ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କର୍ମସ୍ଥାନ୍ ଵିଷଯାନ୍ ବ୍ରୂଯୁଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ। ନାମରୂପଞ୍ଚ ଭୂତାନାଂ କୃତାନାଞ୍ଚ ପ୍ରପଞ୍ଚନମ୍। ଵେଦଶବ୍ଧେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ନିର୍ମମେ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମସ୍ଥଳ ଓ ବିଷୟକୁ କହନ୍ତି; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁ ନାମ ଓ ଆକୃତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିକାଶ, ସେ ସବୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବେଦ ଶବ୍ଦରୁ ମହେଶ୍ୱର ତିଆରି କଲେ।

ଋଷୀଣାଂ ନାମଧେଯାନି ଯାଶ୍ଚ ଦେଵେଷୁ ଦୃଷ୍ଟଯଃ। ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରସୂତାନାଂ ତାନ୍ଯେଵାସ୍ଯ ଦଧାତି ସଃ

ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ, ଯେପରି ଶରବରୀ ଶେଷରେ ସେମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେହିପରି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯଥର୍ତ୍ତାଵୃତୁଲିଙ୍ଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯଯେ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ

ଋତୁର ଚିହ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଯେପରି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭାବ ଦେଖାଯାଏ।

ଏଵଂଵିଧାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ ବ୍ରହ୍ମଣାଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନା। ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସିଦ୍ଧିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମାନସୀମ୍ ॥୧.୯.

ଏପରି ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମା, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଶରବରୀ ଶେଷରେ ମାନସିକ ଭାବରେ ଏବଂ ସିଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଏଵଂଭୂତାନି ସୃଷ୍ଟାନି ଚରାଣି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ। ଯଦାସ୍ଯ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟା ନ ଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ଧୀମତଃ

ଏପରି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ବିଦ୍ୟାବାନ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଲେନାହିଁ।

ଅଥାନ୍ଯାନ୍ମାନସାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ସଦୃଶାନାତ୍ମନୋଽସୃଜତ୍। ଭୃଗୁଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମାଙ୍ଗିରସନ୍ତଥା

ତାପରେ ସେ ନିଜ ପରି ଅନ୍ୟ ମାନସପୁତ୍ର — ଭୃଗୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ — ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ମରୀଚିଂ ଦକ୍ଷମତ୍ରିଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚୈଵ ମାନସମ୍। ନଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ ଇତ୍ଯେତେ ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚଯଂ ଗତାଃ । ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକାନାଂ ଵୈ ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍

ସେ ମାରୀଚି, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ମାନସପୁତ୍ର ବଶିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ନଅଜଣଙ୍କୁ ପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେମାନେ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ୱରୂପ ଓ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ।

ତତୋଽସୃଜତ୍ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଂ ରୋଷାତ୍ମସଂଭଵମ୍। ସଂକଲ୍ପଂ ଚୈଵ ଧର୍ମଂ ଚ ପୂର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜଃ

ତାପରେ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ଓ ଧର୍ମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ପୁରୁଣାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜ ।

ଅଗ୍ରେ ସସର୍ଜ୍ଜ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ମାନସାନାତ୍ମନଃ ସମାନ୍। ସନନ୍ଦନଂ ସସନକଂ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଚ ସନାତନମ୍

ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ମନରୁ ମନସ ପୁତ୍ରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ — ସନନ୍ଦନ, ସନକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସନାତନ ।

ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ଵିଭୁଂ ସନକଂ ଚ ସନନ୍ଦନମ୍। ନ ତେ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଜ୍ଜନ୍ତେ ନିରପେକ୍ଷାଃ ସନାତନାଃ

ସେମାନେ — ସନତ୍କୁମାର, ବଳଶାଳୀ ସନକ, ଓ ସନନ୍ଦନ — ସମସ୍ତେ ଚିରନ୍ତନ ଓ ନିରଲେପ । ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହାନ୍ତି ।

ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯାଗତଜ୍ଞାନା ଵୀତରାଗା ଵିମତ୍ସରାଃ। ତେଷ୍ଵେଵଂ ନିରପେକ୍ଷ୍ଯେଷୁ ଲୋକଵୃତ୍ତାନୁକାରଣାତ୍

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ । ଏମିତି ନିରଲେପ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକର ଚଳନା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାନ୍ ପରମେଷ୍ଠୀ ହ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍। ତସ୍ଯ ରୋଷାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୁରୁଷୋଽର୍କ୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ। ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀନରଵପୁସ୍ତେଜସା ଜ୍ଵଲନୋପମଃ

ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଚିନ୍ତା କଲେ । ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଆଧା ନାରୀ ଆଧା ପୁରୁଷ ରୂପ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ।

ସର୍ଵଂ ତେଜୋମଯଂ ଜାତମାଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍। ଵିଭଜାତ୍ମାନମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ

ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା । 'ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କର' ବୋଲି କହି, ସେଠାରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଧାଭୂତଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷଃ ପୃଥକ୍। ସ ଚୈକାଦଶଧା ଜଜ୍ଞେ ଅର୍ଦ୍ଧମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରଃ ॥୧.୯.

ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଇଭାଗ ହେଲେ — ଏକା ନାରୀ ଓ ଏକା ପୁରୁଷ । ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଆଧା ଅଂଶରୁ ଏଗାରୋଟି ରୂପରେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।

ତେନୋକ୍ତାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ମହାତ୍ମନା। ଜଗତୋ ବହୁଲୀଭାଵମଧିକୃତ୍ଯ ହିତୈଷିଣଃ

ସେ ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ମହିମାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ଜଗତର ବୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ।

ଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତହେତୋର୍ହି ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଥାପନାଯ ହିତାଯ ଚ

ଲୋକର କାର୍ଯ୍ୟ ସାର୍ଥକ ପାଇଁ, ଅଳସ୍ୟ ବିନା ଉଦ୍ୟମ କର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ତାହାର ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିମନ୍ତେ ସ୍ଥିରତା ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ।

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରୁରୁଦୁର୍ଦୁଦ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ରୋଦନାଦ୍ଦ୍ରାଵଣାଚ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରା ନାମ୍ନେତିଵିଶ୍ରୁତାଃ

ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ । ସେମାନଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ଓ ଦୌଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ 'ରୁଦ୍ର' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ।

ଯୈର୍ହି ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ତେଷାମନୁଚରା ଲୋକେ ସର୍ଵଲୋକପରାଯଣାଃ

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଭରିଦେଇଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ।

ନୈକନାଗା ଯୁତବଲା ଵିକ୍ରାନ୍ତାଶଚଵ ଗଣେଶ୍ଵରାଃ। ତତ୍ର ଯା ସା ମହାଭାଗା ଶଂକରସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧକାଯିନୀ

ସେମାନେ ଅନେକ ନାଗ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରବଳ ଓ ଗଣପତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଧା ଦେହ ଭାଗିନୀ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ପ୍ରାଗୁକ୍ତା ତୁ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ଵଯଂଭୋର୍ମୁଖୋଦ୍ଗତା। କାଯାର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣନ୍ତସ୍ଯାଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଵାମଂ ତଥାଽସିତମ୍

ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ନାରୀ । ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଅଂଶ ଧଳା, ବାମ ଅଂଶ କଳା ।

ଆତ୍ମାନଂ ଵିଭଜସ୍ଵେତି ସୋକ୍ତା ଦେଵୀ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ସା ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦ୍ଵିଧାଭୂତା ଶୂକ୍ଲା କୃଷ୍ଣା ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତସ୍ଯା ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ସୁସମାହିତାଃ

ସ୍ୱୟଂଭୂ 'ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କର' ବୋଲି କହିଲେ । ଦେବୀ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲେ — ଏକ ଧଳା ଓ ଏକ କଳା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକ କହିବି — ଭଲଭାବେ ଶୁଣ ।

ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ମହାଵିଦ୍ଯା ମେଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ। ଅପର୍ଣା ଚୈକପର୍ଣା ଚ ତଥା ସ୍ଯାଦେଵ ପାଟଲା

ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ମହାବିଦ୍ୟା, ମେଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅପର୍ଣ୍ଣା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା, ଏବଂ ପାଟଳା ।

ଉମା ହୈମଵତୀ ଷଷ୍ଠୀ କଲ୍ଯାଣୀ ଚୈଵ ନାମତଃ। ଖ୍ଯାତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ମହାଭାଗା ଲୋକେ ଗୌରୀତି ଵିଶ୍ରୁତା

ଉମା, ହେମବତୀ, ଷଷ୍ଠୀ, କଳ୍ୟାଣୀ, ଖ୍ୟାତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ଲୋକରେ ଗୌରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଵିଶ୍ଵରୂପମଥାର୍ଯାଯାଃ ପୃଥଗ୍ଦେହଵିଭାଵନାତ୍। ଶ୍ରୃଣୁ ସଂକ୍ଷେପତସ୍ତସ୍ଯା ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥୧.୯.

ଏବେ, ସେ ନିତାନ୍ତ ମହିଳାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଦେହ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ରୂପ ହୋଇଛି, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣ ।

ପ୍ରକୃତିର୍ନିଯତା ରୌଦ୍ରୀ ଦୁର୍ଗା ଭଦ୍ରା ପ୍ରମାଥିନୀ। କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାମାଯା ରେଵତୀ ଭୁତନାଯିକା

ସେ ପ୍ରକୃତି, ନିୟତା, ରୌଦ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗା, ଭଦ୍ରା, ପ୍ରମାଥିନୀ, କାଳରାତ୍ରୀ, ମହାମାୟା, ରେବତୀ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟିକା ।

ଦ୍ଵାପରାନ୍ତଵିକାରେଷୁ ଦେଵ୍ଯା ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ। ଗୌତମୀ କୌଶିକୀ ଆର୍ଯା ଚଣ୍ଡୀ କାତ୍ଯାଯନୀ ସତୀ

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷ ସମୟରେ ମୋର ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ହେ ଦେବୀ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ: ଗୌତମୀ, କୌଶିକୀ, ଆର୍ୟା, ଚଣ୍ଡୀ, କାତ୍ୟାୟନୀ ଏବଂ ସତୀ।

କୁମାରୀ ଯାଦଵୀ ଦେଵୀ ଵରଦା କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲା। ବର୍ହିର୍ଧ୍ଵଜା ଶୂଲଧରା ପରମବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ

କୁମାରୀ, ଯାଦବୀ, ଦେବୀ, ବରଦା, କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଳା, ବର୍ହିର୍ଧ୍ୱଜା, ଶୂଳଧରା ଏବଂ ପରମବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ।

ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ ଚେନ୍ଦ୍ରଭଗିନୀ ଵୃଷକନ୍ଯୈକଵାସସୀ। ଅପରାଜିତା ବହୁଭୁଜା ପ୍ରଗଲ୍ଭା ସିଂହଵାହିନୀ

ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଉଣୀ, ବୃଷକନ୍ୟା, ଏକବାସସୀ, ଅପରାଜିତା, ବହୁଭୁଜା, ପ୍ରଗଳ୍ଭା ଏବଂ ସିଂହବାହିନୀ।

ଏକାନସା ଦୈତ୍ଯହନୀ ମାଯା ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ। ଅମୋଘା ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଗଣନାଯିକା

ଏକାନସା, ଦୈତ୍ୟ ହନ୍ତ୍ରୀ, ମାୟା, ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ଅମୋଘା, ବିନ୍ଧ୍ୟନିଲୟା, ବିକ୍ରାନ୍ତା ଏବଂ ଗଣନାୟିକା।