ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମାସେ ମାସେଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯୋ ଯଜେତ ଶତଂ ସମାଃ । ନ ସ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ମାତ୍ରଯା ଯଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଯିଏ ପ୍ରତିମାସ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ମାତ୍ର ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଉପାଦିତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ, ତାହା ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ଅବ୍ବିନ୍ଦୁଂ ଯଃ କୁଶାଗ୍ରେଣ ମାସେ ମାସେ ପିବେନ୍ନରଃ। ସଂଵତ୍ସରଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଯିଏ ପ୍ରତିମାସ କୁଶ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଅବିନ୍ଦୁ ଜଳ ପିଏ, ସେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଫଳ ପାଏ।

ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ ଫଲମ୍। ଅଭକ୍ଷଣେ ଚ ମାଂସସ୍ଯ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଯେଉଁ ଫଳ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତ, ଯଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦି ଓ ମାଂସ ତ୍ୟାଗରେ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।

ସ୍ଵାମ୍ଯର୍ଥେ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତ୍ତିନାମ୍। ଯଦ୍ଭଵେତ୍ତତ୍ ଫଲଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଶୂରବୀର ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଫଳ ମିଳେ।

ନ ତଥା ତପସୋଗ୍ରେଣ ନ ଯଜ୍ଞୈର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଯତ୍ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ସମ୍ଯଗ୍ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଘୋର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବହୁ ଦାନ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ତାହା ମିଳେ ନାହିଁ।

ତତ୍ର ଵୈ ଯୋଽର୍ଦ୍ଧମାତ୍ରୋ ଯଃ ପ୍ଲୁତୋ ନାମୋପଦିଶ୍ଯତେ। ଏଷା ଏଵ ଭଵେତ୍ କାର୍ଯା ଗୃହସ୍ଥାନାନ୍ତୁ ଯୋଗିନାମ୍ ।। ୨୦.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅର୍ଧ ମାପ, ଯାହାକୁ ଦୀର୍ଘ କୁହାଯାଏ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଏହିଠାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଷା ଚୈଵ ଵିଶେଷେଣ ଐଶ୍ଵର୍ଯସମଲକ୍ଷଣା। ଯୋଗିନାନ୍ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଐଶ୍ଵର୍ଯେ ହ୍ଯଷ୍ଟଲକ୍ଷଣେ। ଅଣିମାଦ୍ଯେତି ଵିଜ୍ଞେଯା ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଞ୍ଜୀତ ତାଂ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୨୦.

ଏହି ମାପ ନିଜେ ଏକ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ; ଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି, ଅଣିମା ଆଦି ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିଠାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ହି ଯୋଗୀ ସଂଯୁକ୍ତଃ ଶୁଚିର୍ଦ୍ଦାନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଆତ୍ମାନଂ ଵିନ୍ଦତେ ଯସ୍ତୁ ସ ସର୍ଵଂ ଵିନ୍ଦତେ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୨୦.

ଏପରି ଯୋଗୀ ଯିଏ ନିୟମିତ, ପବିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ନିଜକୁ ଜାଣିପାରେ; ଯିଏ ନିଜକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣେ।

ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଵେଦୋପନିଷଦସ୍ତଥା। ଯୋଗଜ୍ଞାନାଦଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧ୍ଯାନଚିନ୍ତକଃ ।। ୨୦.

ଯିଏ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ଏବଂ ଉପନିଷଦ ଉପଲବ୍ଧ କରେ।

ସର୍ଵଭୂତଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଅଭୂତଃ ସ ତୁ ଜାଯତେ। ଯୋଗୀ ସଙ୍କ୍ରମଣଂ କୃତ୍ଵା ଯାତି ଵୈ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମ୍ ।। ୨୦.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ, ଅଜନ୍ମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯୋଗୀ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦକୁ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଅପି ଚାତ୍ର ଚତୁର୍ହସ୍ତାଂ ଧ୍ଯାଯମାନଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖୀମ୍। ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାଖ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୨୦.

ଏଠାରେ ଚାରି ହାତ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ 'ବିଶ୍ୱରୂପ' ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖିଥାଏ।

ଅଜାମେତାଂ ଲୋହିତଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାଂ ବହ୍ଵୀଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଜମାନାଂ ସ୍ଵରୂପାମ୍। ଅଜୋ ହ୍ଯେକୋ ଜୁଷମାଣୋଽନୁଶେତେ ଜହାତ୍ଯେନାଂ ଭୁକ୍ତଭୋଗାମଜୋଽନ୍ଯଃ। ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରାଂ ଷୋଡଶପାଣିପାଦାଂ ଚତୁର୍ମୁଖୀଂ ତ୍ରିଶିଖାମେକଶ୍ରୃଙ୍ଗାମ୍। ଆଦ୍ଯାମଜାଂ ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସ୍ଵରୂପାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବୁଧାସ୍ତ୍ଵମୃତତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପ୍ରଣଵଂ ଵେଦଯନ୍ତି ନ ତେ ପୁନଃ ସଂସରନ୍ତୀହ ଭୂଯଃ ।। ୨୦.

ଇତ୍ଯେତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମୋଙ୍କାରସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଯସ୍ତୁ ଵେଦଯତେ ସମ୍ଯକ୍ ତଥା ଧ୍ଯାଯତି ଵା ପୁନଃ ।। ୨୦.

ଏହି ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଉତ୍ତମ 'ଓଁ' ନାମରେ ପରିଚିତ; ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ କିମ୍ବା ପୁନଃ ଧ୍ୟାନ କରେ—

ସଂସାରଚକ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମୁକ୍ତବନ୍ଧନବନ୍ଧନଃ। ଅଚଲଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ସ୍ଥାନଂ ଶିଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯଃ। ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମୋଙ୍କାରପ୍ରାପ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨୦.

ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଛାଡି, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅଚଳ, ନିର୍ଗୁଣ, ଶିବ ଅବସ୍ଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହି 'ଓଁ' ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ ମୁଁ କହିଛି।

ଯଥା ରୁଦ୍ରନମସ୍କାରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଫଲୋ ଧ୍ରୁଵଃ। ଅନ୍ଯଦେଵନମସ୍କାରୋ ନ ତତ୍ ଫଲମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ସେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।

ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରିଷଵଣଂ ଯୋଗୀ ଉପାସୀତ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ଦଶାଵିସ୍ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଥା ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୨୦.

ତେଣୁ ଯୋଗୀ ଦିନରେ ତିନି ଥର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ, ଦଶ ଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାର ବିସ୍ତାରକୁ ମଧ୍ୟ।

ଓଙ୍କାରଂ ସର୍ଵତଃ କାଲେ ସର୍ଵଂ ଵିହିତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ତେନ ତେନ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵଂ ନମସ୍କାରଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୦.

ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ସମୟ ଓ ସମସ୍ତ ଠାରେ 'ଓଁ'କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା, ମହାୟଶସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅବସ୍ଥା ଓ ନମସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ନମସ୍କାରସ୍ତଥା ଚୈଵ ପ୍ରଣଵସ୍ତୁଵତେ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣଵଂ ସ୍ତୁଵତେ ଯଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞଂ ସଂସ୍ତୁଵତେ ନମଃ। ନମସ୍ତୁଵତି ଵୈ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରୁଦ୍ରପଦଂ ଶିଵମ୍ ।। ୨୦.

ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଣବ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ପ୍ରଣବ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯଜ୍ଞ ନମସ୍କାରକୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ନମସ୍କାର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ତେଣୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶିବ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ଇତ୍ଯେତାନି ରହସ୍ଯାନି ଯତୀନାଂ ଵୈ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଯସ୍ତୁ ଵେଦଯତେ ଧ୍ଯାନଂ ସ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପଦମ୍ ।। ୨୦.

ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଯତିମାନେ ଯଥାକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଜାଣନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଧ୍ୟାନକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପାଇଁ।

ଋଷୀଣାମଗ୍ନିକଲ୍ପାନାଂ ନୈମିଷାରଣ୍ଯଵାସିନାମ୍ । ଋଷିଃ ଶ୍ରୁତିଧରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସାଵର୍ଣିର୍ନ୍ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୧.

ଅଗ୍ନି ସମାନ ଋଷିମାନେ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଋଷି, ଶ୍ରୁତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ନାମ ସାବର୍ଣି।

ତେଷାଂ ସୋପ୍ଯଗ୍ରତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଯୁଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ସାତତ୍ଯଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵନ୍ତଂ ପ୍ରିଯାର୍ଥେ ସତ୍ରଯାଜିନାମ୍। ଵିନଯେନୋପସଂଗମ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ ।। ୨୧.

ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଭାଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବାୟୁଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ରୟାଜିନମାନେ ପ୍ରିୟ ନିମିତ୍ତେ ସତତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ବିନୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଵିଭୋ ପୁରାଣସଂ ବଦ୍ଧାଂ କଥାଂ ଵୈ ଵେଦସଂମିତାମ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରସାଦାତ୍ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ ।। ୨୧.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ, ସମସ୍ତ ଦେଖିପାରିବା ଆପଣଙ୍କୁ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣିବାକୁ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାନ୍ ଲଲାଟାନ୍ନୀଲଲୋହିତମ୍। କଥଂ ତତ୍ତେଜସଂ ଦେଵଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍ ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ ।। ୨୧.

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଲଳାଟରୁ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେବତା, ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରକୁ କିପରି ପାଇଥିଲେ?

କଥଂ ଚ ଭଗଵାନ୍ ଜଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମା କମଲସଂଭଵଃ। ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ଚୈଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମଜସ୍ଯ କଥଂ ପୁନଃ ।। ୨୧.

ଏବଂ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ? ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁତ୍ର କିପରି ପୁନଃ ସମସ୍ତଙ୍କ ରୁଦ୍ର ହେଲେ?

କଥଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋ ରୁଦ୍ରେଣ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରୀତିରନୁତ୍ତମା। ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁମଯା ଦେଵା ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁମଯା ଗଣାଃ ।। ୨୧.

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ କିପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରେମ ହେଲା? ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁମୟ, ସମସ୍ତ ଗଣ ବିଷ୍ଣୁମୟ।

ନ ଚ ଵିଷ୍ଣୁସମା କାଚିଦ୍ଗତିରନ୍ଯା ଵିଧୀଯତେ। ଇତ୍ଯେଵଂ ସତତଂ ଦେଵା ଗାଯନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଭଵସ୍ଯ ସକଥଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଣାମଂ କୁରୁତେ ହରିଃ ।। ୨୧.

ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାର୍ଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ; ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ସଦା ଗାନ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ହରି କିପରି ସଦା ଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି?

ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁଃ ସାଵର୍ଣିମବ୍ରଵୀତ୍। ଅହୋ ସାଧୁ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଶ୍ନୋ ହ୍ଯନୁତ୍ତମଃ ।। ୨୧.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ପବନଦେବ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବାହ! ବଡ଼ ଭଲ କଥା ପଚାରିଛ, ମହାନ ଜନ! ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ।'

ଭଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରଜନ୍ମତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଯଥା। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦ୍ମ ଯୋନିତ୍ଵଂ ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ ।। ୨୧.

ଭବଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ, ସେ କିପରି ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କର ରୁଦ୍ର ହେବା—