ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆତ୍ମାନଂ ଵିଭଜସ୍ଵେତି ସୋକ୍ତା ଦେଵୀ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ସା ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦ୍ଵିଧାଭୂତା ଶୂକ୍ଲା କୃଷ୍ଣା ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତସ୍ଯା ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ସୁସମାହିତାଃ

ସ୍ୱୟଂଭୂ 'ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କର' ବୋଲି କହିଲେ । ଦେବୀ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲେ — ଏକ ଧଳା ଓ ଏକ କଳା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକ କହିବି — ଭଲଭାବେ ଶୁଣ ।

ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ମହାଵିଦ୍ଯା ମେଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ। ଅପର୍ଣା ଚୈକପର୍ଣା ଚ ତଥା ସ୍ଯାଦେଵ ପାଟଲା

ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ମହାବିଦ୍ୟା, ମେଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅପର୍ଣ୍ଣା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା, ଏବଂ ପାଟଳା ।

ଉମା ହୈମଵତୀ ଷଷ୍ଠୀ କଲ୍ଯାଣୀ ଚୈଵ ନାମତଃ। ଖ୍ଯାତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ମହାଭାଗା ଲୋକେ ଗୌରୀତି ଵିଶ୍ରୁତା

ଉମା, ହେମବତୀ, ଷଷ୍ଠୀ, କଳ୍ୟାଣୀ, ଖ୍ୟାତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ଲୋକରେ ଗୌରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଵିଶ୍ଵରୂପମଥାର୍ଯାଯାଃ ପୃଥଗ୍ଦେହଵିଭାଵନାତ୍। ଶ୍ରୃଣୁ ସଂକ୍ଷେପତସ୍ତସ୍ଯା ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥୧.୯.

ଏବେ, ସେ ନିତାନ୍ତ ମହିଳାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଦେହ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ରୂପ ହୋଇଛି, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣ ।

ପ୍ରକୃତିର୍ନିଯତା ରୌଦ୍ରୀ ଦୁର୍ଗା ଭଦ୍ରା ପ୍ରମାଥିନୀ। କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାମାଯା ରେଵତୀ ଭୁତନାଯିକା

ସେ ପ୍ରକୃତି, ନିୟତା, ରୌଦ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗା, ଭଦ୍ରା, ପ୍ରମାଥିନୀ, କାଳରାତ୍ରୀ, ମହାମାୟା, ରେବତୀ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟିକା ।

ଦ୍ଵାପରାନ୍ତଵିକାରେଷୁ ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ। ଗୌତମୀ କୌଶିକୀ ଆର୍ଯା ଚଣ୍ଡୀ କାତ୍ଯାଯନୀ ସତୀ

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷ ସମୟରେ ମୋର ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ହେ ଦେବୀ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ: ଗୌତମୀ, କୌଶିକୀ, ଆର୍ୟା, ଚଣ୍ଡୀ, କାତ୍ୟାୟନୀ ଏବଂ ସତୀ।

କୁମାରୀ ଯାଦଵୀ ଦେଵୀ ଵରଦା କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲା। ବର୍ହିର୍ଧ୍ଵଜା ଶୂଲଧରା ପରମବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ

କୁମାରୀ, ଯାଦବୀ, ଦେବୀ, ବରଦା, କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଳା, ବର୍ହିର୍ଧ୍ୱଜା, ଶୂଳଧରା ଏବଂ ପରମବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ।

ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ ଚେନ୍ଦ୍ରଭଗିନୀ ଵୃଷକନ୍ଯୈକଵାସସୀ। ଅପରାଜିତା ବହୁଭୁଜା ପ୍ରଗଲ୍ଭା ସିଂହଵାହିନୀ

ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଉଣୀ, ବୃଷକନ୍ୟା, ଏକବାସସୀ, ଅପରାଜିତା, ବହୁଭୁଜା, ପ୍ରଗଳ୍ଭା ଏବଂ ସିଂହବାହିନୀ।

ଏକାନସା ଦୈତ୍ଯହନୀ ମାଯା ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ। ଅମୋଘା ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଗଣନାଯିକା

ଏକାନସା, ଦୈତ୍ୟ ହନ୍ତ୍ରୀ, ମାୟା, ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ଅମୋଘା, ବିନ୍ଧ୍ୟନିଲୟା, ବିକ୍ରାନ୍ତା ଏବଂ ଗଣନାୟିକା।

ଦେଵୀନାମଵିକାରାଣି ଇତ୍ଯେତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାସ୍ତଵୋକ୍ତାନି ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି ତତ୍ତ୍ଵତଃ

ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ଦେବୀଙ୍କ ଅବିକାରୀ ନାମ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ସ୍ତବରେ କହାଯାଇଛି, ଏହି ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ସତ୍ୟ ନାମ।

ଯେ ପଠନ୍ତି ନରାସ୍ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ପରାଭଵଃ। ଅରଣ୍ଯେ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଵାପି ପୁରେ ଵାପି ଗୃହେଽପି ଵା

ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ବି ପରାଜୟ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅଟବାରେ, ପ୍ରାନ୍ତରେ, ସହରରେ କିମ୍ବା ଘରେ ହେଉ।

ରକ୍ଷାମେତାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ଜଲେ ଵାପି ସ୍ଥଲେଽପି ଵା। ଵ୍ଯାଧ୍ରକୁମ୍ଭୀରଚୌରେଭ୍ଯୋ ଭୂତସ୍ଥାନେ ଵିଶେଷତଃ। ଆଧିଷ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵାସୁ ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି କୀର୍ତ୍ତଯେତ୍

ଏହି ରକ୍ଷାକୁ ଜଳରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଲାଗୁ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ବାଘ, ମଗର, ଚୋର ଓ ଭୂତିଆ ସ୍ଥାନରେ; ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ାରେ ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଭକଗ୍ରହଭୂତୈଶ୍ଚ ପୂତନାମାତୃଭିଃ ସଦା। ଅଭ୍ଯର୍ଦିତାନାଂ ବାଲାନାଂ ରକ୍ଷାମେତାଂ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍

ଯେଉଁ ଶିଶୁମାନେ ଭୂତ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ପୂତନା ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗିନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଏହି ରକ୍ଷାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ମହାଦେଵୀ କୁଲେ ଦ୍ଵେ ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ଆଭ୍ଯାଂ ଦେଵୀସହସ୍ରାଣି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥୧.୯.

