ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତଃ ସ୍ମରତି ସଂସାରଚକ୍ରେଣ ପରିଵର୍ତ୍ତିତଃ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ସତତଂ ଯୁକ୍ତୋ ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଯୁଞ୍ଜକଃ। ତଥା ସମାରଭେଦ୍ଯୋଗଂ ଯଥାତ୍ମାନଂ ସ ପଶ୍ଯତି ।। ୧୫.

ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଘୂରିଘୂରି ଥିବାବେଳେ, ମଣିଷ ସେଥିରେ ସ୍ମରଣ କରେ। ତେଣୁ ସଦା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ଏମିତି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦେଖିପାରିବ।

ଏଷ ଆଦ୍ଯଃ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରେଷ ସେତୁରନୁତ୍ତମଃ। ଵିଵୃଦ୍ଧୋ ହ୍ଯେଷ ଭୂତାନାଂ ନ ସମ୍ଭେଦଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ ।। ୧୫.

ଏହିଁ ହେଉଛି ଆଦି ଏବଂ ପରମ ଆଲୋକ, ଏହିଁ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସେତୁ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ ଏହିଁ, ଏହାର ଏକତା ଚିରସ୍ଥାୟୀ।

ତଦେନଂ ସେତୁମାତ୍ମାନଂ ଅଗ୍ନିଂ ଵୈ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖମ୍। ହୃଦିସ୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାମୁପାସୀତ ଵିଧାନଵିତ୍ ।। ୧୫.

ଏହିଁ ଆତ୍ମା, ଏହିଁ ସେତୁ, ଏହିଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁଥିବା ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଛି। ଯିଏ ବିଧି ଜାଣେ, ସେ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ହୁତ୍ଵାଷ୍ଟାଵାହୁତୀଃ ସମ୍ଯକ୍ ଶୁଚିସ୍ତଦ୍ଗତମାନସଃ। ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ହୃଦିସ୍ଥନ୍ତୁ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ। ଅପଃ ପୂର୍ଵ ସକୃତ୍ ପ୍ରାଶ୍ଯ ତୁଷ୍ଣୀଂ ଭୂତ୍ଵା ଉପାସତେ ।। ୧୫.

ଅଠଟି ହୋମ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ, ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ବୈଶ୍ୱାନରକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଚୁଅଇ, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସି, ଉପାସନା କରିବା ଦରକାର।

ପ୍ରାଣାଯେତି ତତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଥମା ହ୍ଯାହୁତିଃ ସ୍ମୃତା। ଅପାନାଯ ଦ୍ଵିତୀଯା ତୁ ସମାନାଯେତି ଚାପରା ।। ୧୫.

ପ୍ରଥମ ଆହୁତି ପ୍ରାଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଆହୁତି ଅପାନ ପାଇଁ, ତୃତୀୟ ଆହୁତି ସମାନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।

ଉଦାନାଯ ଚତୁର୍ଥୀତି ଵ୍ଯାନାଯେତି ଚ ପଞ୍ଚମୀ। ସ୍ଵାହା କାରୈଃ ପରଂ ହୁତ୍ଵା ଶେଷଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ କାମତଃ। ଅପଃ ପୁନଃ ସକୃତ୍ ପ୍ରାଶ୍ଯ ତ୍ର୍ଯାଚମ୍ଯ ହୃଦଯଂ ସ୍ପୃଶେତ୍ ।। ୧୫.

ଚତୁର୍ଥ ଆହୁତି ଉଦାନ ପାଇଁ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଆହୁତି ବ୍ୟାନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ। 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଆହୁତି ଦେଇ, ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ଚାହିଁଲେ ତାହା ଖାଇପାରିବେ। ପୁଣି ଏକଥର ଜଳ ଚୁଅଇ, ତିନିଥର ଆଚମନ କରି, ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

ଓଁପ୍ରାଣାନାଂ ଗ୍ରନ୍ଥିରସ୍ଯାତ୍ମା ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ଵିଶାନ୍ତକଃ। ସ ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣା ଏଵମାପ୍ଯାଯଯେତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୧୫.

ଓଁ—ପ୍ରାଣମାନଙ୍କର ଗଠନ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶେଷ କରିଦେଇଥିବା। ସେଇ ରୁଦ୍ର ଆତ୍ମାର ପ୍ରାଣ, ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ନିଜେ ପ୍ରାଣମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ତ୍ଵଂ ଦେଵାନାମପି ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଉଗ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଚତୁରୋ ଵୃଷା । ମୃତ୍ଯୁଘ୍ନୋଽସି ତ୍ଵମସ୍ମଭ୍ଯଂ ଭଦ୍ରମେତଦ୍ଧୁତଂ ହଵିଃ ।। ୧୫.

ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ, ତୁମେ ଭୟଙ୍କର, ଚାରିଟି ବୃଷ ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନଶ୍ୱନ କର, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ହୋମ ଶୁଭ ହେଉ।

ଏଵଂ ହୃଦଯମାଲଭ୍ଯ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାଣିଂ ନାଭିଂ ଵୈ ପାଣିନା ସ୍ପୃଶେତ୍ । ତତଃ ପୁନରୁପସ୍ପୃଶ୍‌ଯ ଚାତ୍ମାନମଭିସଂସ୍ପୃଶେତ୍ ।। ୧୫.

ଏଭଳି ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଡାହାଣ ପାଦର ଆଂଠୁ କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଡାହାଣ ହାତରେ ଜଳ ଢାଳି, ନାଭିକୁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦରକାର। ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧି କରି, ନିଜକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

ଅକ୍ଷିଣୀ ନାସିକା ଶ୍ରୋତ୍ରେ ହୃଦଯଂ ଶିର ଏଵ ଚ। ଦ୍ଵାଵାତ୍ମାନାଵୁଭାଵେତୌ ପ୍ରାଣାପାନାଵୁଦାହୃତୌ ।। ୧୫.

ଆଖି, ନାକ, କାନ, ହୃଦୟ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ—ଏହି ସବୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ—ଏହି ଦୁଇଟି ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ।

ତଯୋଃ ପ୍ରାଣୋଽନ୍ତରାତ୍ମାସ୍ଯ ବାହ୍ଯୋଽପାନୋଽତ ଉଚ୍ଯତେ। ଅନ୍ନଂ ପ୍ରାଣସ୍ତଥାପାନଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜ୍ଜୀଵିତମେଵ ଚ ।। ୧୫.

ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଭିତର ଆତ୍ମା, ଅପାନ ବାହାର ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରାଣ, ଏହିପରି ଅପାନ, ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ।

ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରସଵସ୍ତଥା। ଅନ୍ନାଦ୍ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଥିତିରନ୍ନେନ ଚେଷ୍ଯତେ। ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତେ ତେନ ଭୂତାନି ତସ୍ମାଦନ୍ନନ୍ତଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମକୁ ସନ୍ତାନର ଉତ୍ସ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଖାଦ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଥାଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ 'ଖାଦ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତଦେଵାଗ୍ନୌ ହୁତଂ ହ୍ଯନ୍ନଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ଦେଵଦାନଵାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ପିଶାଚାଶ୍ଚାନ୍ନମେଵ ହି ।। ୧୫.

ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ସେଠି ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ପିଶାଚମାନେ ଖାନ୍ତି—ସମସ୍ତେ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁ ପ୍ରୋକ୍ତେ ପାଶୁପତଯୋଗୋ ନାମ ପଞ୍ଚଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ 'ପାଶୁପତ ଯୋଗ' ନାମକ ପଂଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ଅତ ଊଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୌଚାଚାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍। ଯଦନୁଷ୍ଠାଯ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପ୍ରେତ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ହି ଚାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୧୬.

ଏବେ ମୁଁ ପବିତ୍ରତା ଆଚାରର ଲକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଲୋକେ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଉଦକାର୍ଥୀ ତୁ ଶୌଚାନାଂ ମୁନୀନାମୁତ୍ତମଂ ପଦମ୍ । ଯସ୍ତୁ ତେଷ୍ଵପ୍ରମତ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ସ ମୁନିର୍ନ୍ନାଵସୀଦତି ।। ୧୬.

ପାଣି ଚାହିଁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ପବିତ୍ରତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ଲଭ୍ୟ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସତର୍କ ରହନ୍ତି, ସେଇ ମୁନି କେବେ ଅବନତି ପାଉନାହାନ୍ତି।

ମାନାଵମାନୌ ଦ୍ଵୋଵେତୌ ତାଵେଵାହୁର୍ଵିଷାମୃତେ । ଅଵମାନଂ ଵିଷଂ ତତ୍ର ମାନନ୍ତ୍ଵମୃତମୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ମାନ ଓ ଅପମାନ—ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଅମୃତ ଓ ବିଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅପମାନ ବିଷ, ମାନ ଅମୃତ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ।

ଯସ୍ତୁ ତେଷ୍ଵପ୍ରମତ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ସ ମୁନିର୍ନ୍ନାଵସୀଦତି । ଗୁରୋଃ ପ୍ରିଯହିତେ ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରଂ ଵସେତ୍ ।। ୧୬.

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସତର୍କ ରହନ୍ତି, ସେଇ ମୁନି କେବେ ଅବନତି ପାଉନାହାନ୍ତି। ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ ହୋଇ, ସେ ବର୍ଷ ଧରି ରହିବା ଉଚିତ।

ନିଯମେଷ୍ଵପ୍ରମତ୍ତସ୍ତୁ ଯମେଷୁ ଚ ସଦା ଭଵେତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯାନୁଜ୍ଞାନ୍ତତଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାନାଗମନମୁତ୍ତମମ୍। ଅଵିରୋଧେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିଚରେତ୍ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ ।। ୧୬.

