ନାସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯବୁଦ୍ଧଂ ନ ଚ ବୁଦ୍ଧିରସ୍ତି ସ ଵେଦ ସର୍ଵଂ ନ ଚ ଵେଦଵେଦ୍ଯଃ। ତମାହୁରଗ୍ର୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ ମହାନ୍ତଂ ସଚେତନଂ ସର୍ଵ୍ଵଗତଂ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ।। ୧୪.
ତାଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜଣାଇବା ବା ଜଣାଯିବା ଭିତରେ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କୁ ମହାନ୍, ସଚେତନ, ସବୁଠାରେ ଥିବା ଓ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତାମାହୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଲୋକେ ପ୍ରସଵଧର୍ମିଣୀମ୍। ପ୍ରକୃତିଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୁକ୍ତାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଚେତସା ।। ୧୪.
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ନାରୀକୁ କୁହନ୍ତି। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୂଳ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ସର୍ଵ୍ଵତଃ ପାଣିପାଦାନ୍ତଂ ସର୍ଵ୍ଵତୋଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖମ୍। ସର୍ଵ୍ଵତଃ ଶ୍ରୁତି (ମ) ମାଁଲ୍ଲୋକେ ସର୍ଵ୍ଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ।। ୧୪.
ଯାହାର ହାତ ପା ସବୁଠାରେ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ ସବୁଠାରେ, କାନ ସବୁଠାରେ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛନ୍ତି।
ଯୁକ୍ତା ଯୋଗେନ ଚେଶାନଂ ସର୍ଵ୍ଵତଶ୍ଚ ସନାତନମ୍। ପୁରୁଷଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାତା ନ ମୁହ୍ଯତେ ।। ୧୪.
ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଚିରନ୍ତନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭୂତାତ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପରମାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍। ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମାନଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଵୈ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି ।। ୧୪.
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ପଵନୋ ହି ଯଥା ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵିଚରନ୍ ସର୍ଵ୍ଵମୂର୍ତିଷୁ। ପୁରି ଶେତେ ତଥାଭ୍ରେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ। ଅଥ ଚେଲ୍ଲୁପ୍ତଧର୍ମ୍ମାତ୍ତୁ ସଵିଶେଷୈଶ୍ଚ କର୍ମ୍ମାଭିଃ ।। ୧୪.
ଯେପରି ହବା ସମସ୍ତ ଆକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ, ସହର ଓ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, ସେପରି ସେ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଯାଏ।
ତତସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମ ଯୋନ୍ଯାଂ ଵୈ ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂଯୁତମ୍। ସ୍ତ୍ରୀପୁମାଂସପ୍ରଯୋଗେଣ ଜାଯତେ ହି ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୧୪.
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ ମିଶି, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ସେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତସ୍ତୁ ଗର୍ଭକାଲେ ତୁ କଲନଂ ନାମ ଜାଯତେ। କାଲେନ କଲନଞ୍ଚାପି ବୁଦ୍ବୁଦଶ୍ଚ ପ୍ରଜାଯତେ ।। ୧୪.
ତାପରେ ଗର୍ଭ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯାହାକୁ ଗଠନ ବୋଲାଯାଏ, ତାହା ହୁଏ; ସମୟ କ୍ରମେ ଏହି ଗଠନ ବୁଦ୍ବୁଦ ଭଳି ହୁଏ।
ମୃତ୍ପିଣ୍ଡସ୍ତୁ ଯଥା ଚକ୍ରେ ଚକ୍ରଵାତେନ ପୀଡିତଃ। ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ କ୍ରିଯମାଣସ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵତ୍ଵମୁପଗଚ୍ଛତି ।। ୧୪.
ଯେପରି ମାଟିର ଗୋଲା ଚକା ଓ ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଚାପ ଦିଆଯାଏ, ହାତ ଦ୍ୱାରା ଆକୃତି ଦିଆଯାଏ, ତେଣୁ ଏହା ନାନା ଆକୃତି ନେଇଥାଏ।
ଏଵମାତ୍ମାସ୍ଥିସଂଯୁକ୍ତୋ ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତଃ। ଜାଯତେ ମାନୁଷସ୍ତତ୍ର ଯଥା ରୂପଂ ତଥା ମନଃ ।। ୧୪.
ଏହିପରି ଆତ୍ମା ହାଡ଼ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ହୁଏ; ଯେପରି ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ସେପରି ମନ।
ଵାଯୁଃ ସମ୍ଭଵତେ ତେଷାଂ ଵାତାତ୍ ସଞ୍ଜାଯତେ ଜଲମ୍। ଜଲାତ୍ସଂଭଵତି ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣାଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ ।। ୧୪.
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବାୟୁରୁ ଜଳ ହୁଏ, ଜଳରୁ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରାଣରୁ ଶୁକ୍ର ବଢ଼େ।
ରକ୍ତଭାଗାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛୁକ୍ର ଭାଗାଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ଭାଗତୋଽର୍ଦ୍ଧପଲଂ କୃତ୍ଵା ତତୋ ଗର୍ଭେ ନିଷେଵତେ ।। ୧୪.