ମହାଦେବୀଙ୍କ ବଂଶରେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ: ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଶ୍ରୀ; ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ହଜାର ଦେବୀ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ସାଽସୃଜଦ୍ ଵ୍ଯଵସାଯନ୍ତୁ ଧର୍ମଂ ଭୂତସୁଖାଵହମ୍। ସଙ୍କଲ୍ପଞ୍ଚୈଵ କଲ୍ପାଦୌ ଜଜ୍ଞିରେଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନିତଃ

ସେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ମାନସଶ୍ଚ ରୁଚିର୍ନ୍ନାମ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ। ପ୍ରାଣାତ୍ ସ୍ଵାଦସୃଜଦ୍ଦକ୍ଷଞ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ମରୀଚିକମ୍

ମନସ୍ପୁତ୍ର ରୁଚି ନାମକ ଯିଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି; ପ୍ରାଣରୁ ଡକ୍ଷ, ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଭୃଗୁସ୍ତୁ ହୃଦଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଋଷିଃ ସଲିଲଜନ୍ମନଃ। ଶିରସୋଽଙ୍ଗିରସଞ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦତ୍ରିନ୍ତଥୈଵ ଚ

ଭୃଗୁ ଋଷି, ଯିଏ ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ କାନରୁ ଅତ୍ରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପୁଲସ୍ତ୍ଯଞ୍ଚ ତଥୋଦାନାଦ୍ଯ୍ଵାନାଚ୍ଚ ପୁଲହଂ ପୁନଃ। ସମାନଜଂ ଵସିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଅପାନାନ୍ନିର୍ମମେ କ୍ରତୁମ୍

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉଦାନ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବାୟୁରୁ ପୁନି ପୁଲହ; ସମାନ ବାୟୁରୁ ବସିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅପାନ ବାୟୁରୁ କ୍ରତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଅଭିମାନାତ୍ମକଂ ଭଦ୍ରଂ ନିର୍ମମେ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଣଜା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ

ଅଭିମାନର ଗୁଣ ଥିବା ଭଦ୍ର ଓ ନୀଳଲୋହିତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହିଭଳି, ପ୍ରାଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ ମାନସାଃ ପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ଭୃଗ୍ଵାଦଯସ୍ତୁ ଯେ ସୃଷ୍ଟା ନା ଚୈତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଏହିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯିବେ; କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁ ଆଦି ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତିନାହିଁ।

ଗୃହମେଧିନଃ ପୁରାଣାସ୍ତେ ଧର୍ମସ୍ତୈଃ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରଵାର୍ତ୍ତିତଃ। ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ଵୈପ୍ରଜାଃ

ସେହି ପୁରାତନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚଳିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ ଓ ରୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି।

ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରସ୍ତୁ ଦ୍ଵାଵେତାଵୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସୌ। ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୌ ପୁରା ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜୌ

ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା; ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼।

ଵ୍ଯତୀତେ ପ୍ରଥମେ କଲ୍ପେ ପୁରାଣେ ଲୋକସାଧକୌ। ଵୈରାଜେ ତାଵୁଭୌ ଲୋକେ ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଚାସ୍ଥିତୌ

ପୂର୍ବ ହୋଇଯାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ପୁରାତନ କଳ୍ପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଲୋକସାଧକ ଥିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜ ଅପସାରଣ କରି ବୈରାଜ ଲୋକରେ ରହିଥିଲେ।

ତାଵୁଭୌ ଯୋଗଧର୍ମାଣାଵାରୋପ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି। ପ୍ରଜାଧର୍ମଞ୍ଚ କାମଞ୍ଚ ଵର୍ତ୍ତଯେତାଂ ମହୌଜସା ॥୧.୯.

ସେମାନେ ଯୋଗ ଓ ଧର୍ମର ଦୁଇଟି ପଥରେ ନିଜକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ମହାଶକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଜା ଓ କାମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଯଥୋତ୍ପନ୍ନସ୍ତଥୈଵେହ କୁମାର ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାତ୍ସନତ୍କୁମାରୋଯମିତି ନାମାସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍

ଯେପରି ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେଠାରେ ସେ 'କୁମାର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କର ନାମ 'ସନତ୍କୁମାର' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ତେ ଵଂଶା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ। କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ପ୍ରଜାଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷିଭିରଲଂକୃତାଃ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାରଟି ବଂଶ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରପୂର, କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଓ ପ୍ରଜାଶୀଳ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେଷ କରଣୋଦ୍ଭୂତୋ ଲୋକାନ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତୋ ଵିକାରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଏହିପରି, କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ବିକାର, ବଡ଼ଠାରୁ ଉପାଦିକୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ।

ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରଭାଲୋକୋ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡିତଃ। ନଦୀଭିଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇଛି।

ପୁରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈଃ ପ୍ରୀତୈର୍ଜ୍ଜନପଦୈସ୍ତଥା। ତସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵନେଽଵ୍ଯକ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ଚରତି ଶର୍ଵରୀମ୍

ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ସହର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ଦେଇଛି; ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମବନରେ ବ୍ରହ୍ମା ରାତିରେ ଚରଣ କରନ୍ତି।