ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଋଷୀଣାମଗ୍ନିକଲ୍ପାନାଂ ନୈମିଷାରଣ୍ଯଵାସିନାମ୍ । ଋଷିଃ ଶ୍ରୁତିଧରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସାଵର୍ଣିର୍ନ୍ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୧.

ଅଗ୍ନି ସମାନ ଋଷିମାନେ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଋଷି, ଶ୍ରୁତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ନାମ ସାବର୍ଣି।

ତେଷାଂ ସୋପ୍ଯଗ୍ରତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଯୁଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ସାତତ୍ଯଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵନ୍ତଂ ପ୍ରିଯାର୍ଥେ ସତ୍ରଯାଜିନାମ୍। ଵିନଯେନୋପସଂଗମ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ ।। ୨୧.

ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଭାଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବାୟୁଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ରୟାଜିନମାନେ ପ୍ରିୟ ନିମିତ୍ତେ ସତତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ବିନୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଵିଭୋ ପୁରାଣସଂ ବଦ୍ଧାଂ କଥାଂ ଵୈ ଵେଦସଂମିତାମ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରସାଦାତ୍ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ ।। ୨୧.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ, ସମସ୍ତ ଦେଖିପାରିବା ଆପଣଙ୍କୁ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣିବାକୁ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାନ୍ ଲଲାଟାନ୍ନୀଲଲୋହିତମ୍। କଥଂ ତତ୍ତେଜସଂ ଦେଵଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍ ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ ।। ୨୧.

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଲଳାଟରୁ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେବତା, ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରକୁ କିପରି ପାଇଥିଲେ?

କଥଂ ଚ ଭଗଵାନ୍ ଜଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମା କମଲସଂଭଵଃ। ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ଚୈଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମଜସ୍ଯ କଥଂ ପୁନଃ ।। ୨୧.

ଏବଂ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ? ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁତ୍ର କିପରି ପୁନଃ ସମସ୍ତଙ୍କ ରୁଦ୍ର ହେଲେ?

କଥଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋ ରୁଦ୍ରେଣ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରୀତିରନୁତ୍ତମା। ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁମଯା ଦେଵା ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁମଯା ଗଣାଃ ।। ୨୧.

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ କିପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରେମ ହେଲା? ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁମୟ, ସମସ୍ତ ଗଣ ବିଷ୍ଣୁମୟ।

ନ ଚ ଵିଷ୍ଣୁସମା କାଚିଦ୍ଗତିରନ୍ଯା ଵିଧୀଯତେ। ଇତ୍ଯେଵଂ ସତତଂ ଦେଵା ଗାଯନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଭଵସ୍ଯ ସକଥଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଣାମଂ କୁରୁତେ ହରିଃ ।। ୨୧.

ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାର୍ଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ; ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ସଦା ଗାନ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ହରି କିପରି ସଦା ଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି?

ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁଃ ସାଵର୍ଣିମବ୍ରଵୀତ୍। ଅହୋ ସାଧୁ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଶ୍ନୋ ହ୍ଯନୁତ୍ତମଃ ।। ୨୧.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ପବନଦେବ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବାହ! ବଡ଼ ଭଲ କଥା ପଚାରିଛ, ମହାନ ଜନ! ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ।'

ଭଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରଜନ୍ମତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଯଥା। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦ୍ମ ଯୋନିତ୍ଵଂ ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ ।। ୨୧.

ଭବଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ, ସେ କିପରି ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କର ରୁଦ୍ର ହେବା—

ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ଚ ସମ୍ପ୍ରୀତିର୍ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ଭଵସ୍ଯ ଚ । ଯଚ୍ଚାପି କୁରୁତେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଣାମଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଚ୍ଚ ଶ୍ରୃଣୁତ ବ୍ରୁଵତୋ ମମ ।। ୨୧.

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ଅଛି, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସଦା ଯେଉଁ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ—ଏହା ସବୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ କହିବି, ଶୁଣ।

ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଂହାରେ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆସୀତ୍ତୁ ସପ୍ତମଃ କଲ୍ପଃ ପଦ୍ମୋ ନାମ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଵାରାହଃ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ତେଷାଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୨୧.

