେ ମାନସା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ଷଡ୍ଜ ସଂସିଦ୍ଧାଃ ପୁତ୍ରାଃ କଲ୍ପେ ତୁ ଷୋଡଶେ ।। ୨୧.

ଶରତ୍ ଏବଂ ହେମନ୍ତ—ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର। ଏମାନେ ଷଡ୍ଜ କଳ୍ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁତ୍ର ହେଲେ।

ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତୈଶ୍ଚ ତୈଃ ଷଡଭିଃ ସଦ୍ଯୋ ଜାତୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ତସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ଥିତଃ ଷଡ୍ଜଃ ସ୍ଵରସ୍ତୂଦଧିସନ୍ନିଭଃ ।। ୨୧.

ଏହି ଛଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେଠାରୁ, ମହେଶ୍ୱର ସହସା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରି ଷଡ୍ଜ ଶବ୍ଦ ଉଦ୍ଧାର ହେଲା, ସମୁଦ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ।

ତତଃ ସପ୍ତଦଶଃ କଲ୍ପୋ ମାର୍ଜାଲୀଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ। ମାର୍ଜ୍ଜାଲୀଯଂ ତୁ ତତ୍ କର୍ମ ଯସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମମକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୨୧.

ତାପରେ ସପ୍ତଦଶ କଳ୍ପ ମାର୍ଜାଳୀୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ। ମାର୍ଜାଳୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେଲା।

ତତସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମୋ ନାମ କଲ୍ପୋଽଷ୍ଟାଦଶ ଉଚ୍ଯତେ। ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମୋ ନାମ ସ୍ଵରୋ ଧୈଵତପୂଜିତଃ । ଉତ୍ପନ୍ନଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ମଧ୍ଯମୋ ଵୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ ।। ୨୧.

ଏହାପରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ କଳ୍ପ ମଧ୍ୟମ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠି ମଧ୍ୟମ ଶବ୍ଦ, ଧୈବତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ତତସ୍ତ୍ଵେକୋନଵିଂଶସ୍ତୁ କଲ୍ପୋ ଵୈରାଜକଃ ସ୍ମୃତଃ। ଵୈରାଜୋ ଯତ୍ର ଭଗଵାନ୍ ମୁନୁର୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ ।। ୨୧.

ତାପରେ ଏକୋନବିଂଶତି କଳ୍ପ ବୈରାଜକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେଠାରେ ବୈରାଜ ନାମକ ପ୍ରଭୁ, ଏକ ମୁନି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ବସିଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦଧୀଚିର୍ନ୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ପ୍ରଜାପତିର୍ମହାତେଜା ବଭୂଵ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୧.

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଧର୍ମମୟ ଦଧୀଚି, ନୀତିମାନ। ସେ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ।

ଅକାମଯତ ଗାଯତ୍ରୀ ଯଜମାନଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ସ୍ଵରଃ ସ୍ରିଗ୍ଧଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଦଧୀଚିନଃ ।। ୨୧.

ଗାୟତ୍ରୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯିଏ ଦଧୀଚିଙ୍କର ପୁତ୍ର।