ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆଵୃତ୍ଯ ମନସା ଶୁକ୍ଲଂ ପଟଂ ଵା କମ୍ବଲଂ ତଥା। ତତସ୍ତୁ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାନୁଚିନ୍ତଯେତ୍ ।। ୧୨.

ମନରେ ଧରି ଧଳା କପଡ଼ା କିମ୍ବା କମ୍ବଳ ଢାକି, ପରେ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍।

ତସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାତ୍ମନୋ ଦୋଷାଂସ୍ତୂପସର୍ଗାନୁପସ୍ଥିତାନ୍ । ପରିତ ତ୍ଯଜେତ ମେଧାଵୀ ଯଦୀଚ୍ଛେତ୍ ସିଦ୍ଧିମାତ୍ମନଃ ।। ୧୨.

ଏହିଠାରୁ, ଯଦି ନିଜ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଦୋଷ ଓ ଉପସର୍ଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍।

ଋଷଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷୋରଗମହାସୁରାଃ। ଉପସର୍ଗେଷୁ ସଂଯୁକ୍ତା ଆଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୧୨.

ଋଷି, ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ମହାସୁରମାନେ ଯେତେବେଳେ ଉପସର୍ଗରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଘୂରିଯାଆନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଯୋଗୀ ଲଘ୍ଵାହାରୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ତଥା ସୁପ୍ତଃ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମେଷୁ ଧାରଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଧାରଯେତ୍ ।। ୧୨.

ସେଥିପାଇଁ, ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ସଦା ନିୟମିତ, ହାଲୁକା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଇଁ, ମୁଣ୍ଡରେ ଧ୍ୟାନ ଧରିବା ଉଚିତ।

ତତସ୍ତୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଜିତନିଦ୍ରସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ। ଉପସର୍ଗାଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ତେ ଜାଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣସଂଜ୍ଞକାଃ ।। ୧୨.

ଏହାପରେ, ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଦ୍ରାକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଶେଷରେ ପୁନି ‘ପ୍ରାଣ’ ନାମକ ବାଧାଗୁଡ଼ିକ ଆସିଥାଏ।

ପୃଥିଵୀଂ ଧାରଯେତ୍ସର୍ଵାଂ ତତଶ୍ଚାପୋ ହ୍ଯନନ୍ତରମ୍। ତତୋଽଗ୍ନିଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାମାକାଶଂ ମନ ଏଵ ଚ ।। ୧୨.

ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧ୍ୟାନରେ ଧରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ସହସ୍ର ଜଳକୁ, ତାପରେ ଅଗ୍ନିକୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆକାଶ ଓ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତତଃ ପରାଂ ପୁନର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ଧାରଯେଦ୍ଯତ୍ନତୋ ଯତୀ। କିଦ୍ଧୀନାଞ୍ଚୈଵ ଲିଙ୍ଗାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିତ୍ଯଜେତ୍ ।। ୧୨.

ତାପରେ, ସଂଯମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଚିତ ଭାବେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ବୁଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ପୃଥ୍ଵୀଂ ଧାରଯମାଣସ୍ଯ ମହୀ ସୂକ୍ଷ୍ମା ପ୍ରଵର୍ତତେ। ଅପୋ ଧାରଯମାଣସ୍ଯ ଆପଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଭଵନ୍ତି ହି। ଶୀତା ରସାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମା ହ୍ଯମୃତସନ୍ନିଭାଃ ।। ୧୨.

ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୃଥିବୀ ଦେଖାଯାଏ; ଜଳକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳ ଦେଖାଯାଏ; ଶୀତଳ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅମୃତ ସଦୃଶ।

ତେଜୋ ଧାରଯମାଣସ୍ଯ ତେଜଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଆତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେ ତେଜସ୍ତଦ୍ଭାଵମନୁପଶ୍ଯତି ।। ୧୨.

ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ; ସେ ନିଜକୁ ଅଗ୍ନି ଭାବି ଦେଖିଥାଏ ଏବଂ ସେଉଁଠି ସେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ଆତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେ ଵାଯୁଂ ଵାଯୁଵନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ପ୍ରଭୋ । ଆକାଶଂ ଧାରଯାଣସ୍ଯ ଵ୍ଯୋମ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୨.

