ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯାଗତଜ୍ଞାନା ଵୀତରାଗା ଵିମତ୍ସରାଃ। ତେଷ୍ଵେଵଂ ନିରପେକ୍ଷ୍ଯେଷୁ ଲୋକଵୃତ୍ତାନୁକାରଣାତ୍

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ । ଏମିତି ନିରଲେପ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକର ଚଳନା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାନ୍ ପରମେଷ୍ଠୀ ହ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍। ତସ୍ଯ ରୋଷାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୁରୁଷୋଽର୍କ୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ। ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀନରଵପୁସ୍ତେଜସା ଜ୍ଵଲନୋପମଃ

ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଚିନ୍ତା କଲେ । ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଆଧା ନାରୀ ଆଧା ପୁରୁଷ ରୂପ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ।

ସର୍ଵଂ ତେଜୋମଯଂ ଜାତମାଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍। ଵିଭଜାତ୍ମାନମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ

ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା । 'ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କର' ବୋଲି କହି, ସେଠାରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଧାଭୂତଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷଃ ପୃଥକ୍। ସ ଚୈକାଦଶଧା ଜଜ୍ଞେ ଅର୍ଦ୍ଧମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରଃ ॥୧.୯.

ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଇଭାଗ ହେଲେ — ଏକା ନାରୀ ଓ ଏକା ପୁରୁଷ । ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଆଧା ଅଂଶରୁ ଏଗାରୋଟି ରୂପରେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।

ତେନୋକ୍ତାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ମହାତ୍ମନା। ଜଗତୋ ବହୁଲୀଭାଵମଧିକୃତ୍ଯ ହିତୈଷିଣଃ

ସେ ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ମହିମାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ଜଗତର ବୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ।

ଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତହେତୋର୍ହି ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଥାପନାଯ ହିତାଯ ଚ

ଲୋକର କାର୍ଯ୍ୟ ସାର୍ଥକ ପାଇଁ, ଅଳସ୍ୟ ବିନା ଉଦ୍ୟମ କର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ତାହାର ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିମନ୍ତେ ସ୍ଥିରତା ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ।

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରୁରୁଦୁର୍ଦୁଦ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ରୋଦନାଦ୍ଦ୍ରାଵଣାଚ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରା ନାମ୍ନେତିଵିଶ୍ରୁତାଃ

ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ । ସେମାନଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ଓ ଦୌଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ 'ରୁଦ୍ର' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ।

ଯୈର୍ହି ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ତେଷାମନୁଚରା ଲୋକେ ସର୍ଵଲୋକପରାଯଣାଃ

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଭରିଦେଇଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ।

ନୈକନାଗା ଯୁତବଲା ଵିକ୍ରାନ୍ତାଶଚଵ ଗଣେଶ୍ଵରାଃ। ତତ୍ର ଯା ସା ମହାଭାଗା ଶଂକରସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧକାଯିନୀ

ସେମାନେ ଅନେକ ନାଗ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରବଳ ଓ ଗଣପତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଧା ଦେହ ଭାଗିନୀ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ପ୍ରାଗୁକ୍ତା ତୁ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ଵଯଂଭୋର୍ମୁଖୋଦ୍ଗତା। କାଯାର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣନ୍ତସ୍ଯାଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଵାମଂ ତଥାଽସିତମ୍

ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ନାରୀ । ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଅଂଶ ଧଳା, ବାମ ଅଂଶ କଳା ।

ଆତ୍ମାନଂ ଵିଭଜସ୍ଵେତି ସୋକ୍ତା ଦେଵୀ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ସା ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦ୍ଵିଧାଭୂତା ଶୂକ୍ଲା କୃଷ୍ଣା ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତସ୍ଯା ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ସୁସମାହିତାଃ

ସ୍ୱୟଂଭୂ 'ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କର' ବୋଲି କହିଲେ । ଦେବୀ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲେ — ଏକ ଧଳା ଓ ଏକ କଳା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକ କହିବି — ଭଲଭାବେ ଶୁଣ ।

ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ମହାଵିଦ୍ଯା ମେଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ। ଅପର୍ଣା ଚୈକପର୍ଣା ଚ ତଥା ସ୍ଯାଦେଵ ପାଟଲା

ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ମହାବିଦ୍ୟା, ମେଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅପର୍ଣ୍ଣା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା, ଏବଂ ପାଟଳା ।

ଉମା ହୈମଵତୀ ଷଷ୍ଠୀ କଲ୍ଯାଣୀ ଚୈଵ ନାମତଃ। ଖ୍ଯାତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ମହାଭାଗା ଲୋକେ ଗୌରୀତି ଵିଶ୍ରୁତା

ଉମା, ହେମବତୀ, ଷଷ୍ଠୀ, କଳ୍ୟାଣୀ, ଖ୍ୟାତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ଲୋକରେ ଗୌରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଵିଶ୍ଵରୂପମଥାର୍ଯାଯାଃ ପୃଥଗ୍ଦେହଵିଭାଵନାତ୍। ଶ୍ରୃଣୁ ସଂକ୍ଷେପତସ୍ତସ୍ଯା ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥୧.୯.

ଏବେ, ସେ ନିତାନ୍ତ ମହିଳାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଦେହ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ରୂପ ହୋଇଛି, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣ ।

ପ୍ରକୃତିର୍ନିଯତା ରୌଦ୍ରୀ ଦୁର୍ଗା ଭଦ୍ରା ପ୍ରମାଥିନୀ। କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାମାଯା ରେଵତୀ ଭୁତନାଯିକା

ସେ ପ୍ରକୃତି, ନିୟତା, ରୌଦ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗା, ଭଦ୍ରା, ପ୍ରମାଥିନୀ, କାଳରାତ୍ରୀ, ମହାମାୟା, ରେବତୀ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟିକା ।

ଦ୍ଵାପରାନ୍ତଵିକାରେଷୁ ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ। ଗୌତମୀ କୌଶିକୀ ଆର୍ଯା ଚଣ୍ଡୀ କାତ୍ଯାଯନୀ ସତୀ

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷ ସମୟରେ ମୋର ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ହେ ଦେବୀ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ: ଗୌତମୀ, କୌଶିକୀ, ଆର୍ୟା, ଚଣ୍ଡୀ, କାତ୍ୟାୟନୀ ଏବଂ ସତୀ।

କୁମାରୀ ଯାଦଵୀ ଦେଵୀ ଵରଦା କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲା। ବର୍ହିର୍ଧ୍ଵଜା ଶୂଲଧରା ପରମବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ

କୁମାରୀ, ଯାଦବୀ, ଦେବୀ, ବରଦା, କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଳା, ବର୍ହିର୍ଧ୍ୱଜା, ଶୂଳଧରା ଏବଂ ପରମବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ।

ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ ଚେନ୍ଦ୍ରଭଗିନୀ ଵୃଷକନ୍ଯୈକଵାସସୀ। ଅପରାଜିତା ବହୁଭୁଜା ପ୍ରଗଲ୍ଭା ସିଂହଵାହିନୀ

ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଉଣୀ, ବୃଷକନ୍ୟା, ଏକବାସସୀ, ଅପରାଜିତା, ବହୁଭୁଜା, ପ୍ରଗଳ୍ଭା ଏବଂ ସିଂହବାହିନୀ।

ଏକାନସା ଦୈତ୍ଯହନୀ ମାଯା ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ। ଅମୋଘା ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଗଣନାଯିକା

ଏକାନସା, ଦୈତ୍ୟ ହନ୍ତ୍ରୀ, ମାୟା, ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ଅମୋଘା, ବିନ୍ଧ୍ୟନିଲୟା, ବିକ୍ରାନ୍ତା ଏବଂ ଗଣନାୟିକା।

ଦେଵୀନାମଵିକାରାଣି ଇତ୍ଯେତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାସ୍ତଵୋକ୍ତାନି ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି ତତ୍ତ୍ଵତଃ

ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ଦେବୀଙ୍କ ଅବିକାରୀ ନାମ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ସ୍ତବରେ କହାଯାଇଛି, ଏହି ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ସତ୍ୟ ନାମ।

ଯେ ପଠନ୍ତି ନରାସ୍ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ପରାଭଵଃ। ଅରଣ୍ଯେ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଵାପି ପୁରେ ଵାପି ଗୃହେଽପି ଵା

ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ବି ପରାଜୟ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅଟବାରେ, ପ୍ରାନ୍ତରେ, ସହରରେ କିମ୍ବା ଘରେ ହେଉ।

ରକ୍ଷାମେତାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ଜଲେ ଵାପି ସ୍ଥଲେଽପି ଵା। ଵ୍ଯାଧ୍ରକୁମ୍ଭୀରଚୌରେଭ୍ଯୋ ଭୂତସ୍ଥାନେ ଵିଶେଷତଃ। ଆଧିଷ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵାସୁ ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି କୀର୍ତ୍ତଯେତ୍

ଏହି ରକ୍ଷାକୁ ଜଳରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଲାଗୁ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ବାଘ, ମଗର, ଚୋର ଓ ଭୂତିଆ ସ୍ଥାନରେ; ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ାରେ ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଭକଗ୍ରହଭୂତୈଶ୍ଚ ପୂତନାମାତୃଭିଃ ସଦା। ଅଭ୍ଯର୍ଦିତାନାଂ ବାଲାନାଂ ରକ୍ଷାମେତାଂ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍

ଯେଉଁ ଶିଶୁମାନେ ଭୂତ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ପୂତନା ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗିନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଏହି ରକ୍ଷାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ମହାଦେଵୀ କୁଲେ ଦ୍ଵେ ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ଆଭ୍ଯାଂ ଦେଵୀସହସ୍ରାଣି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥୧.୯.

ମହାଦେବୀଙ୍କ ବଂଶରେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ: ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଶ୍ରୀ; ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ହଜାର ଦେବୀ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ସାଽସୃଜଦ୍ ଵ୍ଯଵସାଯନ୍ତୁ ଧର୍ମଂ ଭୂତସୁଖାଵହମ୍। ସଙ୍କଲ୍ପଞ୍ଚୈଵ କଲ୍ପାଦୌ ଜଜ୍ଞିରେଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନିତଃ

ସେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ମାନସଶ୍ଚ ରୁଚିର୍ନ୍ନାମ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ। ପ୍ରାଣାତ୍ ସ୍ଵାଦସୃଜଦ୍ଦକ୍ଷଞ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ମରୀଚିକମ୍

ମନସ୍ପୁତ୍ର ରୁଚି ନାମକ ଯିଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି; ପ୍ରାଣରୁ ଡକ୍ଷ, ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଭୃଗୁସ୍ତୁ ହୃଦଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଋଷିଃ ସଲିଲଜନ୍ମନଃ। ଶିରସୋଽଙ୍ଗିରସଞ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦତ୍ରିନ୍ତଥୈଵ ଚ

ଭୃଗୁ ଋଷି, ଯିଏ ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ କାନରୁ ଅତ୍ରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପୁଲସ୍ତ୍ଯଞ୍ଚ ତଥୋଦାନାଦ୍ଯ୍ଵାନାଚ୍ଚ ପୁଲହଂ ପୁନଃ। ସମାନଜଂ ଵସିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଅପାନାନ୍ନିର୍ମମେ କ୍ରତୁମ୍

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉଦାନ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବାୟୁରୁ ପୁନି ପୁଲହ; ସମାନ ବାୟୁରୁ ବସିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅପାନ ବାୟୁରୁ କ୍ରତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଅଭିମାନାତ୍ମକଂ ଭଦ୍ରଂ ନିର୍ମମେ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଣଜା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ

ଅଭିମାନର ଗୁଣ ଥିବା ଭଦ୍ର ଓ ନୀଳଲୋହିତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହିଭଳି, ପ୍ରାଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାନ୍ତି।