ନିୟମ ଓ ଯମରେ ସଦା ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର। ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରିବା ଉଚିତ, ଧର୍ମକୁ ଅଟୁଟ ରଖି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚରଣ କରିବା ଦରକାର।

ଚକ୍ଷୁଃ ପୂତଂ ଵ୍ରଜେନ୍ମାର୍ଗଂ ଵସ୍ତ୍ରପୂତଂ ଜଲଂ ପିବେତ୍। ସତ୍ଯପୂତାଂ ଵଦେଦ୍ଵାଣୀମିତି ଧର୍ମାନୁଶାସନମ୍ ।। ୧୬.

ଚକ୍ଷୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ମାର୍ଗରେ ଚଲିବା, ବସ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଜଳ ପିବିବା, ସତ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଭାଷା କହିବା—ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ଉପଦେଶ।

ଆତିଥ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଯଜ୍ଞେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯୋଗଵିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍। ଏଵଂ ହ୍ଯହିଂସକୋ ଯୋଗୀ ଭଵେଦିତି ଵିଚାରଣା ।। ୧୬.

ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ଆତିଥ୍ୟ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଅହିଂସକ ହୁଏ।

ଵହ୍ନୌ ଵିଧୂମେ ଵ୍ଯଙ୍ଗାରେ ସର୍ଵୃସ୍ମିନ୍ ଭୁକ୍ତଵଜ୍ଜନେ। ଵିଚରେନ୍ମତିମାନ୍ ଯୋଗୀ ନ ତୁ ତେଷ୍ଵେଵ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୬.

ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ଓ ଅଙ୍ଗାର ବିନା ସମସ୍ତ ଜଳାଣାରେ ରହିଥାଏ, ଏହିପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଗୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖାଇଥିବା ପରି ଚଳିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟ ସବୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଯଥୈଵମଵମନ୍ଯନ୍ତେ ଯଥା ପରିଭଵନ୍ତି ଚ। ଯୁକ୍ତସ୍ତଥା ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷଂ ସତାଂ ଧର୍ମମଦୂଷଯନ୍ ।। ୧୬.

ଯେପରି ଲୋକମାନେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଭାବରେ ଯୋଗୀ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ, ମହାନ ଲୋକମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଅପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଭୈକ୍ଷଂ ଚରେଦ୍ଗୃହସ୍ଥେଷୁ ଯଥାଚାରଗୃହେଷୁ ଚ। ଶ୍ରେଷ୍ଠା ତୁ ପରମା ଚେଯଂ ଵୃତ୍ତିରସ୍ଯୋପଦିଶ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ସେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କଠୁ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଗୃହରେ ଭଲ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠୁ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜୀବନ ଶୈଳୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଗୃହସ୍ଥେଷୁ ଶାଲୀନେଷୁ ଚରେଦ୍‌ଦ୍ଵିଜଃ। ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନେଷୁ ଦାନ୍ତେଷୁ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ ।। ୧୬.

ଏହା ପରେ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କଠୁ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ନିୟମିତ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାତ୍ମା।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପୁନଶ୍ଚାପି ଅଦୁଷ୍ଟପତିତେଷୁ ଚ। ଭୈକ୍ଷଚର୍ଯା ଵିଵର୍ଣେଷୁ ଜଘନ୍ଯା ଵୃତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ଏହା ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଘରେ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଅଧମ ଗୁଣର, ଏହି ଜୀବନ ଶୈଳୀ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ କହାଯାଏ।

ଭୈକ୍ଷଂ ଯଵାଗୂଂ ତକ୍ରଂ ଵା ପଯୋ ଯାଵକମେଵ ଚ। ଫଳମୂଲଂ ଵିପଵ୍କଂ ଵା ପିଣ୍ଯାକଂ ଶକ୍ତିତୋପି ଵା ।। ୧୬.

ସେ ଭିକ୍ଷାରେ ଯବ ଖିର, ତକ୍ର, ଦୁଧ, ଯବ, ଫଳ, ମୂଳ, ଶୁଖି ରୋଟି କିମ୍ବା ଚାଉଳ ମାଣ୍ଡ ନେଇପାରିବେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ।

ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯୋଗିନାଂ ସିଦ୍ଧିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ଆହାରାସ୍ତେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭୈକ୍ଷମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୬.

ଏହିପରି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷା ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି।

ଅବ୍ବିନ୍ଦୁଂ ଯଃ କୁଶାଗ୍ରେଣ ମାସେ ମାସେ ସମଶ୍ନୁତେ। ନ୍ଯାଯତୋ ଯସ୍ତୁ ଭିକ୍ଷେତ ସ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମାସେ ମାସେ ଏକ ଶୁଖି ତିନି କୁଶ ତୀରେ ଏକ ଚିହ୍ନ ପାଣି ଖାଏ, କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା କରେ, ସେ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ଜୀବନ ଶୈଳୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।