ସେ ନିଜକୁ ବାୟୁ ଭାବି ଦେଖେ, ବାୟୁ ସଦୃଶ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ; ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାଶ ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ।

ପଶ୍ଯତେ ମଣ୍ଡଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଘୋଷଶ୍ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ଆତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଵାଯୁଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୨.

ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖେ, ଏବଂ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ; ସେ ସଦା ନିଜକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାୟୁ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।

ତଥା ମନୋ ଧାରଯତୋ ମନଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ମନସା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମନସ୍ତୁ ଵିଶତେ ହି ସଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିଂ ଯଦା ଯୁଞ୍ଜେତ୍ତଦା ଵିଜ୍ଞାଯ ବୁଦ୍ଧଯତେ ।। ୧୨.

ଏଭଳି ଯେଉଁଠାରେ ମନକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ମନ ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ; ମନ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏକତ୍ର କଲେ, ଜାଣି ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏ।

ଏତାନି ସପ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଵିଦିତ୍ଵା ଯସ୍ତୁ ଯୋଗଵିତ୍। ପରିତ୍ଯଜତି ମେଧାଵୀ ସ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୧୨.

ଯିଏ ଏହି ସାତଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛି, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଯସ୍ମିନ୍ ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତୋ ଭୂତ ଐଶ୍ଵର୍ଯଲକ୍ଷଣେ। ତତ୍ରୈଵ ସଙ୍ଗଂ ଭଜତେ ତେନୈଵ ପ୍ରଵିନଶ୍ଯତି ।। ୧୨.

ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଯେଉଁଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥାଏ, ଭୂତ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ସେଠାରେ ସେ ଲଗା ରହିଯାଏ, ଏବଂ ସେଥିରେ ଲୟ ହୁଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଦିତ୍ଵା ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ସଂସକ୍ତାନି ପରସ୍ପରମ୍। ପରିତ୍ଯଜତି ଯୋବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସ ପରଂ ପ୍ରପ୍ନୁଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୧୨.

ସେଥିପାଇଁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହି ମହାତ୍ମାନ ଋଷଯୋ ଦିଵ୍ଯଚକ୍ଷୁଷଃ। ସଂସକ୍ତାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଭାଵେଷୁ ତେ ଦୋଷାସ୍ତେଷୁ ସଂଜ୍ଞିତାଃ।।୧୨.୨୮ ତସ୍ମାନ୍ନ ନିଶ୍ଚଯଃ କାର୍ଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମେଷ୍ଵିହ କଦାଚନ। ଐଶ୍ଵର୍ଯାଜ୍ଜାଯତେ ରାଗୋ ଵିରାଗଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚୋଚ୍ଯତେ ।। ୧୨.

ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଋଷିମାନେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ ଲଗା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ଦୋଷ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏହିଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କେବେ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି ହୁଏ, ନିରାସକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲାଯାଏ।

ଵିଦିତ୍ଵା ସପ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଷଡଙ୍ଗଞ୍ଚ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରଧାନଂ ଵିନିଯୋଗଜ୍ଞଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି ।। ୧୨.

ଯିଏ ସାତଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଛଅଟି ଅଙ୍ଗ ଜାଣିଥାଏ, ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଥାଏ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସର୍ଵଜ୍ଞତା ତୃପ୍ତିରନାଦିବୋଧଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ନିତ୍ଯମଲୁପ୍ତଶକ୍ତିଃ। ଅନନ୍ତଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଵିଭୋର୍ଵିଧିଜ୍ଞାଃ ଷଡାହୁରଙ୍ଗାନି ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ।। ୧୨.

ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ତୃପ୍ତି, ଆଦିହୀନ ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ୱାଧୀନତା, ଚିରନ୍ତନ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି—ଏହି ଛଅଟି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ବୋଲି ନିୟମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଧନୋ ଯୁକ୍ତ ଉପସର୍ଗୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ଜିତଶ୍ଵାସୋପସର୍ଗସ୍ଯ ଜିତରାମସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ। ଏକା ବହିଃଶରୀରେଽସ୍ମିନ୍ ଧାରଣା ସର୍ଵକାମିକୀ ।। ୧୨.

