ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଗୁହାଯାଂ ନିହିତଂ ପଦମ୍। ଓମିତ୍ଯେତତ୍ରଯୋ ଵେଦାସ୍ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯୋଽଗ୍ନଯଃ। ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରମାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ଵେତେ ଋକ୍ସାମାନି ଯଜୂଂଷି ଚ ।। ୨୦.

ଓଁ — ଏହି ଏକାକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ, ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ପରମ ପଦ। ଓଁ — ଏହି ତିନି ବେଦ, ତିନି ଲୋକ, ତିନି ଅଗ୍ନି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତିନି ପଦକ୍ରମ, ଏବଂ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।

ମାତ୍ରାଶ୍ଚାତ୍ର ଚତସ୍ରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ପରମାର୍ଥତଃ। ତତ୍ର ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଯୋ ଯୋଗୀ ତସ୍ଯ ସାଲୋକ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୦.

ଏଠାରେ ଚାରିଟି ମାପ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ହେଉଛି; ଏହି ମାପରେ ଯିଏ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ସେହି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଅକାରସ୍ତ୍ଵକ୍ଷରୋ ଜ୍ଞେଯ ଉକାରଃ ସ୍ଵରିତଃ ସ୍ମୃତଃ। ମକାରସ୍ତୁ ପ୍ଲୁତୋ ଜ୍ଞେଯସ୍ତ୍ରିମାତ୍ର ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ ।। ୨୦.

'ଅ' ଅକ୍ଷରଟି ଛୋଟ ଅର୍ଥରେ ଜଣାଯିବ, 'ଉ' ମଧ୍ୟମ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ 'ମ' ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ଜଣାଯିବ; ଏହିପରି ଏହାକୁ ତିନିଟି ମାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅକାରସ୍ତ୍ଵଥ ଭୂର୍ଲୋକ ଉକାରୋ ଭୁଵରୁଚ୍ଯତେ। ସଵ୍ଯଞ୍ଜନୋ ମକାରଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଲ୍ଲୋକଶ୍ଚ ଵିଧୀଯତେ ।। ୨୦.

'ଅ' ଭୂଲୋକ, 'ଉ' ଭୁଵର୍ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ 'ମ' ସବ୍ୟଞ୍ଜନ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଓଙ୍କାରସ୍ତୁ ତ୍ରଯୋ ଲୋକାଃ ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍। ଭୁଵନାନ୍ତଞ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତତ୍ପଦମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୦.

'ଓଁ' ଅକ୍ଷରଟି ତିନି ଲୋକ; ତାହାର ଶିର ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ସବୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାତ୍ରାପଦଂ ରୁଦ୍ରଲୋକୋ ହ୍ଯମାତ୍ରସ୍ତୁ ଶିଵଂ ପଦମ୍। ଏଵନ୍ଧ୍ଯାନଵିଶେଷେଣ ତତ୍ପଦଂ ସମୁପାସତେ ।। ୨୦.

ମାପିତ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକ, ଅମାପିତ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ଶିବଙ୍କ ପଦ। ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପଦକୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧଯାନରତିର୍ନିତ୍ଯମମାତ୍ରଂ ହି ତଦକ୍ଷରମ୍। ଉପାସ୍ଯଂ ହି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମିଚ୍ଛତା ।। ୨୦.

ଏହିପରି ଯିଏ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଚିରନ୍ତନ ପଦକୁ ଚାହିଁ, ସେହି ଅମାପିତ ଅକ୍ଷରକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ହୃସ୍ଵା ତୁ ପ୍ରଥମା ମାତ୍ରା ତତୋ ଦୀର୍ଘା ତ୍ଵନନ୍ତରମ୍। ତତଃ ପ୍ଲୁତଵତୀ ଚୈଵ ତୃତୀଯା ଉପଦିଶ୍ଯତେ ।। ୨୦.

ପ୍ରଥମ ମାପ ହେଉଛି ଛୋଟ, ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୀର୍ଘ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ଯାହା ଶିଖ୍ୟାଯାଏ, ସେଉଁଟି ଦୀର୍ଘ ଭଳି।

ଏତାସ୍ତୁ ମାତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯା ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ । ଯାଵଚ୍ଚୈଵ ତୁ ଶକ୍ଯନ୍ତେ ଧାର୍ଯନ୍ତେ ତାଵଦେଵ ହି ।। ୨୦.

