ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭସ୍ମାଙ୍ଗାରାଶ୍ଚ କେଶାଂଶ୍ଚ ନଦୀଂ ଶୁଷ୍କାଂ ଭୁଜଙ୍ଗମାନ୍। ପଶ୍ଯେଦ୍ଯୋ ଦଶରାତ୍ରନ୍ତୁ ନ ସ ଜୀଵେତ ତାଦୃଶଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ଦଶ ରାତି ଧରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଛାର, ଅଙ୍ଗାର, କେଶ, ଶୁଖିଯାଇଥିବା ନଦୀ କିମ୍ବା ସାପ ଦେଖନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏମିତି ଲୋକ ଜୀବିତ ରହିବେ ନାହିଁ ।

କୃଷ୍ଣୈଶ୍ଚ ଵିକଟୈଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷୈରୁଦ୍ଯତାଯୁଧୈଃ। ପାଷାଣୈସ୍ତାଡ୍ଯତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଃ ସଦ୍ଯୋ ନ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କଳା ଓ ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷମାନେ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ପାଥର ମାରୁଛନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ ।

ସୂର୍ଯୋଦଯେ ପ୍ରତ୍ଯୁଷସି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯସ୍ଯ ଵୈ ଶିଵା। କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ସମ୍ମୁଖାଭ୍ଯେତି ମ ଗତାଯୁର୍ଭଵେନ୍ନରଃ ।। ୧୯.

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତବେଳେ ଯଦି 'ଶିବା' ନାମକ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ମୁହାଁମୁହିଁ ଦାଉଡ଼ି ଆସି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।

ଯସ୍ଯ ଵୈ ସ୍ରାତମାତ୍ରସ୍ଯ ହୃଦଯଂ ପୀଙ୍ଯତେ ଭୃଶମ୍। ଜାଯତେ ଦନ୍ତହର୍ଷଶ୍ଚ ତଂ ଗତାଯୁଷମାଦିଶେତ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ସ୍ନାନ କରି ସାରିଲା ପରେ ହୃଦୟ ଭୟଭୀତ ଭାବେ କମ୍ପିଉଠେ ଏବଂ ଦାନ୍ତ କମ୍ପିଉଠେ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ।

ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ଶ୍ଵସେଦ୍ଯସ୍ତୁ ରାତ୍ରୌ ଵା ଯଦି ଵା ଦିଵା। ଦୀପଗନ୍ଧଞ୍ଚ ନୋ ଵେତ୍ତି ଵିଦ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୁମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ଦୀପର ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

ରାତ୍ରୌ ଚେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ଦିଵା ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍। ପରନେତ୍ରେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ନ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ରାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖନ୍ତି କିମ୍ବା ଦିନେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ଜୀବିତ ରହିବେ ନାହିଁ ।

ନେତ୍ରମେକଂ ସ୍ରଵେଦ୍ଯସ୍ଯ କର୍ଣୌ ସ୍ଥାନାଚ୍ଚ ଭ୍ରଶ୍ଯତଃ। ନାସା ଚ ଵକ୍ରା ଭଵତି ସ ଜ୍ଞେଯୋ ଗତଜୀଵିତଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହିଙ୍କର ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଲୁହା ଝରେ, ଦୁଇ କାନ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଯାଏ ଏବଂ ନାକ ବାଙ୍କା ହୋଇଯାଏ, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ମୃତ ଜଣିବା ଉଚିତ ।

ଯସ୍ଯ କୃଷ୍ଣା ଖରା ଜିହ୍ଵା ପଙ୍କଭାସଞ୍ଚ ଵୈ ମୁଖମ୍। ଗଣ୍ଡେ ଚିପିଟକେ ରକ୍ତେ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହିଙ୍କର ଜିହ୍ବା କଳା ଓ କଠିନ ହୋଇଯାଏ, ମୁଁହ କିଚିଡ଼ି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଗାଲ ଚିପିଟା ଓ ଲାଲ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

ମୁକ୍ତକେଶୋ ହସଂଶ୍ଚୈଵ ଗାଯନ୍ ନୃତ୍ଯଂଶ୍ଚ ଯୋ ନରଃ। ଯାମ୍ଯାଶାଭିମୁଖୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତଦନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ଖୋଲା କେଶ, ହସୁଥିବା, ଗାଉଥିବା ଓ ନାଚୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଯମପୁରୀ ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।

ଯସ୍ଯ ସ୍ଵେଦସମୁଦ୍ଭୂତାଃ ଶ୍ଵେତସର୍ଷପସନ୍ନିଭାଃ। ସ୍ଵେଦା ଭଵନ୍ତି ହ୍ଯସକୃତ୍ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପଶ୍ଥିତଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହିଙ୍କର ଘମ ବାରମ୍ବାର ଧଳା ଓ ସରିଷପ ଦାଣା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

