ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯେ ପଠନ୍ତି ନରାସ୍ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ପରାଭଵଃ। ଅରଣ୍ଯେ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଵାପି ପୁରେ ଵାପି ଗୃହେଽପି ଵା

ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ବି ପରାଜୟ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅଟବାରେ, ପ୍ରାନ୍ତରେ, ସହରରେ କିମ୍ବା ଘରେ ହେଉ।

ରକ୍ଷାମେତାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ଜଲେ ଵାପି ସ୍ଥଲେଽପି ଵା। ଵ୍ଯାଧ୍ରକୁମ୍ଭୀରଚୌରେଭ୍ଯୋ ଭୂତସ୍ଥାନେ ଵିଶେଷତଃ। ଆଧିଷ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵାସୁ ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି କୀର୍ତ୍ତଯେତ୍

ଏହି ରକ୍ଷାକୁ ଜଳରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଲାଗୁ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ବାଘ, ମଗର, ଚୋର ଓ ଭୂତିଆ ସ୍ଥାନରେ; ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ାରେ ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଭକଗ୍ରହଭୂତୈଶ୍ଚ ପୂତନାମାତୃଭିଃ ସଦା। ଅଭ୍ଯର୍ଦିତାନାଂ ବାଲାନାଂ ରକ୍ଷାମେତାଂ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍

ଯେଉଁ ଶିଶୁମାନେ ଭୂତ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ପୂତନା ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗିନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଏହି ରକ୍ଷାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ମହାଦେଵୀ କୁଲେ ଦ୍ଵେ ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ଆଭ୍ଯାଂ ଦେଵୀସହସ୍ରାଣି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥୧.୯.

ମହାଦେବୀଙ୍କ ବଂଶରେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ: ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଶ୍ରୀ; ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ହଜାର ଦେବୀ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ସାଽସୃଜଦ୍ ଵ୍ଯଵସାଯନ୍ତୁ ଧର୍ମଂ ଭୂତସୁଖାଵହମ୍। ସଙ୍କଲ୍ପଞ୍ଚୈଵ କଲ୍ପାଦୌ ଜଜ୍ଞିରେଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନିତଃ

ସେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ମାନସଶ୍ଚ ରୁଚିର୍ନ୍ନାମ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ। ପ୍ରାଣାତ୍ ସ୍ଵାଦସୃଜଦ୍ଦକ୍ଷଞ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ମରୀଚିକମ୍

ମନସ୍ପୁତ୍ର ରୁଚି ନାମକ ଯିଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି; ପ୍ରାଣରୁ ଡକ୍ଷ, ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଭୃଗୁସ୍ତୁ ହୃଦଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଋଷିଃ ସଲିଲଜନ୍ମନଃ। ଶିରସୋଽଙ୍ଗିରସଞ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦତ୍ରିନ୍ତଥୈଵ ଚ

ଭୃଗୁ ଋଷି, ଯିଏ ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ କାନରୁ ଅତ୍ରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପୁଲସ୍ତ୍ଯଞ୍ଚ ତଥୋଦାନାଦ୍ଯ୍ଵାନାଚ୍ଚ ପୁଲହଂ ପୁନଃ। ସମାନଜଂ ଵସିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଅପାନାନ୍ନିର୍ମମେ କ୍ରତୁମ୍

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉଦାନ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବାୟୁରୁ ପୁନି ପୁଲହ; ସମାନ ବାୟୁରୁ ବସିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅପାନ ବାୟୁରୁ କ୍ରତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଅଭିମାନାତ୍ମକଂ ଭଦ୍ରଂ ନିର୍ମମେ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଣଜା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ

ଅଭିମାନର ଗୁଣ ଥିବା ଭଦ୍ର ଓ ନୀଳଲୋହିତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହିଭଳି, ପ୍ରାଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ ମାନସାଃ ପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ଭୃଗ୍ଵାଦଯସ୍ତୁ ଯେ ସୃଷ୍ଟା ନା ଚୈତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଏହିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯିବେ; କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁ ଆଦି ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତିନାହିଁ।

ଗୃହମେଧିନଃ ପୁରାଣାସ୍ତେ ଧର୍ମସ୍ତୈଃ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରଵାର୍ତ୍ତିତଃ। ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ଵୈପ୍ରଜାଃ

ସେହି ପୁରାତନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚଳିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ ଓ ରୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି।

ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରସ୍ତୁ ଦ୍ଵାଵେତାଵୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସୌ। ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୌ ପୁରା ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜୌ

ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା; ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼।

ଵ୍ଯତୀତେ ପ୍ରଥମେ କଲ୍ପେ ପୁରାଣେ ଲୋକସାଧକୌ। ଵୈରାଜେ ତାଵୁଭୌ ଲୋକେ ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଚାସ୍ଥିତୌ

ପୂର୍ବ ହୋଇଯାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ପୁରାତନ କଳ୍ପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଲୋକସାଧକ ଥିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜ ଅପସାରଣ କରି ବୈରାଜ ଲୋକରେ ରହିଥିଲେ।

ତାଵୁଭୌ ଯୋଗଧର୍ମାଣାଵାରୋପ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି। ପ୍ରଜାଧର୍ମଞ୍ଚ କାମଞ୍ଚ ଵର୍ତ୍ତଯେତାଂ ମହୌଜସା ॥୧.୯.

