ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜଯଲିପ୍ସାଂ ସମାଧାସ୍ଯେ ଲବ୍ଧ୍ଵାହଂ ତାଦୃଶଂ ସୁତମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯଂ ପୂତ୍ର ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ସହ ତେନ ଵୈ ।। ୬.

'ମୁଁ ବିଜୟ ଲାଗି ମନ ଲଗେଇବି। ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ପାଇଲେ, ମୁଁ ସେଠି ସେଠି ତାଙ୍କ ସହ ତିନି ଲୋକ ଜିତିପାରିବି।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦିତିଃ ଶକ୍ରଂ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦିଵାକରେ । ନିଦ୍ରଯାପହୃତା ଦେଵୀ ଜାନ୍ଵୋଃ କୃତ୍ଵା ଶିରସ୍ତଦା ।। ୬.

ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବେଳେ, ଦିତି ଘୁମରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ଘୁଣ୍ଡି ମାଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ଗୋଡ଼ ନିକଟରେ ରଖିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମଶୁଚିଂ ଶକ୍ରଃ ପାଦଯୋର୍ଗତମୂର୍ଦ୍ଧଜାମ୍ । ତସ୍ଯାସ୍ତଦନ୍ତରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜହାସ ଚ ମୁମୋଦ ଚ ।। ୬.

ତାଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ଗୋଡ଼ ନିକଟରେ ଝରିପଡ଼ିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଠାରେ ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା ବୋଲି ହସିଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତସ୍ଯାଃ ଶରୀରଂ ଵିଵୃତଂ ଵିଵେଶାଥ ପୁରନ୍ଦରଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚାମିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗର୍ଭମିନ୍ଦ୍ରୋ ମହୌଜସମ୍। ଅଭିନତ୍ସ ପ୍ରଧାନନ୍ତୁ କୁଲିଶେନ ମହାଯଶାଃ ।। ୬.

ତାହାର ଶରୀର ଖୋଲା ଥିବାବେଳେ ପୁରନ୍ଦର ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗର୍ଭକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାର ମୂଳ ଅଂଶକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।

ଭିଦ୍ଯମାନସ୍ତଦା ଗର୍ଭୋ ଵଜ୍ରେଣ ଶତପର୍ଵଣା। ରୁରୋଦ ସସ୍ଵରଂ ଭୀମଂ ଵେପମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ମାରୋଦୀରିତି ତଂ ଗର୍ଭଂ ଶକ୍ରଃ ପୁନରଭାଷତ ।। ୬.

ବଜ୍ରର ଆଘାତରେ ଗର୍ଭ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କାନ୍ଦିଲା, ଘବରାଇ ଘବରାଇ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିତ ହେଲା। ତେବେ ଶକ୍ର ଗର୍ଭକୁ କହିଲେ, 'ମା କାନ୍ଦ।'

ତଂ ଗର୍ଭଂ ସପ୍ତଧାଭୂତଂ ହ୍ଯେକୈକଂ ସପ୍ତଧା ପୁନଃ। କୁଲିଶେନ ବିଭେଦେନ୍ଦ୍ରସ୍ତତୋ ଦିତିରବୁଧ୍ଯତ ।। ୬.

ସେ ଗର୍ଭ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ସେହି ସାତ ଭାଗକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସାତ ଭାଗରେ ଭାଗ କଲେ। ଏହାପରେ ଦିତି ଜାଗିଲେ।

ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ନ ହନ୍ତଵ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ଦିତିରବ୍ରଵୀତ୍ । ନିଷ୍ପପାତୋଦରାଦ୍ଵଜ୍ରୀ ମାତୁର୍ଵଚନଗୌରଵାତ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵଜ୍ରସହିତୋ ଦିତିଂ ଶକ୍ରୋଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୬.

