ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଥାତ୍ମନି ସମସ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ତମୋମାତ୍ରାଂ ନିଯାମିକାମ୍ । ରାଜସତ୍ଵଂ ପରାଜିତ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତମାନଂ ସ ଧର୍ମତଃ ।। ୧୦.

ତାପରେ, ସେ ନିଜ ମନରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଭାବେ ରଖିଲେ, ରାଜସିକ ଗୁଣକୁ ଜୟ କରି, ଧର୍ମ ପଥରେ ଚାଲିଲେ।

ତପ୍ଯତେ ତେନ ଦୁଃଖେନ ଶୋକଞ୍ଚକ୍ରେ ଜଗତ୍ପତିଃ। ତମଶ୍ଚ ଵ୍ଯନୁଦତ୍ତସ୍ମାଦ୍ରଜସ୍ତମସମାଵୃଣୋତ୍ ।। ୧୦.

ସେଇ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିବା ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିଗଲା, ତେବେ ରଜ ଓ ତମ ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲା।

ତତ୍ତମଃ ପ୍ରତିନୁତ୍ତଂ ଵୈ ମିଥୁନଂ ସ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଅଧର୍ମାଚ୍ଚରଣାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ହିଂସା ଶୋକାଦଜାଯତ ।। ୧୦.

ଏହିପରି ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିବା ପରେ ଏକ ଯୁଗଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଅଧର୍ମରୁ ହିଁସା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଶୋକରୁ ଆଉ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସମୁଦ୍ଭୂତେ ମିଥୁନେ ଚରଣାତ୍ମନି। ତତଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସୀତ୍ ପ୍ରୀତଶ୍ଚୈଵମଶିଶ୍ରିଯତ୍ ।। ୧୦.

ଏହି ଚରଣ ରୂପୀ ଯୁଗଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ଭଗବାନ୍ ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ୍ଵାଂ ତନୁଂ ସ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତାମପୋହଦଭାସ୍ଵରାମ୍। ଦ୍ଵିଧାକରୋତ୍ସ ତଂ ଦେହମର୍ଦ୍ଧେନ ପୁରୁଷୋଽଭଵତ୍ ।। ୧୦.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେଇ ଦେହକୁ ଦୁଇଭାଗ କଲେ, ଏହାର ଏକ ଅଂଶରୁ ପୁରୁଷ ହେଲେ।

ଅର୍ଦ୍ଧେନ ନାରୀ ସା ତସ୍ଯ ଶତରୂପା ଵ୍ଯଜାଯତ। ପ୍ରାକୃତାଂ ଭୂତଧାତ୍ରୀଂ ତାଂ କାମାନ୍ଵୈ ସୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ।। ୧୦.

ଅନ୍ୟ ଅଂଶରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣା ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଶତରୂପା; ସେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭୂତମାତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସା ଦିଵଂ ଵୃଥିଵୀଞ୍ଚୈଵ ମହିମ୍ନା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତା। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସା ତନୁଃ ପୂର୍ଵା ଦିଵମାଵୃତ୍ତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ।। ୧୦.

ସେ ନିଜ ମହିମାରେ ଦିଗବ୍ୟାପି ଦିଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି ବସିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦେହ ଦିଗକୁ ଯାଇ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

ଯା ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧାତ୍ ସୃଜତେ ନାରୀ ଶତରୂପା ଵ୍ଯଜାଯତ। ସା ଦେଵୀ ନିଯୁତନ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍ ।। ୧୦.

ଯେଉଁ ଅଂଶରୁ ନାରୀ ରୂପେ ଶତରୂପା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଦେବୀ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ଭର୍ତାରନ୍ଦୀପ୍ତଯଶସଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ସ ଵୈ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁରୁଷୋ ମନୁରୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୦.

ସେ ଦେବୀ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତସ୍ଯୈଵସପ୍ତତିଯୁଗଂ ମନ୍ଵନ୍ତରମିହୋଚ୍ଯତେ । ଲବ୍ଧା ତୁ ପୁରୁଷଃ ପତ୍ନୀଂ ଶତରୂପାମଯୋନିଜାମ୍ ।। ୧୦.

