ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆତିଥ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଯଜ୍ଞେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯୋଗଵିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍। ଏଵଂ ହ୍ଯହିଂସକୋ ଯୋଗୀ ଭଵେଦିତି ଵିଚାରଣା ।। ୧୬.

ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ଆତିଥ୍ୟ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଅହିଂସକ ହୁଏ।

ଵହ୍ନୌ ଵିଧୂମେ ଵ୍ଯଙ୍ଗାରେ ସର୍ଵୃସ୍ମିନ୍ ଭୁକ୍ତଵଜ୍ଜନେ। ଵିଚରେନ୍ମତିମାନ୍ ଯୋଗୀ ନ ତୁ ତେଷ୍ଵେଵ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୬.

ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ଓ ଅଙ୍ଗାର ବିନା ସମସ୍ତ ଜଳାଣାରେ ରହିଥାଏ, ଏହିପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଗୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖାଇଥିବା ପରି ଚଳିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟ ସବୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଯଥୈଵମଵମନ୍ଯନ୍ତେ ଯଥା ପରିଭଵନ୍ତି ଚ। ଯୁକ୍ତସ୍ତଥା ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷଂ ସତାଂ ଧର୍ମମଦୂଷଯନ୍ ।। ୧୬.

ଯେପରି ଲୋକମାନେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଭାବରେ ଯୋଗୀ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ, ମହାନ ଲୋକମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଅପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଭୈକ୍ଷଂ ଚରେଦ୍ଗୃହସ୍ଥେଷୁ ଯଥାଚାରଗୃହେଷୁ ଚ। ଶ୍ରେଷ୍ଠା ତୁ ପରମା ଚେଯଂ ଵୃତ୍ତିରସ୍ଯୋପଦିଶ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ସେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କଠୁ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଗୃହରେ ଭଲ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠୁ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜୀବନ ଶୈଳୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଗୃହସ୍ଥେଷୁ ଶାଲୀନେଷୁ ଚରେଦ୍‌ଦ୍ଵିଜଃ। ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନେଷୁ ଦାନ୍ତେଷୁ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ ।। ୧୬.

ଏହା ପରେ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କଠୁ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ନିୟମିତ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାତ୍ମା।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପୁନଶ୍ଚାପି ଅଦୁଷ୍ଟପତିତେଷୁ ଚ। ଭୈକ୍ଷଚର୍ଯା ଵିଵର୍ଣେଷୁ ଜଘନ୍ଯା ଵୃତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ଏହା ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଘରେ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଅଧମ ଗୁଣର, ଏହି ଜୀବନ ଶୈଳୀ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ କହାଯାଏ।

ଭୈକ୍ଷଂ ଯଵାଗୂଂ ତକ୍ରଂ ଵା ପଯୋ ଯାଵକମେଵ ଚ। ଫଳମୂଲଂ ଵିପଵ୍କଂ ଵା ପିଣ୍ଯାକଂ ଶକ୍ତିତୋପି ଵା ।। ୧୬.

ସେ ଭିକ୍ଷାରେ ଯବ ଖିର, ତକ୍ର, ଦୁଧ, ଯବ, ଫଳ, ମୂଳ, ଶୁଖି ରୋଟି କିମ୍ବା ଚାଉଳ ମାଣ୍ଡ ନେଇପାରିବେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ।

ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯୋଗିନାଂ ସିଦ୍ଧିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ଆହାରାସ୍ତେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭୈକ୍ଷମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୬.

ଏହିପରି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷା ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି।

ଅବ୍ବିନ୍ଦୁଂ ଯଃ କୁଶାଗ୍ରେଣ ମାସେ ମାସେ ସମଶ୍ନୁତେ। ନ୍ଯାଯତୋ ଯସ୍ତୁ ଭିକ୍ଷେତ ସ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମାସେ ମାସେ ଏକ ଶୁଖି ତିନି କୁଶ ତୀରେ ଏକ ଚିହ୍ନ ପାଣି ଖାଏ, କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା କରେ, ସେ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ଜୀବନ ଶୈଳୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

ଯୋଗିନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏକଂ ଦ୍ଵେ ତ୍ରୀଣି ଚତ୍ଵାରି ଶକ୍ତିତୋ ଵା ସମାଚରେତ୍ ।। ୧୬.

ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି; ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ଚକ୍ର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରିପାରିବେ।

ଅସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଞ୍ଚ ଅଲୋଭସ୍ତ୍ଯାଗ ଏଵ ଚ। ଵ୍ରତାନି ଚୈଵ ଭିକ୍ଷୂଣାମହିଂସା ପରମାର୍ଥିତା ।। ୧୬.

ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଲୋଭ ନ ରଖିବା, ତ୍ୟାଗ, ବ୍ରତ, ଅହିଂସା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟତା—ଏହିଗୁଡିକ ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା।

ଅକ୍ରୋଧୋ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଶୌଚମାହାରଲାଘଵମ୍। ନିତ୍ଯଂସ୍ଵାଧ୍ଯାଯ ଇତ୍ଯେତେ ନିଯମାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ।। ୧୬.

କ୍ରୋଧ ନ ରଖିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା, ପବିତ୍ରତା, ଖାଦ୍ୟରେ ସାଧାରଣତା, ନିତ୍ୟ ପାଠ—ଏହିଗୁଡିକ ନିୟମ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି।

ବୀଚଯୋନିର୍ଗୁଣଵପୁର୍ବଦ୍ଧଃ କର୍ମଭିରେଵ ଚ। ଯଥା ଦ୍ଵିପ ଇଵାରଣ୍ଯେ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଵିଧୀଯତେ ।। ୧୬.

ବୀଜ ହେଉଛି ଉତ୍ପତ୍ତି, ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରହିଛି; ଏହିପରି ମଣିଷ ଅରଣ୍ୟରେ ହାତୀ ପରି ଏହି ଜଗତରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵାଚିରାଦେଵାଙ୍କୁଶେନେଵ ନିଵାରିତଃ। ଏଵଂ ଜ୍ଞାନେନ ଶୁଦ୍ଧେନ ଦଗ୍ଧବୀଚୋ ହ୍ଯକଲ୍ମଷଃ। ଵିମୁକ୍ତବନ୍ଧଃ ଶାନ୍ତୋଽସୌ ମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୧୬.

ସେ ଶୀଘ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇପାରେ, ହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିବା ପରି; କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୀଜ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ସେ ଅପବିତ୍ରତା ଓ ବାନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଓ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ କହାଯାଏ।

ଵେଦୈସ୍ତୁତ୍ଯା ସର୍ଵଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞେ ଜପ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନିନାମାହୁରଗ୍ରଯମ୍। ଜ୍ଞାନାଦ୍ଧଯାନଂ ସଙ୍ଗରାଗଵ୍ଯପେତଂ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାପ୍ତେ ଶାଶ୍ଵତସ୍ଯୋପଲବ୍ଧିଃ ।। ୧୬.

ବେଦ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜପ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି ରହିତ ଧ୍ୟାନ ଉପଜାଏ, ଏହି ଧ୍ୟାନରେ ଶାଶ୍ୱତ ଉପଲବ୍ଧି ହୋଇଥାଏ।

ଦମଃ ଶମଃ ସତ୍ଯମକଲ୍ମଷତ୍ଵଂ ମୌନଂ ଚ ଭୂତେଷ୍ଵଖିଲେଷ୍ଵଥାର୍ଜ୍ଜଵମ୍। ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନମିଦଂ ତଥାର୍ଜ୍ଜଵଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତଥା ଜ୍ଞାନଵିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵାଃ ।। ୧୬.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ, ଅପବିତ୍ରତା ନ ରଖିବା, ମୌନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସରଳତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜ୍ଞାନ—ଏହିଗୁଡିକ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଲୋକମାନେ ଗୁଣ ଭାବରେ କହିଛନ୍ତି।

ସମାହିତୋ ବ୍ରହ୍ମପରୋଽପ୍ରମାଦୀ ଶୁଚିସ୍ତଥୈଵାତ୍ମରତିର୍ଜୀତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ସମାପ୍ନୁଯୁର୍ଯୋଗମିମଂ ମହାଧିଯୋ ମହର୍ଷଯଶ୍ଚୈଵମନିନ୍ଦିତାମଲାଃ ।। ୧୬.

ଯେଉଁମାନେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ନିର୍ମଳ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଋଷି, ଏକାଗ୍ର, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ସଚେତନ, ପବିତ୍ର, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଆଶ୍ରମତ୍ରଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୁ ପରମାଶ୍ରମମ୍। ଅତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୧୭.

ତିନି ଆଶ୍ରମକୁ ଛାଡି ଉଚ୍ଚତମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ପାଇଯାଏ।

ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଗୁରୂଂଚୈଵ ଵିଚରେତ୍ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ସାରଭୂତମୁପାସୀତ ଜ୍ଞାନଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞେଯ ସାଧକମ୍ ।। ୧୭.

ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ତାହାର ସାର ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ଇଦଂ ଜ୍ଞାନମିଦଂ ଜ୍ଞେଯମିତି ଯସ୍ତୁଷିତଶ୍ଚରେତ୍ । ଅପି କଲ୍ପସହସ୍ରାଯୁର୍ନ୍ନୈଵ ଜ୍ଞେଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୧୭.

ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞେୟକୁ ଭାବି ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରହେ, ସେ ଯଦି ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞେୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍ଗୋ ଜିତକୋଧୋ ଲଘ୍ଵାହାରୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପିଧାଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଦ୍ଵାରାଣି ଧ୍ଯାନେ ହ୍ଯେଵଂ ମନୋ ଦଧେତ୍ ।। ୧୭.

ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରି, ହଳୁକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦ କରି, ମନକୁ ଧ୍ୟାନରେ ଏଭଳି ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ଶୂନ୍ଯେଷ୍ଵେଵାଵକାଶେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚଵନେ ତଥା। ନଦୀନାଂ ପୁଲିନେ ଚୈଵ ନିତ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଭଵେତ୍ ।। ୧୭.

ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ଖୋଲା ଜାଗା, ଗୁହା, ଅଟାବା, କିମ୍ବା ନଦୀ କୂଳ — ଯେଉଁଠି ହେଉ, ସେଠି ସଦା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ।

ଵାଗ୍ଦଣ୍ଡଃ କର୍ମଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ମନୋଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ। ଯସ୍ଯୈତେ ନିଯତା ଦଣ୍ଡାଃ ସ ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୧୭.

ବାଣୀ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମନ — ଏହି ତିନିଟି ନିୟମ ଅଟୁଟ ରହିଥିବା ଲୋକକୁ 'ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଵସ୍ଥିତୋ ଧ୍ଯାନରତିର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ଶୁଭାଶୁଭେ ହିତ୍ଯ ଚ କର୍ମଣୀ ଉଭେ । ଇଦଂ ଶରୀରଂ ପ୍ରଵିମୁଚ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରତୋ ନ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଵା କଦାଚିତ୍ ।। ୧୭.

ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ଜୟ କରି, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ପରମାଶ୍ରମପ୍ରାପ୍ତିକଥନଂ ନାମ ସପ୍ତଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥିତ 'ପରମାଶ୍ରମ ପ୍ରାପ୍ତି' ବିଷୟରେ ସତରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତୀନାମିହ ନିଶ୍ଚଯମ୍। ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯାନ୍ଯକାମକୃତାନି ତୁ। ଅଥ କାମକୃତେପ୍ଯାହୁଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଧର୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ ।। ୧୮.

ଏହିଠାରୁ ଆଗକୁ ମୁଁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାମନା ଛଡ଼ା ଅଜାଣି ହୋଇଯିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କେମିତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ କହିବି। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି।

ପାପଞ୍ଚ ତ୍ରିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାଙ୍ମନଃକାଯସମ୍ଭଵମ୍। ସତତଂ ହିଦିଵା ରାତ୍ରୌ ଯେନେଦଂ ବଧ୍ଯତେ ଜଗତ୍ ।। ୧୮.

ପାପ ତିନି ପ୍ରକାରର — ବାଣୀ, ମନ ଓ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତି ସମସ୍ତ ସଂସାର ବନ୍ଧିତ ହୁଏ।

ନ କର୍ମାଣି ନ ଚାପ୍ଯେଷ ତିଷ୍ଠ ତୀତିପରା ଶ୍ରୁତିଃ। କ୍ଷଣମେଵ ପ୍ରଯୋଜ୍ଯନ୍ତୁ ଆଯୁଷସ୍ତୁ ଵିଧାରଣାତ୍ ।। ୧୮.

କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଏହି ଦେହ ଚିରକାଳ ରହେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ର କହେ। ଏହି ଦେହକୁ କେବଳ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଭଵେଦ୍ଧୀରୋଽପ୍ରମତ୍ତସ୍ତୁ ଯୋଗୋ ହି ପରମଂ ବଲମ୍। ନ ହି ଯୋଗାତ୍ପରଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନରାଣାମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଧର୍ମଯୁକ୍ତା ମନୀଷିଣଃ ।। ୧୮.

ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ସଚେତନ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଯୋଗ ହେଉଛି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି। ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।