ଦିତି କହିଲେ, 'ମାରିବା ଯିଏ ନୁହେଁ, ମାରିବା ଯିଏ ନୁହେଁ!' ମାଆଙ୍କର କଥାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିଲେ, ହାତ ଜୋଡି ବଜ୍ର ଧରି ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଅଶୁଚିର୍ଦେଵି ସୁପ୍ତାସି ପାଦଯୋର୍ଗତମୂର୍ଦ୍ଧଜା। ତଦନ୍ତରମହଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶକ୍ରହନ୍ତାରମାହଵେ। ଭିନ୍ନଵାନ୍ ଗର୍ଭମେତନ୍ତେ ବହୁଧା କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୬.

ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ଘୁମେଇଥିଲା, ଚୁଲି ପାଦ ନିକଟରେ ଥିଲା। ସେଇ ସୁଯୋଗକୁ ମୁଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଶକ୍ର, ଉପଯୋଗ କରି, ତୁମର ଏହି ଗର୍ଭକୁ ବହୁ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି। ଏହି କାମକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଅର୍ଜନା କରୁଛି।

ତସ୍ମିସ୍ତୁ ଵିଫଲେ ଗର୍ଭେ ଦିତିଃ ପରମଦୁଃଖିତା। ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମାତୁର୍ନଯନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୬.

ଏପରି ଭାବରେ ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ କିଛି କଥା କହିଲେ।

ମମାପରାଧାଦ୍ଗର୍ଭୋଽଯଂ ଯଦି ତେ ଵିଫଲୀକୃତଃ। ନାପରାଧୋଽସ୍ତି ଦେଵେଶ ଋଷିପୁତ୍ର ମହାବଲ ।। ୬.

ମୋର ଦୋଷରୁ ଯଦି ତୁମର ଏହି ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ହେ ମହାବଳୀ ଋଷିପୁତ୍ର, ତେବେ ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହାଁ।

ଶତ୍ରୋର୍ଵଧେ ନ ଦୋଷୋଽସ୍ତି ତେନ ତ୍ଵାଂ ନ ଶପାମି ଭୋଃ। ପ୍ରିଯନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଶ୍ରେଯୋ ଗର୍ଭସ୍ଯ ମେ କୁରୁ ।। ୬.

ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋର ଗର୍ଭକୁ କୃପା କର।

ଭଵନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତ ସ୍ଥାନାନି ଵୈ ଦିଵି। ଵାତସ୍କନ୍ଧାନିମାନ୍ ସପ୍ତ ଚରନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରକାଃ। ମରୁତଶ୍ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗଣାସ୍ତେ ସପ୍ତ ସପ୍ତକାଃ ।। ୬.

ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସାତଟି ସ୍ଥାନ ହେଉ। ଏହି ସାତଟି ବାତାସ ଦଳରେ ମୋ ପୁଅମାନେ ଚଳାଚଳ କରୁନ୍ତୁ। ସେମାନେ ସାତ ସାତ ଦଳରେ 'ମରୁତ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମସ୍କନ୍ଧୋ ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚୈଵ ଭାସ୍କରେ। ସୋମେ ତୃତୀଯୋ ଵିଜ୍ଞେଯଶ୍ଚତୁର୍ଥୋ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗଣେ ।। ୬.

ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥମ ଦଳ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ, ତୃତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଚିହ୍ନିତ, ଚତୁର୍ଥ ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ।

ଗ୍ରହେଷୁ ପଞ୍ଚମଶ୍ଚୈଵ ଷଷ୍ଠଃ ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲେ। ଧ୍ରୁଵେ ତୁ ସପ୍ତମଶ୍ଚୈଵ ଵାତସ୍କନ୍ଧଃ ପରସ୍ତୁ ସଃ ।। ୬.

ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ, ଷଷ୍ଠ ସପ୍ତ ଋଷିମଣ୍ଡଳରେ, ସପ୍ତମ ବାତାସ ଦଳ ତୁଳନାରେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ରୁବ ତାରା ପାଖରେ।

ତାନ୍ଯେତେ ଵିଚରନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ କାଲେ କାଲେ ମମାତ୍ମଜାଃ। ଵାତସ୍କନ୍ଧାନିମାନ୍ ଭୂତ୍ଵା ଚରନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରକାଃ ।। ୬.

