ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ରାତ୍ରୌ ସ୍କନ୍ନଃ ଶୁଚିଃ ସ୍ରାତୋଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ ଧାରଣାଃ। ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିରଜା ଜାଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୧୮.

ଯଦି ରାତିରେ ସ୍କନ୍ଦନ ହୁଏ, ସ୍ନାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧି ପରେ ବାର (୧୨) ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ପୁନି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଏକାନ୍ନଂ ମଧୁ ମାଂସଂ ଵା ହ୍ଯାମଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଥୈଵ ଚ। ଅଭୋଜ୍ଯାନି ଯତୀନାଞ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣାନି ଚ ।। ୧୮.

ଏକ ଧାନ୍ୟ, ମଧୁ, ମାଂସ, ଅଶୁଦ୍ଧ ପିଣ୍ଡ, ଏବଂ ସିଧାସଳ୍ଟ—ଏହାମାନେ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଏକୈକାତିକ୍ରମେ ତେଷାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଧୀଯତେ। ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ତତଃ ପାପାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୮.

ଏହି ନିଷେଧ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଭୁଲ ହୁଏ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ। ଏହିପରି କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଵ୍ଯତିକ୍ରମାଚ୍ଚ ଯେ କେଚିଦ୍ଵାଙ୍ମନଃକାଯସମ୍ଭଵମ୍। ସଦ୍ଭିଃ ସହ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଯଦ୍ବ୍ରୂଯୁସ୍ତତ୍ସମାଚରେତ୍ ।। ୧୮.

କଥା, ମନ କିମ୍ବା ଦେହରୁ ଯେଉଁ ଅପରାଧ ହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇ, ସେମାନେ ଯାହା କହିବେ, ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଃ ସମଲୋଷ୍ଟକାଞ୍ଚନଃ ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ଚରନ୍ ସ ମାହିତଃ । ସ୍ଥାନଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଶାଶ୍ଵତମଵ୍ଯଯଂ ସତାଂ ପରଂ ସ ଗତ୍ଵା ନ ପୁନର୍ହି ଜାଯତେ ।। ୧୮.

ଯିଏ ପବିତ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରି, ମାଟି ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବିକାର ଚରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚଳ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅବିନାଶୀ ମହାସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି, ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ ନାହିଁ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଅରିଷ୍ଟାନି ନିବୋଧତ। ଯେନ ଜ୍ଞାନଵିଶେଷେଣ ମୃତ୍ଯୁଂ ପଶ୍ଯତି ଚାତ୍ମନଃ ।। ୧୯.

ଏବେ ମୁଁ ଅପଶକୁନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ନିକଟତା ଅନୁଭବ କରିପାରେ।

ଅରୁନ୍ଧତୀଂ ଧ୍ରୁଵଞ୍ଚୈଵ ସୋମଚ୍ଛାଯାଂ ମହାପଥମ୍। ଯୋ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ସ ନୋ ଜୀଵେନ୍ନରଃ ସଂଵତ୍ସରାତ୍ପରମ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଧ୍ରୁବ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାୟା କିମ୍ବା ବଡ଼ ମାର୍ଗ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ବର୍ଷ ଏକରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ ନାହିଁ।

ଅରଶ୍ମିଵନ୍ତମାଦିତ୍ଯଂ ରଶ୍ମିଵନ୍ତଞ୍ଚ ପାଵକମ୍। ଯଃ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଚ ଜୀଵେତ ମାସାଦେକାଦଶାତ୍ପରମ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ଵାଲା ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଏଗାର (୧୧) ମାସ ଠାରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ ନାହିଁ।

ଵମେନ୍ମୂତ୍ରଂ କରୀଷଂ ଵା ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ତଥା। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମଥ ଵା ସ୍ଵପ୍ନେ ଦଶମାସାନ୍ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ବାମପଟେ ପିଶାବ, ଗୋବର, ସୁନା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଦେଖନ୍ତି, ସେହିପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ କିମ୍ବା ସାକ୍ଷାତ୍, ସେ ଦଶ (୧୦) ମାସ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ।

ଅଗ୍ରତଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଵାପି ଖଣ୍ଟଂ ଯସ୍ଯ ପଦମ୍ଭଵେତ୍। ପାଂସୁଲେ କର୍ଦମେ ଵାପି ସପ୍ତମାସାନ୍ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି କାହାରି ପଦଚାଳନାରେ ଆଗୁଆ କିମ୍ବା ପଛୁଆ ଦିଗରେ ଲଙ୍ଗଡା ହୁଏ, କିମ୍ବା ବାଲି କିମ୍ବା କାଦିରେ ଚାଲିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେ ସାତ (୭) ମାସ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ।

କାକଃ କପୋତୋ ଗୃଧ୍ରୋ ଵା ନିଲୀଯେଦ୍ଯସ୍ଯ ମୂର୍ଦ୍ଧନି। କ୍ରଵ୍ଯାଦୋ ଵା ଖଗଃ କଶ୍ଚିତ୍ ଷଣ୍ମାସାନ୍ନାତିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୯.