ଉଷ୍ଠ୍ରା ଵା ରାସଭା ଵାପି ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵ୍ପରେ ରଥେଽଶୁଭାଃ। ଯସ୍ଯ ସୋପି ନ ଜୀଵେତ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଗତଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଉଠ ଅଥବା ଗଧା ଯୋଗାଯୋଗ ରଥ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ଜୀବିତ ରହିବେ ନାହିଁ ।

ଦ୍ଵେ ଚାତ୍ର ପରମେଽରିଷ୍ଟେ ଏତଦ୍ରୂପଂ ପରଂ ଭଵେତ୍। ଘୋଷଂ ନ ଶ୍ରୃଣୁଯାତ୍ କର୍ଣେ ଜ୍ଯୋତିର୍ନ୍ନେତ୍ରେ ନ ପଶ୍ଯତି ।। ୧୯.

ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଅଛି: ଯଦି କେହି କାନରେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରୁନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ଚକ୍ଷୁରେ ଆଲୋକ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି ।

ଶ୍ଵଭ୍ରେଯୋ ନିପତେତ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ଦ୍ଵାରଞ୍ଚାସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ଚୋତିଷ୍ଠତି ଯଃ ଶ୍ଵବ୍ରାତ୍ତଦନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ ।। ୧୯.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କେହି ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରୁ ବାହାରିବା ପଥ ମିଳେନାହିଁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉଠିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ଦୃଷ୍ଟିର୍ନ ଚ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠା ରକ୍ତା ପୁନଃ ସମ୍ପରିଵର୍ତ୍ତମାନା। ମୁଖସ୍ଯ ଚୋଷ୍ମା ମୁଷିରା ଚ ନାଭିରତ୍ଯୁଷ୍ଣମୂତ୍ରୋ ଵିଷମସ୍ଥ ଏଵ ।। ୧୯.

ତାଳ ଉପରକୁ ଦେଖି ରହେ, ଦୃଷ୍ଟି ଏକାଗ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ। ମୁହଁ ଓ ନାଭିର ତାପ ବହୁତ ଥାଏ, ପେଶାବ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ହୁଏ, ଦେହର ଅବସ୍ଥା ଅସମ ଓ ଅସ୍ଥିର ରହେ।

ଦିଵା ଵା ଯତି ଵା ରାତ୍ରୌ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯୋଽଭିହନ୍ଯତେ। ତଂ ପଶ୍ଯେଦଥ ହନ୍ତାରଂ ସ ହତସ୍ତୁ ନ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ ଚକ୍ଷୁସାକ୍ଷାତ୍ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଆକ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଂ କୁରୁତେ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ଯସ୍ତୁ ମାନଵଃ। ସ୍ମୃତିଂ ନୋପଲଭେଚ୍ଚାପି ତଦନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ନିଜେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ସ୍ମୃତିକୁ ଫେରି ପାଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେଠି ତାଙ୍କର ଜୀବନର ଶେଷ ହୁଏ।

ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଵରଣଂ ଶୁକ୍ଲଂ ସ୍ଵକଂ ପଶ୍ଯତି ମାନଵଃ। ରକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣମପି ସ୍ଵପ୍ନେ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜର ସଫେଦ ଜାମାକୁ ଲାଲ କିମ୍ବା କଳା ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଆସିଯାଇଛି।

ଅରିଷ୍ଟସୂଚିତେ ଦେହେ ତସ୍ମିନ୍ କାଲ ଉପାଗତେ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଵିଷାଦଞ୍ଚ ଉଦ୍ଗଚ୍ଛେଦୂଭୁଦ୍ଧିମାନ୍ନରଃ ।। ୧୯.

ଦେହରେ ମୃତ୍ୟୁର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଗଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଭୟ ଓ ନିରାଶାକୁ ଛାଡ଼ି ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଧରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରାଚୀଂ ଵା ଯଦି ଵୋଦୀଚୀଂ ଦିଶଂ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଵୈ ଶୁଚିଃ। ସମେଽତିସ୍ଥାଵରେ ଦେଶେ ଵିଵିକ୍ତେ ଜନଵର୍ଜ୍ଜିତେ ।। ୧୯.

ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପବିତ୍ର, ସମ ଓ ଦୃଢ଼ ଜାଗାରେ, ଏକାନ୍ତ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସିବା ଉଚିତ୍।

ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵା ସ୍ଵସ୍ଥଃ ସ୍ଵାଚାନ୍ତ ଏଵ ଚ। ସ୍ଵସ୍ତିକୋପନିଵିଷ୍ଟଶ୍ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ସମକାଯଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ ଧାର୍ଯେନ୍ନାଵଲୋକଯେତ୍ ।। ୧୯.

ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଶାନ୍ତ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଆସନରେ ବସି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେହ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ସିଧା ରଖି, ଚାରିପଟେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଯୋ ନେଙ୍ଗତେ ସୋପମା ସ୍ମୃତା। ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣେ ଦେଶେ ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଞ୍ଜୀତ ଯୋଗଵିତ୍ ।। ୧୯.

ଯେପରି ଜିଏ ଦୀପ ନିରବାତ ସ୍ଥାନରେ ନ ଡୋଳେ, ଏହି ଉଦାହରଣ ମନେ ରଖିବା ଯାଏ। ତେଣୁ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଢାଳି ଥିବା ଜାଗାରେ ଯୋଗୀ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରାଣେ ଚ ରମତେ ନିତ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁଷୋଃ ସ୍ପର୍ଶନେ ତଥା। ଶ୍ରୋତ୍ରେ ମନସି ବୁଦ୍ଧୌ ଚ ତଥା ଵକ୍ଷସି ଧାରଯେତ୍। ନ ତସ୍ଯ ଧାରଣାଯୋଗାଦ୍ଵାଯୁଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୯.

ସେ ସଦା ପ୍ରାଣରେ, ଚକ୍ଷୁର ସ୍ପର୍ଶରେ, କାନରେ, ମନରେ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଓ ଛାତିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ୍। ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ, ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

କାଲଘର୍ମଝ୍ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ସମୂହ़ଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ। ଦ୍ଵାଦଶାଧ୍ଯାତ୍ମମିତ୍ଯେଵଂ ଯୋଗଧାରଣମୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୯.

ସମୟ, ତାପ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝି, ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାରର ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବା — ଏହିପରି ଯୋଗର ଧ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଶତମଷ୍ଟ ଶତଂ ଵାପି ଧାରଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଧାରଯେତ୍। ନ ତସ୍ଯ ଧାରଣାଯୋଗାଦ୍ଵାଯୁଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ।। ୧୯.

ଶିର ଉପରେ ଏକଶେ କିମ୍ବା ଏକଶେ ଆଠିଥର ଧ୍ୟାନ ଧରିବା ଉଚିତ୍। ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ, ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ତତସ୍ତ୍ଵାପୂରଯେଦ୍ଦେହମୋଙ୍କାରେଣ ସମାହିତଃ। ଅଥୋଙ୍କାରମଯୋ ଯୋଗୀ ନ କ୍ଷରେତ୍ତ୍ଵକ୍ଷରୀ ଭଵେତ୍ । ୧୯.

ତାପରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେହକୁ ଓଁ ଧ୍ୱନିରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଓଁରେ ଲୀନ ଯୋଗୀ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଓଙ୍କାରପ୍ରାପ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍। ଏଷ ତ୍ରିମାତ୍ରୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଞ୍ଚାତ୍ର ସସ୍ଵରମ୍ ।। ୨୦.

ଏବେ ମୁଁ ଓଁ ଲାଭର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ଏହା ତିନି ମାତ୍ରା ଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏଠାରେ ଏହି ଅକ୍ଷର ସ୍ୱର ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।

ପ୍ରଥମା ଵୈଦ୍ଯୁତୀ ମାତ୍ରା ଦ୍ଵିତୀଯା ତାମସୀ ସ୍ମୃତା। ତୃତୀଯା ନିର୍ଗୁଣୀ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମାତ୍ରାମକ୍ଷରଗାମିନୀମ୍ ।। ୨୦.

ପ୍ରଥମ ମାତ୍ରାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ କୁହାଯାଏ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମାତ୍ରାକୁ ତମସ ଭାବିବାଯାଏ, ତୃତୀୟ ମାତ୍ରା ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ଅକ୍ଷରକୁ ନେଇଯାଏ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।

ଗନ୍ଧର୍ଵୀତି ଚ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଗାନ୍ଧାରସ୍ଵରସମ୍ଭଵା। ପିପୀଲିକାସମସ୍ପର୍ଶା ପ୍ରଯୁକ୍ତା ମୂର୍ଦ୍ନି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୨୦.

ଏହାକୁ ଗନ୍ଧର୍ବୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏହି ସ୍ୱର ଗାନ୍ଧାର ରାଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପିପିଲିକା ସ୍ପର୍ଶ ସଦୃଶ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏହି ଧ୍ୱନି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ।

ତଥା ପ୍ରଯୁକ୍ତମୋଙ୍କାରଂ ପ୍ରତିନିର୍ଵାତି ମୂର୍ଦ୍ଧନି । ତଥୋଙ୍କାରମଯୋ ଯୋଗୀ ହ୍ଯକ୍ଷରେ ତ୍ଵକ୍ଷରୀ ଭଵେତ୍ ।। ୨୦.

ଏପରି ଓଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ, ଏହି ଧ୍ୱନି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ। ତେବେ ଓଁରେ ଲୀନ ଯୋଗୀ ଅକ୍ଷରରେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।