ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିରୋଧଶ୍ଚ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ଵୃକ୍ଷାଯୁଃ କୁଶଲୀମୁଖଃ। ବାଷ୍କଲସ୍ଯ ସୁତା ହ୍ଯେତେ କାଲନେମିସୁତାନ୍ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୬.

ବିରୋଧ, ମନୁ, ବୃକ୍ଷାୟୁ ଏବଂ କୁଶଳୀମୁଖ—ଏମାନେ ବାଷ୍କଳଙ୍କର ପୁଅ। ଏବେ କାଳନେମିଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ବ୍ରହ୍ମଜିତ୍ କ୍ଷତ୍ରଜିଚ୍ଚୈଵ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ । କାଲନେମିସୁତା ହ୍ଯେତେ ଶମ୍ଭୋସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୬.

ବ୍ରହ୍ମଜିତ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରଜିତ, ତଥା ଦେବାନ୍ତକ ଏବଂ ନରାନ୍ତକ—ଏମାନେ କାଳନେମିଙ୍କର ପୁଅ। ଏବେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଧନୁକୋ ହ୍ଯସିଲୋମା ଚ ନାବଲଶ୍ଚ ସଗୋମୁଖଃ। ଗଵାକ୍ଷଶ୍ଚୈଵ ଗୋମାଂଶ୍ଚ ଶମ୍ଭୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୬.

ଧନୁକ, ଅସିଲୋମା, ନାବଳ ଏବଂ ସଗୋମୁଖ, ଏହିପରି ଗବାକ୍ଷ ଏବଂ ଗୋମାଂଶ—ଏମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ।

ଵିରୋଚନସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ବଲିରେକଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ବଲେଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୬.

ବିରୋଚନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବଳି, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବଳିଙ୍କର ଏକଶଯ ଝିଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ରାଜା ହେଲେ।

ତେଷାଂ ପ୍ରଧାନାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ସୁମହାବଲାଃ। ସହସ୍ରବାହୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତୁ ବାଣୋ ଦ୍ରଵିଣସମ୍ମତଃ। କୁମ୍ଭନାଭୋ ଗର୍ଦ୍ଦଭାକ୍ଷଃ କୁଶିରିତ୍ଯେଵମାଦଯଃ ।। ୬.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ, ସାହସୀ ଏବଂ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ: ସହସ୍ରବାହୁ, ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ବଡ, ବାଣ, ଯିଏ ଦ୍ରାବିଡମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କୁମ୍ଭନାଭ, ଗର୍ଦ୍ଦଭାକ୍ଷ ଏବଂ କୁଶି—ଏମାନେ ପ୍ରଧାନ।

ଶକୁନୀ ପୂତନା ଚୈଵ କନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ତୁ ବଲେଃ ସୁତେ। ବଲେଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୬.

ଶକୁନୀ ଓ ପୂତନା, ବଳିଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ, ଏବଂ ବଳିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ନାତିମାନେ, ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ବଲିର୍ଯୋ ନାମଵିଖ୍ଯାତୋ ଗଣୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତପୌରୁଷଃ। ବାଣସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ର ମନସୋ ଲୌହିତ୍ଯମୁପପଦ୍ଯତେ ।। ୬.

ବଳି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗଣ ଥିଲେ। ବାଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମନସରୁ ଲୌହିତ୍ୟ ବଂଶର ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ଦିତିର୍ଵିନଷ୍ଟପୁତ୍ରା ଵୈ ତୋଷଯାମାସ କଶ୍ଯପମ୍। ସ କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସମ୍ଯଗାରାଧିତସ୍ତଯା । ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ସା ଚ ଵଵ୍ରେ ଵରଂ ତତଃ ।। ୬.

ଦିତି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ସେବିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଦିତି ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।

ସ ତୁ ତସ୍ଯୈ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଭଗଵନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। କିମିଚ୍ଛସି ମଯି ଶୁଭ୍ରେ ମାରୀଚସ୍ତାମଭାଷତ ।। ୬.

ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, 'ଶୁଭ୍ରେ, ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ କଣ ଚାହୁଁଛ?' ବୋଲି ମାରୀଚ କହିଲେ।

ମାରୀଚଂ କଶ୍ଯପଂ ତୁଷ୍ଟଂ ଭର୍ତାରଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ତଥା। ହତପୁତ୍ରାସ୍ମି ଭଗଵାନ୍ ଆଦିତ୍ଯୈସ୍ତଵ ସୂନୁଭିଃ ।। ୬.