ଶେଷ ମହାନ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ସଂହାର ସମୟରେ, ସପ୍ତମ କଳ୍ପ 'ପଦ୍ମ' ନାମରେ ଥିଲା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ଅଛୁ, ସେହି 'ବରାହ' କଳ୍ପ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ମୁଁ କହିବି।

କିଯତା ଚୈଵ କାଲେନ କଲ୍ପଃ ସମ୍ଭଵତେ କଥମ୍। କିଂ ଚ ପ୍ରମାଣଂ କଲ୍ପସ୍ଯ ତତ୍ର ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୨୧.

କେତେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କଳ୍ପ ହୁଏ, ଏବଂ କିପରି ହୁଏ? ଏକ କଳ୍ପର ମାପ କେତେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସପ୍ତାନାଂ କାଲସଂଖ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍। ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସେନ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୨୧.

ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତରର ସମୟ ଗଣନା କେମିତି ଅଛି, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ କ୍ରମରେ କହିବି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

କୋଟୀନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଵୈ ଅଷ୍ଟୌ କୋଟିଶତାନି ଚ । ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ତଥା କୋଟ୍ଯୋ ନିଯୁତାନି ଚ ସପ୍ତତିଃ। କଲ୍ପାର୍ଦ୍ଧସ୍ଯ ତୁ ସଂଖ୍ଯାଯାମେତତ୍ ସର୍ଵମୁଦାହୃତମ୍ ।। ୨୧.

ଦୁଇ ହଜାର କୋଟି, ଏବଂ ଆଠ ଶହ କୋଟି, ଏବଂ ବାଉନସଠି କୋଟି, ସାତ ଦଶକ ନିୟୁତ—ଏହି ସବୁ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପର ଅର୍ଦ୍ଧର ଗଣନା।

ପୂର୍ଵୋକ୍ତୌ ଚ ଗୁଣଚ୍ଛେଦୌ ଵର୍ଷାଗ୍ରଂ ଲବ୍ଦମାଦିଶେତ୍ । ଶତଂ ଚୈଵ ତୁ କୋଟୀନାଂ କୋଟୀନାମଷ୍ଟସପ୍ତତିଃ। ଦ୍ଵେ ଚ ଶତସହସ୍ରେ ତୁ ନଵତିର୍ନିଯୁତାନି ଚ ।। ୨୧.

ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଭାଗ ଏବଂ ଗୁଣାନୁସାରେ ବର୍ଷର ମାପ ମିଳେ: ଏକ ଶତ କୋଟି, ଏଠାରେ ଅଠାସଠି କୋଟି, ଦୁଇ ଶହ ହଜାର, ଏବଂ ନବେ ନିୟୁତ।

ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣେନ ଯାଵଦ୍ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତରମ୍। ଏଷ କଲ୍ପସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କଲ୍ପାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଃ ।। ୨୧.

ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ହେଉଛି କଳ୍ପ; ଏହା କଳ୍ପର ଅର୍ଦ୍ଧର ଦୁଇଗୁଣ।

ଅନାଗତାନାଂ ସପ୍ତାନାମେତଦେଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ପ୍ରମାଣଂ କାଲସଂଖ୍ଯାଯା ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମତମୈଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୧.

ଭବିଷ୍ୟତର ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଏକେ ଗଣନା ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ନିଯୁତାନ୍ଯଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶତ୍ତଥାଽଶୀତିଶତାନି ଚ। ଚତୁରଶୀତିଶ୍ଚଵାନ୍ଯାନି ପ୍ରଯୁତାନି ପ୍ରମାଣତଃ ।। ୨୧.

ଅଠାଉଁଚାଳିଶି ନିୟୁତ, ଏବଂ ଅଶୀ ଶତ, ଏବଂ ଚଉରାଶି ପ୍ରୟୁତ—ଏହି ହେଉଛି ମାପ।

ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ। ଏତତ୍ କାଲସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଵର୍ଷାଗ୍ରନ୍ତୁ ପ୍ରମାଣତଃ ।। ୨୧.

ସାତ ଋଷି, ମନୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଷର ମାପ।

ଏଵଂ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତେଷାଂ ମାନୁଷାନ୍ତଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ପ୍ରଣଵାନ୍ତାଶଚଵ ଯେ ଦେଵାଃ ସାଧ୍ଯା ଦେଵଗଣାଶ୍ଚ ଯେ। ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଶଚଵ ଯେ ନିତ୍ଯାଃ କଲ୍ପଂ ଜୀଵନ୍ତି ତେ ଗଣାଃ ।। ୨୧.