ଏହି ମାପଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ ବୁଝିବା ଦରକାର; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରିପାରିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନାତ୍ମନି ଯଃ ସଦା । ଅତ୍ରାଷ୍ଟମାତ୍ରମପିଚେଚ୍ଛୃଣୁଯାତ୍ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଯିଏ ସଦା ନିଜ ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ମାପ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।

ମାସେ ମାସେଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯୋ ଯଜେତ ଶତଂ ସମାଃ । ନ ସ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ମାତ୍ରଯା ଯଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଯିଏ ପ୍ରତିମାସ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ମାତ୍ର ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଉପାଦିତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ, ତାହା ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ଅବ୍ବିନ୍ଦୁଂ ଯଃ କୁଶାଗ୍ରେଣ ମାସେ ମାସେ ପିବେନ୍ନରଃ। ସଂଵତ୍ସରଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଯିଏ ପ୍ରତିମାସ କୁଶ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଅବିନ୍ଦୁ ଜଳ ପିଏ, ସେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଫଳ ପାଏ।

ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ ଫଲମ୍। ଅଭକ୍ଷଣେ ଚ ମାଂସସ୍ଯ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଯେଉଁ ଫଳ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତ, ଯଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦି ଓ ମାଂସ ତ୍ୟାଗରେ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।

ସ୍ଵାମ୍ଯର୍ଥେ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତ୍ତିନାମ୍। ଯଦ୍ଭଵେତ୍ତତ୍ ଫଲଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଶୂରବୀର ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଫଳ ମିଳେ।

ନ ତଥା ତପସୋଗ୍ରେଣ ନ ଯଜ୍ଞୈର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଯତ୍ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ସମ୍ଯଗ୍ ମାତ୍ରଯା ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ଘୋର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବହୁ ଦାନ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଏକ ମାପ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ତାହା ମିଳେ ନାହିଁ।

ତତ୍ର ଵୈ ଯୋଽର୍ଦ୍ଧମାତ୍ରୋ ଯଃ ପ୍ଲୁତୋ ନାମୋପଦିଶ୍ଯତେ। ଏଷା ଏଵ ଭଵେତ୍ କାର୍ଯା ଗୃହସ୍ଥାନାନ୍ତୁ ଯୋଗିନାମ୍ ।। ୨୦.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅର୍ଧ ମାପ, ଯାହାକୁ ଦୀର୍ଘ କୁହାଯାଏ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଏହିଠାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଷା ଚୈଵ ଵିଶେଷେଣ ଐଶ୍ଵର୍ଯସମଲକ୍ଷଣା। ଯୋଗିନାନ୍ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଐଶ୍ଵର୍ଯେ ହ୍ଯଷ୍ଟଲକ୍ଷଣେ। ଅଣିମାଦ୍ଯେତି ଵିଜ୍ଞେଯା ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଞ୍ଜୀତ ତାଂ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୨୦.

ଏହି ମାପ ନିଜେ ଏକ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ; ଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି, ଅଣିମା ଆଦି ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିଠାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ହି ଯୋଗୀ ସଂଯୁକ୍ତଃ ଶୁଚିର୍ଦ୍ଦାନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଆତ୍ମାନଂ ଵିନ୍ଦତେ ଯସ୍ତୁ ସ ସର୍ଵଂ ଵିନ୍ଦତେ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୨୦.

ଏପରି ଯୋଗୀ ଯିଏ ନିୟମିତ, ପବିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ନିଜକୁ ଜାଣିପାରେ; ଯିଏ ନିଜକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣେ।

ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଵେଦୋପନିଷଦସ୍ତଥା। ଯୋଗଜ୍ଞାନାଦଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧ୍ଯାନଚିନ୍ତକଃ ।। ୨୦.