ସେମାନେ ଯୋଗ ଓ ଧର୍ମର ଦୁଇଟି ପଥରେ ନିଜକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ମହାଶକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଜା ଓ କାମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଯଥୋତ୍ପନ୍ନସ୍ତଥୈଵେହ କୁମାର ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାତ୍ସନତ୍କୁମାରୋଯମିତି ନାମାସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍

ଯେପରି ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେଠାରେ ସେ 'କୁମାର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କର ନାମ 'ସନତ୍କୁମାର' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ତେ ଵଂଶା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ। କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ପ୍ରଜାଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷିଭିରଲଂକୃତାଃ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାରଟି ବଂଶ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରପୂର, କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଓ ପ୍ରଜାଶୀଳ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେଷ କରଣୋଦ୍ଭୂତୋ ଲୋକାନ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତୋ ଵିକାରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଏହିପରି, କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ବିକାର, ବଡ଼ଠାରୁ ଉପାଦିକୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ।

ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରଭାଲୋକୋ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡିତଃ। ନଦୀଭିଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇଛି।

ପୁରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈଃ ପ୍ରୀତୈର୍ଜ୍ଜନପଦୈସ୍ତଥା। ତସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵନେଽଵ୍ଯକ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ଚରତି ଶର୍ଵରୀମ୍

ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ସହର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ଦେଇଛି; ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମବନରେ ବ୍ରହ୍ମା ରାତିରେ ଚରଣ କରନ୍ତି।

ଅଵ୍ଯକ୍ତବୀଜପ୍ରଭଵସ୍ତସ୍ଯୈଵାନୁଗ୍ରହୋତ୍ଥିତଃ। ବୁଦ୍ଧିସ୍କନ୍ଧମଯଶ୍ଚୈଵ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଙ୍କୁରକୋଟରଃ

ଅଦୃଶ୍ୟ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାହାର କୃପାରେ ଜନ୍ମିତ, ବୁଦ୍ଧିର ଗଠନରେ ତିଆରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଂକୁରର ଗୁହା ରହିଛି।

ମହାଭୂତପ୍ରଶାଖଶ୍ଚ ଵିଶେଷୈଃ ପତ୍ରଵାଂସ୍ତଥା। ଧର୍ମାଧର୍ମସୁପୁଷ୍ପସ୍ତୁ ସୁଖଦୁଃଖଫଲୋଦଯଃ

ମହାଭୂତର ଶାଖା ଓ ବିଶେଷ ରୂପୀ ପତ୍ରରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫୁଲରେ ଫୁଲିଥିବା, ସୁଖ ଦୁଃଖର ଫଳ ଦେଉଥିବା।

ଆଜୀଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମଯଂ ଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ। ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମବଲଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ତସ୍ଯ ହ

ଏହି ସନାତନ ବୃକ୍ଷ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବିକା; ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷର ବଳ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯତ୍ତନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଦସଦାତ୍ମକମ୍। ଇତ୍ଯେଷୋଽନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ତୁ ଯଃ

ଯେଉଁ ଅଦୃଶ୍ୟ କାରଣ ନିତ୍ୟ ଓ ସତ୍-ଅସତ୍ ଦୁହିଁର ସ୍ୱରୂପ, ଏହି ହେଉଛି କୃପାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି।

ମୁଖ୍ଯାଦଯସ୍ତୁ ଷଟ୍‌ସର୍ଗା ଵୈକୃତା ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକାଃ। ତ୍ରୈକାଲେ ସମଵର୍ତନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତେଽଭିମାନିନଃ ॥୧.୯.

ମୁଖ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅଟି ସୃଷ୍ଟି ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ବିକାର; ସେଗୁଡ଼ିକ ତିନି କାଳରେ ଘଟେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆତ୍ମବୋଧ କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ।

ସର୍ଗାଃ ପରସ୍ପରସ୍ଯାଥ କାରଣଂ ତେ ବୁଧୈଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଦିଵ୍ଯୌ ସୁପର୍ଣୌ ସଯୁଜୌ ସଶାଖୌ ପଟଵିଦ୍ରୁମୌ

ସୃଷ୍ଟିମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ କାରଣ, ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି; ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ଏକତ୍ରିତ, ଶାଖାସମେତ, ପଟ ଓ ବିଦ୍ରୁମ ବୃକ୍ଷ।

ଦ୍ଯୌର୍ମୂର୍ଦ୍ଧାନଂ ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁଵନ୍ତି ଖନ୍ନାଭିଂ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ନେତ୍ରେ। ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଚରଣୌ ଚାସ୍ଯ ଭୂମିଃ ସୋଽଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତ ପ୍ରସୂତିଃ

ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆକାଶ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ନାଭି ହେଉଛି ଖ, ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାନ ହେଉଛି ଦିଗ, ପାଦ ହେଉଛି ଭୂମି—ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ।

ଵକ୍ରାଦ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସଂପ୍ରସୂତା ଯଦ୍ଵକ୍ଷସ୍ତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପୂର୍ଵଭାଗେ। ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଵୋରୋର୍ଯସ୍ଯ ପଦ୍ଭଯାଂ ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ଗାତ୍ରତଃ ସଂପ୍ରସୂତାଃ

ଯାହାଙ୍କ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳର ପୂର୍ବ ଭାଗରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁରୁ ଵୈଶ୍ୟ, ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର—ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ମହେଶ୍ଵରଃ ପରୋଽଵ୍ଯକ୍ତାଦଣ୍ଡମଵ୍ଯକ୍ତସଂଭଵମ୍। ଅଣ୍ଡାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ଯେନ ଲୋକାଃ କୃତାସ୍ତ୍ଵିମେ

ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ଉପରେ ଥିବା ମହେଶ୍ୱର, ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିତ ଅଣ୍ଡ; ସେଇ ଅଣ୍ଡରୁ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ଏଵଂଭୂତେଷୁ ଲୋକେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା। ଯଦା ତା ନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ କେନାପି ହେତୁନା ।। ୧୦.

ଏପରି ଲୋକମାନେ ଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି କାରଣରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଚଳିତ ହେଉନାହାନ୍ତି।