ଏଭଳି, ସେମାନଙ୍କର ମନ୍ବନ୍ତର ମାନବ ଶେଷରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ 'ପ୍ରଣବ' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ, ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ—ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବଗଣମାନେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି।

ଅଯଂ ଯୋ ଵର୍ତ୍ତତେ କଲ୍ପୋ ଵାରାହଃ ସ ତୁ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ମନଵଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୨୧.

ଏହି ଯେଉଁ କଳ୍ପ ଚାଲିଛି, ଏହାକୁ 'ବରାହ' କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଥିରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁଭୁ ଆଦି ଚଉଦ ଜଣ ମନୁ ଅଛନ୍ତି।

କସ୍ମାଦ୍ଵାରାହକଲ୍ପୋଯଂ ନାମତଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ। କସ୍ମାଚ୍ଚ କାରଣାଦ୍ଦେଵୋ ଵରାହ ଇତି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୨୧.

ଏହି କଳ୍ପକୁ 'ବରାହ' ନାମ କାହିଁକି ଦିଆଯାଇଛି? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ 'ବରାହ' ବୋଲାଯାଏ?

କୋ ଵା ଵରାହୋ ଭଗଵାନ୍ କସ୍ଯ ଯୋନିଃ କିମାତ୍ମକଃ। ଵରାହଃ କଥମୁତ୍ପନ୍ନ ଏତଦିଚ୍ଛାମ ଵେଦିତୁମ୍ ।। ୨୧.

ଏହି ବରାହ କିଏ? ସେ କାହାର ସନ୍ତାନ, କେଉଁ ରୂପର? ବରାହ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଆମେ ଏହି ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁ।

ଵରାହସ୍ତୁ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନୋ ଯସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ଚ କଲ୍ପିତଃ। ଵାରାହଶ୍ଚ ଯଥା କଲ୍ପଃ କଲ୍ପତ୍ଵଂ କଲ୍ପନା ଚ ଯା ।। ୨୧.

ବରାହ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ, କେଉଁ କାମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା, ବରାହ କଳ୍ପ କିପରି ହେଲା, 'କଳ୍ପ' ଭାବର ଅର୍ଥ କଣ ଏବଂ କଳ୍ପନା କଣ—

କଲ୍ପଯୋରନ୍ତରଂ ଯଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ଚାସ୍ଯ ଚ କଲ୍ପିତମ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୧.

ଦୁଇଟି କଳ୍ପ ମଧ୍ୟର ତଫାତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଯେଉଁ ଭାବନା କରାଯାଇଛି—ମୁଁ ଏହି ସବୁ ମୋ ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ଶୁଣିଥିବା ପ୍ରକାରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।

ଭଵସ୍ତୁ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ଲୋକାଦୌ ପ୍ରଥିତଃ ପୁରା। ଜ୍ଞାତଵ୍ଯୋ ଭଗଵାନତ୍ର ହ୍ଯାନନ୍ଦଃ ସାମ୍ପ୍ରତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୧.

ଭବ କଳ୍ପଟିଏ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ରୂପେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖିବାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵା ଦିଵ୍ଯସମ୍ଭଵମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୁଵଃ କଲ୍ପସ୍ତୃତୀଯସ୍ତପ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୧.

ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନ, ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ। ଦ୍ୱିତୀୟ କଳ୍ପଟିଏ ହେଉଛି ଭୁଵଃ କଳ୍ପ, ତୃତୀୟଟି ଟପସ୍ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭଵଶ୍ଚତୁର୍ଥୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପଂଚମୋ ରମ୍ଭ ଏଵ ଚ। ଋତୁକଲ୍ପସ୍ତଥା ଷଷ୍ଠଃ ସପ୍ତମସ୍ତୁ କ୍ରତୁଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୧.

ଚତୁର୍ଥ କଳ୍ପ ଭବ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ପଞ୍ଚମଟି ହେଉଛି ରମ୍ଭା। ଷଷ୍ଠ କଳ୍ପ ଋତୁ କଳ୍ପ, ସପ୍ତମଟି କ୍ରତୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଅଷ୍ଟମସ୍ତୁ ଭଵେଦ୍ଵହ୍ନିର୍ନଵମୋ ହଵ୍ଯଵହନଃ। ସାଵିତ୍ରୋ ଦଶମଃ କଲ୍ପୋ ଭୁଵସ୍ତ୍ଵେକାଦଶଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୧.

ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ନବମଟି ହବ୍ୟବାହନ। ଦଶମ କଳ୍ପ ସାବିତ୍ରୀ, ଏବଂ ଏକାଦଶଟି ଭୁଵସ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।