ତାଙ୍କର ସତ୍ତରି ଯୁଗ ଦୀର୍ଘ ଯେଉଁ ସମୟକୁ ଏଠାରେ ମନ୍ବନ୍ତର କୁହାଯାଏ; ସେ ପୁରୁଷ ମାତାବିହୀନ ଶତରୂପାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପାଇଲେ।

ତଯା ସ ରମତେ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତସ୍ମାତ୍ସା ରତିରୁଚ୍ଯତେ। ପ୍ରଥମଃ ସଂପ୍ରଯୋଗଃ ସ କଲ୍ପାଦୌ ସମଵର୍ତ୍ତତ ।। ୧୦.

ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ରମଣ କଲେ, ଏହିପରି ଏହାକୁ ରତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଇ ପ୍ରଥମ ସଂଯୋଗ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଘଟିଥିଲା।

ଵିରାଜମସୃଜତ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସୋଽଭଵତ୍ ପୁରୁଷୋ ଵିରାଟ୍ । ସମ୍ରାଣ୍ମାନସରୂପାତ୍ତୁ ଵୈ ରାଜସ୍ତୁ ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୧୦.

ବ୍ରହ୍ମା ବିରାଟକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ବିରାଟ ପୁରୁଷ ହେଲେ; ସେଇ ମନସ୍ପୁତ ରୂପରୁ ରାଜା ମନୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ସ ଵୈରାଜଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗଃ ସ ସର୍ଗେ ପୁରୁଷୋ ମନୁଃ। ଵୈରାଜାତ୍ପୁରୁଷାଦ୍ଵୀରାଚ୍ଛତରୂପା ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୧୦.

ବିରାଟଙ୍କର ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି, ସୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନୁ କୁହାଯାଏ; ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଠାରୁ, ସେଠାରୁ ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ପୁତ୍ରୌ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵରୌ । କନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଚ ମହାଭାଗେ ଯାଭ୍ଯାଂ ଜାତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵିମାଃ ।। ୧୦.

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଦୁଇ ଜଣ ପୁଅ, ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ଦୁଇ ଜଣ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି କନ୍ୟା, ଯାଁଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଦେଵୀ ନାମ୍ନା ତଥାକୂତିଃ ପ୍ରସୂତିଶ୍ଚୈଵ ତେ ଶୁଭେ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ ପ୍ରସୂତିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷାଯ ଵ୍ଯସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୧୦.

ଦେବୀ ନାମ ଆକୂତି ଓ ପ୍ରସୂତି, ଏହି ଦୁଇ ଶୁଭା; ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ପ୍ରାଣୋ ଦକ୍ଷସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସଙ୍କଲ୍ପୋ ମନୁରୁଚ୍ଯତେ। ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତେଶ୍ଚୈଵ ଆକୂତିଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ।। ୧୦.

ଦକ୍ଷକୁ ପ୍ରାଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ମନୁଙ୍କୁ ସଂକଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମନସ୍ପୁତ ପ୍ରଜାପତି ରୁଚି ଆକୂତିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଆକୂତ୍ଯାଂ ମିଥୁନଂ ଯଜ୍ଞେ ମାନସସ୍ଯ ରୁଚେଃ ଶୁଭମ୍। ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣା ଚୈଵ ଯମକୌ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ ।। ୧୦.

ଆକୂତିଙ୍କୁ ନେଇ, ଯଜ୍ଞରେ, ମନସ୍ପୁତ ରୁଚିଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ ଯୁଗଳ ଜନ୍ମିଲା; ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା, ଏହି ଯମଜ ଶିଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଯାଞ୍ଚ ପୁତ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶ ଜଜ୍ଞିରେ। ଯାମା ଇତି ସମାଖଯାତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ।। ୧୦.

ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନେ ଯମା ବୋଲି ପରିଚିତ, ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମନ୍ବନ୍ତରର ଦେବତା।

ଯମସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଯାମାସ୍ତୁ ତେ ସ୍ମୃତାଃ। ଅଜିତାଶ୍ଚୈଵ ଶୂକାଶ୍ଚ ଗଣୌ ଦ୍ଵୌ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତୌ ।। ୧୦.

ଯମର ପୁଅମାନେ, ଯଜ୍ଞଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ଏହିପରି ଯମା ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ଅଜିତ ଓ ଶୂକ, ଏହି ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସେନା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଯାମାଃ ପୂର୍ଵଂ ପରିକ୍ରାନ୍ତା ଯତଃ ସଂଜ୍ଞା ଦିଵୌକସଃ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୂଵସୁତାଯାନ୍ତୁ ପ୍ରସୂତ୍ଯାଂ ଲୋକମାତରଃ ।। ୧୦.

ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଯାହାଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦିନ ଗଣନା କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ହେଲେ।

ତସ୍ଯାଂ କନ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶଦ୍ଦକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ସର୍ଵାସ୍ତାଶ୍ଚ ମହାଭାଗାଃ ସର୍ଵାଃ କମଲଲୋଚନାଃ ।। ୧୦.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କଠାରୁ ଚବିଶିଜଣୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଖି ଅତି କମଳପ୍ରଭା।

ଯୋଗପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵାସ୍ତା ଯୋଗମାତରଃ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଧୄତିସ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିର୍ମେଧା କ୍ରିଯା ତଥା। ବୁଦ୍ଧିର୍ଲ୍ଲଜ୍ଜା ଵପୁଃ ଶାନ୍ତିଃ ସିଦ୍ଧିଃ କୀର୍ତ୍ତିସ୍ତ୍ରଯୋଦଶୀ ।। ୧୦.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଗୃହସ୍ଥୀ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଯୋଗର ମାଆ ହେଲେ: ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ବପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ତେରଜଣୀ।

ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥେ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମୋ ଦାକ୍ଷାଯଣୀଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯେତାନି ଚୈଵାସ୍ଯ ଵିହିତାନି ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ।। ୧୦.

ଧର୍ମଦେବତା, ପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାୟ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।

ତାଭ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଯଵୀଯସ୍ଯ ଏକାଦଶ ସୁଲୋଚନାଃ। ଖ୍ଯାତିଃ ସତ୍ଯଥ ସଂଭୂତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରୀତିଃ କ୍ଷମା ତଥା ।। ୧୦.

ଅବଶିଷ୍ଟ ଯୁବତୀ ଏକାଦଶଜଣୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଖି ଅତି ସୁନ୍ଦର, ସେମାନେ ହେଲେ: ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟ, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି ଏବଂ କ୍ଷମା।

ସନ୍ନତିଶଚଵାନସୂଯା ଚ ଊର୍ଜ୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତଥା। ତାସ୍ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ ପୁନରନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୧୦.

ସନ୍ନତି, ଶଚୀ, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜ୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଏବଂ ସ୍ୱଧା; ଏହିମାନେ ପରେ ଅନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ରୁଦ୍ରୋ ଭୃଗୁର୍ମରୀଚିଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗିରାଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋଽତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ପିତରୋଽଗ୍ରିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୦.

ରୁଦ୍ର, ଭୃଗୁ, ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ପିତୃମାନେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ।

ସତୀଂ ଭଵାଯ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍ ଖ୍ଯାତିଞ୍ଚ ଭୃଗଵେ ତଥା। ମରୀଚଯେ ଚ ସମ୍ଭୂତିଂ ସ୍ମୃତିମାଙ୍ଗିରସେ ଦଦୌ ।। ୧୦.

ସତୀଙ୍କୁ ଭବଙ୍କୁ, ଖ୍ୟାତିଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ, ସମ୍ଭୂତିଙ୍କୁ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଏବଂ ସ୍ମୃତିଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ପ୍ରୀତିଂ ଚୈଵ ପୁଲସ୍ତ୍ଯାଯ କ୍ଷମାଂ ଵୈ ପୁଲହାଯ ଚ। କ୍ରତଵେ ସନ୍ନତିଂ ନାମ ଅନସୂଯାନ୍ତଥାତ୍ରଯେ ।। ୧୦.

ପ୍ରୀତିଙ୍କୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, କ୍ଷମାଙ୍କୁ ପୁଲହଙ୍କୁ, ସନ୍ନତିଙ୍କୁ କ୍ରତୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଊର୍ଜ୍ଜଂ ଦଦୌ ଵସିଷ୍ଠାଯ ସ୍ଵାହାଂ ଵୈ ହ୍ଯଗ୍ନଯେ ଦଦୌ । ସ୍ଵଧାଂ ଚୈଵ ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ ତାସ୍ଵପତ୍ଯାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୧୦.

ଊର୍ଜ୍ଜାଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ସ୍ୱାହାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏବଂ ସ୍ୱଧାଙ୍କୁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ପରେ କହାଯିବ।