ଆଜି ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲିଫେରନ୍ତି। ମୋ ପୁଅମାନେ ବାତାସ ଦଳ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରୁନ୍ତୁ।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମସ୍କନ୍ଧୋ ଅମେଧ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯ ଆଵହଃ। ଚରନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ପ୍ରଥମଶ୍ଚରତାଙ୍ଗଣଃ ।। ୬.

ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥମ ଦଳ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରୁ ଅଶୁଚି ଜିନିଷ ଆସେ। ମୋ ପୁଅମାନେ ପ୍ରଥମ ଦଳ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଚଳାଚଳ କରୁନ୍ତୁ।

ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚାପି ମେଧ୍ଯେଭ୍ଯ ଆସୂର୍ଯାତ୍ ପ୍ରଵହସ୍ତୁ ଯଃ। ଵାତସ୍କନ୍ଧଂ ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚରତାଙ୍ଗଣଃ ।। ୬.

ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରୁ ଶୁଚି ଜିନିଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଖକୁ ବହେ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ବାତାସ ଦଳରେ ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଳ ଚଳାଚଳ କରୁନ୍ତୁ।

ସୂର୍ଯୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵନ୍ତୁ ତତଃ ସୋମାଦୁଦ୍ଵହୋ ଯସ୍ତୁ ଵୈ ସ୍ମୃତଃ। ଵାତସ୍କନ୍ଧନ୍ତୁ ତଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତୃତୀଯଶ୍ଚରତାଙ୍ଗଣଃ ।। ୬.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ, ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ବାତାସ ଉପରକୁ ବହେ, ସେଠି ତୃତୀୟ ବାତାସ ଦଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୃତୀୟ ଦଳ ସେଠି ଚଳାଚଳ କରୁ।

ସୋମାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତଥର୍କ୍ଷେଭ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ସୁଵହସ୍ତୁ ଯଃ। ଚତୁର୍ଥୋ ମମ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଗଣସ୍ତୁ ଚରତାଂ ଵିଭୋ ।। ୬.

ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଏବଂ ତାରାମାଳା ଠାରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଚତୁର୍ଥ ସୁବାତାସ ବହେ, ସେଠି ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଦଳ ଚଳାଚଳ କରୁ।

ଯକ୍ଷେଭ୍ଯଶ୍ଚ ତଥୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵମାଗ୍ରହାଦ୍ଵିଵହସ୍ତୁ ଯଃ। ପଞ୍ଚମଂ ପଞ୍ଚମଃ ସୌମ୍ଯଃ ସ୍କନ୍ଧସ୍ତୁ ଚରତାଙ୍ଗଣଃ ।। ୬.

ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏବଂ ପରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ସୁମଧୁର ବାତାସ ବହେ, ସେଠି ପଞ୍ଚମ ଦଳ ଚଳାଚଳ କରୁ।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଗ୍ରହାଦୃଷିଭ୍ଯସ୍ତୁ ଷଷ୍ଠୋ ଯୋ ଵୈ ପରାହତଃ । ଚରନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ର ଷଷ୍ଠେ ଗଣେ ତୁ ଯେ ।। ୬.

ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ, ଋଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଷଷ୍ଠ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବାତାସ ବହେ, ସେଠି ମୋ ପୁଅମାନେ ଷଷ୍ଠ ଦଳରେ ଚଳାଚଳ କରୁ।

ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତଥୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵମାଧ୍ରୁଵାତ୍ ସପ୍ତମସ୍ତୁ ଯଃ। ଵାତ ସ୍କନ୍ଧଃ ପରିଵହସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ମେ ସୁତାଃ ।। ୬.

ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଧ୍ରୁବ ତାରାଠାରୁ ଉପରେ ସପ୍ତମ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ସେଠି, ବାୟୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ବସୁନ୍ତୁ।

ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ଚରନ୍ତ୍ଵେତେ କାଲେ କାଲେ ମମାତ୍ମଜାଃ। ତତ୍ର ତେନ ଚ ନାମ୍ନା ଵୈ ଭଵନ୍ତୁ ମରୁତସ୍ତ୍ଵିମେ ।। ୬.

ମୋ ପୁଅମାନେ ସେଠି ସମୟ ସମୟରେ ଘୁରିବା କରନ୍ତି; ସେଠି ସେମାନେ ସେଇ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଏହିମାନେ ମରୁତ।

ତତସ୍ତେଷାନ୍ତୁ ନାମାନି ମାତାପୁତ୍ରୌ ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ। ତତ୍କୃତେ କର୍ମଭିଶ୍ଚୈଵ ମରୁତୋ ଵୈ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ।। ୬.

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମାଆ ଓ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମରୁତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଟେ।

ସତ୍ତ୍ଵଜ୍ଯୋତିସ୍ତଥାଦିତ୍ଯଃ ସତ୍ଯଜ୍ଯୋତିସ୍ତଥାଽପରଃ। ତିର୍ଯଗ୍ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ସଜ୍ଯୋତିର୍ଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନପରସ୍ତଥା ।। ୬.

ସତ୍ତ୍ୱଜ୍ୟୋତି, ଆଦିତ୍ୟ, ସତ୍ୟଜ୍ୟୋତି, ତିର୍ୟକ୍ଜ୍ୟୋତି, ସଜ୍ୟୋତି, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ—ଏହିମାନେ ନାମ।

ପ୍ରଥମସ୍ତୁ ଗଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମେ ନିବୋଧତ। ଋତଜିତ୍ସତ୍ଯଜିଚ୍ଚୈଵ ସୁଷେଣଃ ସେନଜିତ୍ତଥା ।। ୬.

ପ୍ରଥମ ଗଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା; ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶୁଣ: ଋତଜିତ୍, ସତ୍ୟଜିତ୍, ସୁଷେଣ ଓ ସେନାଜିତ୍।

ସତ୍ମିତ୍ରୋଽଭିମିତ୍ରଶ୍ଚ ହରିମିତ୍ରସ୍ତଥାଽପରଃ। ଗଣ ଏଷ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ତୃତୀଯଂ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୬.

ସତ୍ମିତ୍ର, ଅଭିମିତ୍ର ଓ ହରିମିତ୍ର ନାମକ ଅନ୍ୟଜଣ—ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଣ; ଏବେ ତୃତୀୟ ଶୁଣ।

କୃତଃ ସତ୍ଯୋ * * * * ଧ୍ରୁଵୋ ଧର୍ତ୍ତା ଵିଧାରଯଃ । ଧ୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚୈଵ ଧୁନିଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯୁଗ୍ରୋ ଭୀମସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଅଭିଯୁଃ ସକ୍ଷିପଶ୍ଚୈଵମାହ୍ଵଯଶ୍ଚ ଗଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୬.

କୃତ, ସତ୍ୟ, ଧ୍ରୁବ, ଧର୍ତ୍ତା, ବିଧାରୟ, ଧ୍ୱାନ୍ତ, ଧୁନି, ଉଗ୍ର, ଭୀମ, ଅଭିୟୁ, ସକ୍ଷିପ—ଏହି ଗଣ ଏଭଳି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଈଦୃକୂ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯାଦୃକ୍ ଯାଦୃକ୍ ଚ ପ୍ରତିକୃତ୍ତଥା। (?) ସମିତିଶ୍ଚୈଵ ସଂରମ୍ଭଶ୍ଚ ତଥା ଗଣଃ ।। ୬.

ଇଦୃକ୍, ଚୈବ, ତଥାନ୍ୟାଦୃକ୍, ଯାଦୃକ୍, ପ୍ରତିକୃତ୍, ସମିତି, ସଂରମ୍ଭ—ଏହି ଗଣ।