ଯିଏ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ଏବଂ ଉପନିଷଦ ଉପଲବ୍ଧ କରେ।

ସର୍ଵଭୂତଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଅଭୂତଃ ସ ତୁ ଜାଯତେ। ଯୋଗୀ ସଙ୍କ୍ରମଣଂ କୃତ୍ଵା ଯାତି ଵୈ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମ୍ ।। ୨୦.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ, ଅଜନ୍ମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯୋଗୀ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦକୁ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଅପି ଚାତ୍ର ଚତୁର୍ହସ୍ତାଂ ଧ୍ଯାଯମାନଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖୀମ୍। ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାଖ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୨୦.

ଏଠାରେ ଚାରି ହାତ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ 'ବିଶ୍ୱରୂପ' ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖିଥାଏ।

ଅଜାମେତାଂ ଲୋହିତଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାଂ ବହ୍ଵୀଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଜମାନାଂ ସ୍ଵରୂପାମ୍। ଅଜୋ ହ୍ଯେକୋ ଜୁଷମାଣୋଽନୁଶେତେ ଜହାତ୍ଯେନାଂ ଭୁକ୍ତଭୋଗାମଜୋଽନ୍ଯଃ। ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରାଂ ଷୋଡଶପାଣିପାଦାଂ ଚତୁର୍ମୁଖୀଂ ତ୍ରିଶିଖାମେକଶ୍ରୃଙ୍ଗାମ୍। ଆଦ୍ଯାମଜାଂ ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସ୍ଵରୂପାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବୁଧାସ୍ତ୍ଵମୃତତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପ୍ରଣଵଂ ଵେଦଯନ୍ତି ନ ତେ ପୁନଃ ସଂସରନ୍ତୀହ ଭୂଯଃ ।। ୨୦.

ଇତ୍ଯେତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମୋଙ୍କାରସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଯସ୍ତୁ ଵେଦଯତେ ସମ୍ଯକ୍ ତଥା ଧ୍ଯାଯତି ଵା ପୁନଃ ।। ୨୦.

ଏହି ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଉତ୍ତମ 'ଓଁ' ନାମରେ ପରିଚିତ; ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ କିମ୍ବା ପୁନଃ ଧ୍ୟାନ କରେ—

ସଂସାରଚକ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମୁକ୍ତବନ୍ଧନବନ୍ଧନଃ। ଅଚଲଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ସ୍ଥାନଂ ଶିଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯଃ। ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମୋଙ୍କାରପ୍ରାପ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨୦.

ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଛାଡି, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅଚଳ, ନିର୍ଗୁଣ, ଶିବ ଅବସ୍ଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହି 'ଓଁ' ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ ମୁଁ କହିଛି।

ଯଥା ରୁଦ୍ରନମସ୍କାରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଫଲୋ ଧ୍ରୁଵଃ। ଅନ୍ଯଦେଵନମସ୍କାରୋ ନ ତତ୍ ଫଲମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୦.

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ସେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।

ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରିଷଵଣଂ ଯୋଗୀ ଉପାସୀତ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ଦଶାଵିସ୍ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଥା ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୨୦.

ତେଣୁ ଯୋଗୀ ଦିନରେ ତିନି ଥର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ, ଦଶ ଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାର ବିସ୍ତାରକୁ ମଧ୍ୟ।

ଓଙ୍କାରଂ ସର୍ଵତଃ କାଲେ ସର୍ଵଂ ଵିହିତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ତେନ ତେନ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵଂ ନମସ୍କାରଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୦.

ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ସମୟ ଓ ସମସ୍ତ ଠାରେ 'ଓଁ'କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା, ମହାୟଶସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅବସ୍ଥା ଓ ନମସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ନମସ୍କାରସ୍ତଥା ଚୈଵ ପ୍ରଣଵସ୍ତୁଵତେ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣଵଂ ସ୍ତୁଵତେ ଯଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞଂ ସଂସ୍ତୁଵତେ ନମଃ। ନମସ୍ତୁଵତି ଵୈ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରୁଦ୍ରପଦଂ ଶିଵମ୍ ।। ୨୦.

ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଣବ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ପ୍ରଣବ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯଜ୍ଞ ନମସ୍କାରକୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ନମସ୍କାର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ତେଣୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶିବ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।