ଯଦି କାହାରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କାଉ, ପରା, ଗୃଧ୍ର କିମ୍ବା କୌଣସି ମାଂସଖାଇ ଚଡ଼ିଯାଏ, ସେ ଛଅ (୬) ମାସ ଠାରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ ନାହିଁ।

ବଧ୍ଯେ ଦ୍ଵାଯସପଙ୍କ୍ତୀଭିଃ ପାଂଶୁଵର୍ଷୈଣ ଵା ପୁନଃ। ଛାଯାଂ ଵା ଵିକୃତାଂ ପଶ୍ଯେଚ୍ଚତୁଃପଞ୍ଚ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି ଶବଯାତ୍ରା ବେଳେ ଦୁଇଟି ଲାଇନ କିମ୍ବା ଧୁଳି ବର୍ଷା ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ ଛାୟା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ (୪/୫) ମାସ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ।

ଅନଭ୍ରେ ଵିଦ୍ଯୁତଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତାମ୍। ଉଦକେନ୍ଦ୍ରଧ ନୁର୍ଵାପି ତ୍ରଯୋ ଦ୍ଵୌଵା ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ମେଘ ନଥିବା ବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବିଜୁଳି କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ତିନି କିମ୍ବା ଦୁଇ (୩/୨) ମାସ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ।

ଅପ୍ସୁ ଵା ଯଦି ଵାଽଽଦର୍ଶେ ଆତ୍ମାନଂ ଯୋ ନ ପଶ୍ଯତି। ଅଶିରସ୍କଂ ତଥାତ୍ମାନଂ ମାସାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ନ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ପାଣି କିମ୍ବା ଆଇନାରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଛଡ଼ା ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଏକ ମାସ ଠାରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ ନାହିଁ।

ଶଵଗନ୍ଧି ଭଵେଦ୍ଗାତ୍ରଂ ଵସାଗନ୍ଧି ହ୍ଯଥାପି ଵା। ମୃତ୍ଯୁର୍ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ଯ ଅର୍ଦ୍ଧମାସଂ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି ଦେହରୁ ଶବ ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧ ଆସେ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି; ସେ ଅର୍ଦ୍ଧ ମାସ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ।

ସମ୍ଭିନ୍ନୋ ମାରୁତୋ ଯସ୍ଯ ମର୍ମସ୍ଥାନାନି କୃନ୍ତତି । ଅଦ୍ଭିଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ନ ଦୃଷ୍ଯେଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୧୯.

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଶରୀରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ବିକୃତ ବାୟୁ କାଟିଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଜଳ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

ଋକ୍ଷଵାନରଯୁକ୍ତେନ ରଥେନାଶାନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଗାଯନ୍ନଥ ଵ୍ରଜେତ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୧୯.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କେହି ଭାଲୁ କିମ୍ବା ବାନର ଯୋଗାଯୋଗ ରଥରେ ବସି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଜାଣିବେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

କୃଷ୍ଣାମ୍ବ ରଧରା ଶ୍ଯାମା ଗାଯନ୍ତୀ ଵାଥ ଚାଙ୍ଗନା। ଯନ୍ନଯେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ସୋଽପି ନ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କୌଣସି କଳା ଚାମର ନାରୀ, ଲାଲ ଠୋଠ ଓ ଗୀତ ଗାଉଥିବା, କେହି ଜଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନେଉଛି, ସେ ଲୋକ ଅବଶ୍ୟ ଚିରକାଳ ଜୀବିତ ରହିବେ ନାହିଁ ।

ଛିଦ୍ରଂ ଵାସଶଚଵ କୃଷ୍ଣଞ୍ଚ ସ୍ଵପ୍ରେ ଯୋ ଵିଧୃଯାନ୍ନରଃ । ଭଗ୍ନଂ ଵା ଶ୍ରଵଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୧୯.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କେହି ଫାଟିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା କଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥାଏ କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗା କଣ୍ଠସୂତ୍ର ଦେଖେ, ତେବେ ଜାଣିବେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

ଆମସ୍ତକତଲାଦ୍ଯସ୍ତୁ ନିମଜ୍ଜେତ୍ପଙ୍କସାଗରେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତାଦୃଶଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ସଦ୍ଯ ଏଵ ନ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କେହି ମୁଣ୍ଡୁଠାରୁ ପାଉଁଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଚିଡ଼ି ଦଳାରେ ଡୁବିଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏମିତି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ ସେ ଶୀଘ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ ।