ଦିତି ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଯୋଡି ତୃପ୍ତ ଭର୍ତ୍ତା ମାରୀଚ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭଗବାନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯାହା ଆଦିତ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।'

ଶକ୍ରହନ୍ତାରମିଚ୍ଛେଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୀର୍ଘତପୋଽନ୍ଵିତମ୍। ଅହଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ଗର୍ଭ ମାଧାତୁମର୍ହସି ।। ୬.

'ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଚାହେଁ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ କଷ୍ଟସାଧନା କରିଥିବ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ। ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଆପଣ ମତେ ଗର୍ଭ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।'

ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପସ୍ତଥା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଦିତିଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍ ।। ୬.

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମାରୀଚ କଶ୍ୟପ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଏଵଂ ଭଵତୁ ଭଦ୍ରନ୍ତେ ଶୁଚିର୍ଭଵ ତପୋଧନେ। ଜନଯିଷ୍ଯସି ସତ୍ପୁତ୍ରଂ ଶକ୍ରହନ୍ତାରମାହଵେ ।। ୬.

'ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ତୁମେ ପବିତ୍ର ରୁହ, ତପସ୍ୟାର ଧନ। ତୁମେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ।'

ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷଶତଂ ତାଵତ୍ ଶୁଚିର୍ଯଦି ଭଵିଷ୍ଯସି । ପୁତ୍ରଂ ତ୍ରିଲୋକପ୍ରଚରମଥତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି ।। ୬.

'ଯଦି ତୁମେ ପୂରା ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ରୁହ, ତେବେ ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାସ୍ତଯା ସମଵସତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ତାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଜଗାମ ଭଗଵାନୃଷିଃ ।। ୬.

ଏପରି କହି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭଗବାନ୍ ଋଷି ତିନି ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଗତେ ଭର୍ତ୍ତରି ସା ଦେଵୀ ଦିତିଃ ପରମହର୍ଷିତା। କୁଶଲଂ ଵନମାସାଦ୍ଯ ତପସ୍ତେପେ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୬.

ଭର୍ତ୍ତା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦେବୀ ଦିତି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତପସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତୁ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯାଂ ପରିଚର୍ଯାଞ୍ଚକାର ହ। ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପରଯା ଗୁଣସମ୍ପଦା ।। ୬.

ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ସେବା କଲେ।

ଅଗ୍ନିଂ ସମିତ୍କୁଶଂ କାଷ୍ଠଂ ଫଲଂ ମୂଲଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି କିଞ୍ଚନ ।। ୬.

ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି, ଦର୍ବା, କାଠ, ଫଳ, ମୂଳ ଏବଂ ଆଉ ଯାହା ଦରକାର, ସବୁ ଯୋଗାଇ ଦେଉଥିଲେ।

ଗାତ୍ରସଂଵାହନୈଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରମାପନଯନୈସ୍ତଥା। ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵେଷୁ (ଲୋକେଷୁ) କାଲେଷୁ ଦିତିଂ ପରିଚଚାର ହ । ଏଵମାରାଧିତା ଶକ୍ରମୁଵାଚାଥ ଦିତିସ୍ତଥା ।। ୬.

ଦେହ ମାସାଜ ଏବଂ ଶ୍ରମ ଦୂର କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦିତିଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ଏଭଳି ଆଦର ପାଇ, ଦିତି ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

ପ୍ରୀତା ତେଽହଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁତ୍ରକ। ଅଵଶିଷ୍ଟାନି ଭଦ୍ରାନ୍ତେ ଭ୍ରାତରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ତତଃ ।। ୬.

'ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶ ବର୍ଷ ବାକି ଅଛି, ପୁଅ, ଏବଂ ତା'ପରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତୁମର ଭାଇକୁ ଦେଖିପାରିବ।'

ଜଯଲିପ୍ସାଂ ସମାଧାସ୍ଯେ ଲବ୍ଧ୍ଵାହଂ ତାଦୃଶଂ ସୁତମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯଂ ପୂତ୍ର ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ସହ ତେନ ଵୈ ।। ୬.

'ମୁଁ ବିଜୟ ଲାଗି ମନ ଲଗେଇବି। ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ପାଇଲେ, ମୁଁ ସେଠି ସେଠି ତାଙ୍କ ସହ ତିନି ଲୋକ ଜିତିପାରିବି।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦିତିଃ ଶକ୍ରଂ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦିଵାକରେ । ନିଦ୍ରଯାପହୃତା ଦେଵୀ ଜାନ୍ଵୋଃ କୃତ୍ଵା ଶିରସ୍ତଦା ।। ୬.

ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବେଳେ, ଦିତି ଘୁମରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ଘୁଣ୍ଡି ମାଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ଗୋଡ଼ ନିକଟରେ ରଖିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମଶୁଚିଂ ଶକ୍ରଃ ପାଦଯୋର୍ଗତମୂର୍ଦ୍ଧଜାମ୍ । ତସ୍ଯାସ୍ତଦନ୍ତରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜହାସ ଚ ମୁମୋଦ ଚ ।। ୬.

ତାଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ଗୋଡ଼ ନିକଟରେ ଝରିପଡ଼ିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଠାରେ ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା ବୋଲି ହସିଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତସ୍ଯାଃ ଶରୀରଂ ଵିଵୃତଂ ଵିଵେଶାଥ ପୁରନ୍ଦରଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚାମିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗର୍ଭମିନ୍ଦ୍ରୋ ମହୌଜସମ୍। ଅଭିନତ୍ସ ପ୍ରଧାନନ୍ତୁ କୁଲିଶେନ ମହାଯଶାଃ ।। ୬.

ତାହାର ଶରୀର ଖୋଲା ଥିବାବେଳେ ପୁରନ୍ଦର ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗର୍ଭକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାର ମୂଳ ଅଂଶକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।

ଭିଦ୍ଯମାନସ୍ତଦା ଗର୍ଭୋ ଵଜ୍ରେଣ ଶତପର୍ଵଣା। ରୁରୋଦ ସସ୍ଵରଂ ଭୀମଂ ଵେପମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ମାରୋଦୀରିତି ତଂ ଗର୍ଭଂ ଶକ୍ରଃ ପୁନରଭାଷତ ।। ୬.

ବଜ୍ରର ଆଘାତରେ ଗର୍ଭ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କାନ୍ଦିଲା, ଘବରାଇ ଘବରାଇ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିତ ହେଲା। ତେବେ ଶକ୍ର ଗର୍ଭକୁ କହିଲେ, 'ମା କାନ୍ଦ।'

ତଂ ଗର୍ଭଂ ସପ୍ତଧାଭୂତଂ ହ୍ଯେକୈକଂ ସପ୍ତଧା ପୁନଃ। କୁଲିଶେନ ବିଭେଦେନ୍ଦ୍ରସ୍ତତୋ ଦିତିରବୁଧ୍ଯତ ।। ୬.

ସେ ଗର୍ଭ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ସେହି ସାତ ଭାଗକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସାତ ଭାଗରେ ଭାଗ କଲେ। ଏହାପରେ ଦିତି ଜାଗିଲେ।

ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ନ ହନ୍ତଵ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ଦିତିରବ୍ରଵୀତ୍ । ନିଷ୍ପପାତୋଦରାଦ୍ଵଜ୍ରୀ ମାତୁର୍ଵଚନଗୌରଵାତ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵଜ୍ରସହିତୋ ଦିତିଂ ଶକ୍ରୋଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୬.

ଦିତି କହିଲେ, 'ମାରିବା ଯିଏ ନୁହେଁ, ମାରିବା ଯିଏ ନୁହେଁ!' ମାଆଙ୍କର କଥାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିଲେ, ହାତ ଜୋଡି ବଜ୍ର ଧରି ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଅଶୁଚିର୍ଦେଵି ସୁପ୍ତାସି ପାଦଯୋର୍ଗତମୂର୍ଦ୍ଧଜା। ତଦନ୍ତରମହଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶକ୍ରହନ୍ତାରମାହଵେ। ଭିନ୍ନଵାନ୍ ଗର୍ଭମେତନ୍ତେ ବହୁଧା କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୬.

ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ଘୁମେଇଥିଲା, ଚୁଲି ପାଦ ନିକଟରେ ଥିଲା। ସେଇ ସୁଯୋଗକୁ ମୁଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଶକ୍ର, ଉପଯୋଗ କରି, ତୁମର ଏହି ଗର୍ଭକୁ ବହୁ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି। ଏହି କାମକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଅର୍ଜନା କରୁଛି।

ତସ୍ମିସ୍ତୁ ଵିଫଲେ ଗର୍ଭେ ଦିତିଃ ପରମଦୁଃଖିତା। ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମାତୁର୍ନଯନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୬.

ଏପରି ଭାବରେ ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ କିଛି କଥା କହିଲେ।