ଯିଏ ସଦା ବ୍ରହ୍ମରେ ଏକତ୍ର ଓ ନିୟମିତ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବାଧାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପ୍ରାଣ ଓ ଇଚ୍ଛାର ବାଧାକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ଦେହର ବାହାରେ ଏକ ଧ୍ୟାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।

ଵିଶେଦ୍ଯଦା ଦ୍ଵିଜୋ ଯୁକ୍ତୋ ଯତ୍ର ଯତ୍ରାର୍ପ୍ପଯେନ୍ମନଃ । ଭୂତାନ୍ଯାଵିଶତେ ଵାପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଞ୍ଚାପି କମ୍ପଯେତ୍ ।। ୧୨.

ଯେତେବେଳେ ନିୟମିତ ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁଠି ମନକୁ ଲଗାଏ, ସେ ସେଠି ପ୍ରବେଶ କରେ, ଭୂତମାନେ ଭିତରେ କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକକୁ କମ୍ପିତ କରିପାରେ।

ଏତଯା ପ୍ରଵିଶେଦ୍ଦେହଂ ହିତ୍ଵା ଦେହଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵିହ। ମନୋଦ୍ଵାରଂ ହି ଯୋଗାନାମାଦିତ୍ଯଞ୍ଚ ଵିନିର୍ଦ୍ଦିଶେତ୍ ।। ୧୨.

ଏହିପରି, ସେ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏକ ଦେହ ଛାଡ଼ି ପୁଣି ଏଠି ଆସେ; ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନର ଦ୍ୱାର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।

ଆଦାନାଦିକ୍ରିଯାଣାନ୍ତୁ ଆଦିତ୍ଯ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ। ଏତେନ ଵିଧିନା ଯୋଗୀ ଵିରକ୍ତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଵର୍ଜ୍ଜିତଃ। ପ୍ରକୃତିଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ ।। ୧୨.

ନେବା-ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରକୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତନ୍ତୁ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵତସ୍ତୁ ନିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୨.

ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

ପୈଶାଚାଂଶଚଵ ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସେନ ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ । ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ କୌବେରେଣ କୁବେରଜାନ୍ ।। ୧୨.

ପିଶାଚ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସେ ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ରାକ୍ଷସ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କୁବେର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା କୁବେରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ଇନ୍ଦ୍ରମୈନ୍ଦ୍ରେଣ ସ୍ଥାନେନ ସୌମ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯେନ ଚୈଵ ହି। ପ୍ରଜାପତିଂ ତଥା ଚୈଵ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ସାଧଯେତ୍ ।। ୧୨.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ସୌମ୍ୟ ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ସୋମଙ୍କୁ, ପ୍ରଜାପତି ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରାହ୍ଯେନ ଚାପ୍ଯେଵମୁପାମନ୍ତ୍ରଯତେ ପ୍ରଭୁମ୍। ତତ୍ର ସକ୍ତସ୍ତୁ ଉନ୍ମତ୍ତସ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୨.

ଏଭଳି, ବ୍ରାହ୍ମ ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରେ। ସେଠି ଆସକ୍ତ ହେଲେ, ମନ ମତ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମପରୋ ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ଵୈ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଅସଜ୍ଯମାନଃ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦ୍ଵିଜଃ ସର୍ଵଗତୋ ଭଵେତ୍ ।। ୧୨.

ଯିଏ ସଦା ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ନିବାସକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ନିବାସମାନେ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ନ ହେଲେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଯାଏ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଐଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣ ଵିସ୍ତରମ୍। ଯେନ ଯୋଗଵିଶେଷେଣ ସର୍ଵଲୋକାନତିକ୍ରମେତ୍ ।। ୧୩.

ଏବେ ମୁଁ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ।

ତତ୍ରାଷ୍ଟଗୁଣମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଯୋଗିନାଂ ସମୁଦାହୃତମ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ରମଯୋଗେନ ଉଚ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୧୩.

ସେଠାରେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଆଠ ପ୍ରକାର ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହା ସବୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହାଯିବ, ତୁମେ ଶୁଣ।