ଭସ୍ମାଙ୍ଗାରାଶ୍ଚ କେଶାଂଶ୍ଚ ନଦୀଂ ଶୁଷ୍କାଂ ଭୁଜଙ୍ଗମାନ୍। ପଶ୍ଯେଦ୍ଯୋ ଦଶରାତ୍ରନ୍ତୁ ନ ସ ଜୀଵେତ ତାଦୃଶଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ଦଶ ରାତି ଧରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଛାର, ଅଙ୍ଗାର, କେଶ, ଶୁଖିଯାଇଥିବା ନଦୀ କିମ୍ବା ସାପ ଦେଖନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏମିତି ଲୋକ ଜୀବିତ ରହିବେ ନାହିଁ ।

କୃଷ୍ଣୈଶ୍ଚ ଵିକଟୈଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷୈରୁଦ୍ଯତାଯୁଧୈଃ। ପାଷାଣୈସ୍ତାଡ୍ଯତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଃ ସଦ୍ଯୋ ନ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯଦି କଳା ଓ ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷମାନେ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ପାଥର ମାରୁଛନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ ।

ସୂର୍ଯୋଦଯେ ପ୍ରତ୍ଯୁଷସି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯସ୍ଯ ଵୈ ଶିଵା। କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ସମ୍ମୁଖାଭ୍ଯେତି ମ ଗତାଯୁର୍ଭଵେନ୍ନରଃ ।। ୧୯.

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତବେଳେ ଯଦି 'ଶିବା' ନାମକ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ମୁହାଁମୁହିଁ ଦାଉଡ଼ି ଆସି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।

ଯସ୍ଯ ଵୈ ସ୍ରାତମାତ୍ରସ୍ଯ ହୃଦଯଂ ପୀଙ୍ଯତେ ଭୃଶମ୍। ଜାଯତେ ଦନ୍ତହର୍ଷଶ୍ଚ ତଂ ଗତାଯୁଷମାଦିଶେତ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ସ୍ନାନ କରି ସାରିଲା ପରେ ହୃଦୟ ଭୟଭୀତ ଭାବେ କମ୍ପିଉଠେ ଏବଂ ଦାନ୍ତ କମ୍ପିଉଠେ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ।

ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ଶ୍ଵସେଦ୍ଯସ୍ତୁ ରାତ୍ରୌ ଵା ଯଦି ଵା ଦିଵା। ଦୀପଗନ୍ଧଞ୍ଚ ନୋ ଵେତ୍ତି ଵିଦ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୁମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ଦୀପର ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

ରାତ୍ରୌ ଚେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ଦିଵା ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍। ପରନେତ୍ରେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ନ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ସ ଜୀଵତି ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ରାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖନ୍ତି କିମ୍ବା ଦିନେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ଜୀବିତ ରହିବେ ନାହିଁ ।

ନେତ୍ରମେକଂ ସ୍ରଵେଦ୍ଯସ୍ଯ କର୍ଣୌ ସ୍ଥାନାଚ୍ଚ ଭ୍ରଶ୍ଯତଃ। ନାସା ଚ ଵକ୍ରା ଭଵତି ସ ଜ୍ଞେଯୋ ଗତଜୀଵିତଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହିଙ୍କର ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଲୁହା ଝରେ, ଦୁଇ କାନ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଯାଏ ଏବଂ ନାକ ବାଙ୍କା ହୋଇଯାଏ, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ମୃତ ଜଣିବା ଉଚିତ ।

ଯସ୍ଯ କୃଷ୍ଣା ଖରା ଜିହ୍ଵା ପଙ୍କଭାସଞ୍ଚ ଵୈ ମୁଖମ୍। ଗଣ୍ଡେ ଚିପିଟକେ ରକ୍ତେ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହିଙ୍କର ଜିହ୍ବା କଳା ଓ କଠିନ ହୋଇଯାଏ, ମୁଁହ କିଚିଡ଼ି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଗାଲ ଚିପିଟା ଓ ଲାଲ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛି ।

ମୁକ୍ତକେଶୋ ହସଂଶ୍ଚୈଵ ଗାଯନ୍ ନୃତ୍ଯଂଶ୍ଚ ଯୋ ନରଃ। ଯାମ୍ଯାଶାଭିମୁଖୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତଦନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ ।। ୧୯.

ଯଦି କେହି ଖୋଲା କେଶ, ହସୁଥିବା, ଗାଉଥିବା ଓ ନାଚୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଯମପୁରୀ ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।