ତେତିସ ଭାଗ ରକ୍ତ ଓ ଚଉଦ ଭାଗ ଶୁକ୍ର, ଏଭଳି ମାପି ଅର୍ଦ୍ଧ ପଳା ନେଇ, ଗର୍ଭରେ ରଖାଯାଏ।
ତତସ୍ତୁ ଗର୍ଭସଂଯୁକ୍ତଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵାଯୁଭିର୍ଵୃତଃ। ପିତୁଃ ଶରୀରାତ୍ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗରୂପମସ୍ଯୋପଜାଯତେ ।। ୧୪.
ତାପରେ ଗର୍ଭ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ପାଞ୍ଚ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ବାପାଙ୍କ ଦେହରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତତୋଽସ୍ଯ ମାତୁରାହାରାତ୍ ପୀତଲୀଢପ୍ରଵେଶିତମ୍। ନାଭି ସ୍ରୋତଃପ୍ରଵେଶେନ ପ୍ରାଣାଧାରୋ ହି ଦେହିନାମ୍ ।। ୧୪.
ତାପରେ ମାଆଁର ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପୀତ ରସ ମାଧ୍ୟମରେ, ନାଭି ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ଦେହୀମାନେ ପାଆନ୍ତି।
ନଵମାସାନ୍ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଃ ସଂଵେଷ୍ଟିତଶିରୋଧରଃ । ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ଵ୍ଵଗାତ୍ରୈଶ୍ଚ ଅପର୍ଯ୍ଯାଯକ୍ରମାଗତଃ। ନଵମାସୋଷିତଶ୍ଚୈଵ ଯୋନିଚ୍ଛିଦ୍ରାଦଵାଙ୍ମୁଖଃ ।। ୧୪.
ନଅ ମାସ ଧରି ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଭାଙ୍ଗି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗି, ଚଳିପାରି ନଥିବା, ନଅ ମାସ ପରେ ଯୋନି ର ଚିରା ରେ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ କରି ରହିଥାଏ।
ତତସ୍ତୁ କର୍ମ୍ମଭିଃ ପାପୈର୍ନିରଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଅସିପତ୍ରଵନଞ୍ଚୈଵ ଶାଲ୍ମଲୀଚ୍ଛେଦଭେଦଯୋଃ ।। ୧୪.
ତାପରେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଯେପରି ତଳୱାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଶାଲମଳୀ ଗଛର ଯନ୍ତ୍ରଣା।
ତତ୍ର ନିର୍ଭର୍ତ୍ସନଞ୍ଚୈଵ ତଥା ଶୋଣିତଭୋଜନମ୍ । ଏତାସ୍ତୁ ଯାତନ୍ ଘୋରାଃ କୁମ୍ଭୀପାକସୁଦୁଃସହାଃ ।। ୧୪.
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଶାସନ, ତିକ୍ତ ଉପାଳି, ଏବଂ ରକ୍ତ ଖାଇବା ପରି ଭୟାନକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ରହିଛି। କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକର ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ସହିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର।
ଯଥା ହ୍ଯାପସ୍ତୁ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ସ୍ଵରୂପମୁପଯାନ୍ତି ଵୈ । ତସ୍ମାଚ୍ଛିନ୍ନାଶ୍ଚ ଭିନ୍ନାଶ୍ଚ ଯାତନାସ୍ଥାନମାଗତଃ ।। ୧୪.
ଯେପରି ଜଳ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଭାଗିଗଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଏକାଠି ହୋଇ ନିଜ ଆକାରକୁ ଫେରିଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁମାନେ ଅଂଶ ଅଂଶ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଣି ନିଜ ଆକାରକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଏଵଂ ଜୀଵସ୍ତୁ ତୈଃ ପାପୈସ୍ତପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଯଂ କୃତୈଃ । ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ କର୍ମ୍ମଭିର୍ଦୁଃଖଂ ଶେଷଂ ଵା ଯାଦି ଚେତରମ୍ ।। ୧୪.
ଏଭଳି, ଜୀବ ନିଜେ କରିଥିବା ପାପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ କରେ।
ଏକେନୈଵ ତୁ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵ୍ଵମୃତ୍ଯୁନିଵେଶନମ୍। ଏକନୈଵ ଚ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ ସୁକୃତମାଚରେତ୍ ।। ୧୪.
ମଣିଷ ଏକା ଏକା ମୃତ୍ୟୁର ଘରକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏବଂ ଏକା ଏକା ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ସେଥିପାଇଁ ସଦା ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ହ୍ଯେନଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି। ଯଦନେନ କୃତଂ କର୍ମ୍ମ ତଦେନମନୁଗଚ୍ଛତି ।। ୧୪.
ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଯେଉଁବେଳେ କେହି ଚାଲିଯାଏ, ସେଠାକୁ କେହି ସାଙ୍ଗ ହୋଇ ଯାଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କରାଯାଇଥିବା କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯାଏ।
ତେ ନିତ୍ଯଂ ଯମଵିଷଯେ ଵିଭିନ୍ନଦେହାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ସତତମନିଷ୍ଟସଂପ୍ରଯୋଗୈଃ। ଶୁଷ୍ଯନ୍ତେ ପରିଗତଵେଦନାଶରୀରାଃ ବହ୍ଵୀଭିଃ ସୁଭୃଶମଧର୍ମ୍ମଯାତନାଭିଃ ।। ୧୪.
ଯମର ଦେଶରେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେହରୁ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା କ୍ଷୁଦ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରନ୍ତି, ଅପ୍ରିୟ ସଂଯୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି।
କର୍ମଣାଃ ମନସା ଵାଚା ଯଦଭୀଷ୍ଟଂ ନିଷେଵ୍ଯତେ। ତତ୍ ପ୍ରସଦ୍ଯ ହରେତ୍ ପାପଂ ତସ୍ମାତ୍ ସୁକୃତମାଚରେତ୍ ।। ୧୪.
କର୍ମ, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଆଶା କରାଯାଏ ଓ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ ସଦା ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ଯାଦୃଗ୍ ଜାତାନି ପାପାନି ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କର୍ମ୍ମାଣି ଦେହିନଃ। ସଂସାରଂ ତାମସଂ ତାଦୃକ୍ ଷହ୍ଵିଧଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ।। ୧୪.
ଦେହୀ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପାପ କର୍ମ କରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅନୁଯାୟୀ ତାହା ଅନ୍ଧକାରମୟ ସଂସାରରେ ଏକ ଉପଯୋଗ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।
ମାନୁଷ୍ଯଂ ପଶୁଭାଵଞ୍ଚ ପଶୁଭାଵାନ୍ମୃଗୋ ଭଵେତ୍। ମୃଗତ୍ଵାତ୍ ପକ୍ଷିଭାଵନ୍ତୁ ତସ୍ମାଚ୍ଚୈଵ ସରୀସୃପଃ ।। ୧୪.
ମଣିଷ ହେଉଥିବାରୁ ପଶୁ ହୁଏ, ପଶୁ ହେଉଥିବାରୁ ମୃଗ ହୁଏ, ମୃଗ ହେଉଥିବାରୁ ପକ୍ଷୀ ହୁଏ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ହେଉଥିବାରୁ ସରୀସୃପ ହୁଏ।
ସରୀସୃପତ୍ଵାଦ୍ଗଚ୍ଛୋଦ୍ଧି। ସ୍ଥାଵରତ୍ଵନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ସ୍ଥାଵରତ୍ଵଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯାଵଦୁନ୍ମିଷତେ ନରଃ। କୁଲାଲଚକଵଦ୍ଭାନ୍ତସ୍ତତ୍ରୈଵପରିକୀର୍ତିତଃ ।। ୧୪.
ସରୀସୃପ ହେଉଥିବାରୁ ଜଡ଼ ଜୀବର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ — ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜଡ଼ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲେ, ମଣିଷ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୂରିଘୂରି ରହେ, କୁମ୍ଭାର ଚକାଯେମିତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ହି ମନୁଷ୍ଯାଦିଃ ସଂସାରେ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତକେ। ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତାମସୋ ନାମ ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୪.
ଏଭଳି ମଣିଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାରର ଏହି ଚକ୍ରକୁ 'ତାମସିକ ପଥ' ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଜୀବ ସଦା ଘୂରିଘୂରି ରହେ।
ସାତ୍ତ୍ଵିକଶ୍ଚାପି ସଂସାରୋ ବ୍ରହ୍ମାଦିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ପିଶାଚାନ୍ତଃ ସଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନେଷୁ ଦେହିନାମ୍ ।। ୧୪.
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି; ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେହୀମାନେ ଥାଆନ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ବ୍ରାହ୍ମେ ତୁ କେଵଲଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରେ କେଵଲଂ ତମଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶାନାଂ ସ୍ଥାନାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭକଂ ରଜଃ। ମର୍ମସୁ ଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନେଷୁ ଵେଦନାର୍ତ୍ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ ।। ୧୪.
ବ୍ରହ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଜଡ଼ ଜୀବରେ କେବଳ ତମସ୍। ଚଉଦ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ରଜସ୍ ବନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମୂଳବିନ୍ଦୁ କଟିଯିବାବେଳେ, ଦେହୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ।
ତତସ୍ତୁ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ କଥଂ ଵିପ୍ରଃ ସ୍ମରିଷ୍ଯତି । ସଂସ୍କାରାତ୍ ପୂର୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ଭାଵନାଯାଂ ପ୍ରଣୋଦିତଃ। ମାନୁଷ୍ଯଂ ଭଜତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସମାଦଧେତ୍ ।। ୧୪.
ଏହାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ଜଣେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବେ? ପୂର୍ବ ଧର୍ମର ସଂସ୍କାର ଓ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ସଦା ମଣିଷ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ। ତେଣୁ ସଦା ଏହି ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।