ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ରକ୍ଷାମ ଉକ୍ତଵନ୍ତଶ୍ଚ ତେଷୁ ଚ। ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଲୋକେ କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ନିଶାଚରାଃ

ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, 'ଆମେ ଏହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବା' ବୋଲି କହିଲେ। ସେମାନେ ଲୋକରେ ରାକ୍ଷସ ବୋଲି ପରିଚିତ, କ୍ରୋଧର ଅଂଶ ଓ ରାତିରେ ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ।

ଯେଽବ୍ରୁଵନ୍ କ୍ଷିଣୁମୋଽମ୍ଭାଂସି ତେଷାଂ ଦୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରମ୍। ତେନ ତେ କର୍ମଣା ଯକ୍ଷା ଗୁହ୍ଯକାଃ କ୍ରୂରକର୍ମିଣଃ

ଯେମାନେ କହିଥିଲେ, 'ଆମେ ପାଣି କମେଇଦେବା', ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ବିବାଦ କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର କାମ କରନ୍ତି।

ରକ୍ଷଣେ ପାଲନେ ଚାପି ଧାତୁରେଷ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ଯ ଏଷ କ୍ଷିତିଧାତୁର୍ଵୈ କ୍ଷଯଣେ ସନ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ

ରକ୍ଷା ଓ ପାଳନରେ ଏହି ଧାତୁକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଧାତୁ, ଯାହା କ୍ଷୟ କରେ, ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯପ୍ରିଯେଣାସ୍ଯ କେଶା ଅଶୀର୍ଯଂତ ଧୀମତଃ। ଶୀତୋଷ୍ଣାଚ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ରିତା ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତଦାରୋହନ୍ତ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥୧.୯.

ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର କେଶ ଅପ୍ରିୟ ଭାବରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଥଣ୍ଡା ଓ ଗରମର କାରଣରୁ, ସେ କେଶ ଉପରକୁ ଉଠି, ପରେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯାଇଲା।

ହୀନା ମଚ୍ଛିରସୋ ଵ୍ଯାଲା ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାପସର୍ପିତାଃ। ଵ୍ଯାଲାତ୍ମାନଃ ସ୍ମୃତା ଵ୍ଯାଲାଦ୍ଧୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମୋ ମୁଣ୍ଡରୁ ଯେଉଁ ବିଷାଳୀମାନେ ହଟିଗଲେ ଓ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସର୍ପ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅହି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।

ପନ୍ନତ୍ଵାତ୍ପନ୍ନଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵାପସର୍ପିଣଃ। ତେଷାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନିଲଯାଃ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋରଧଃ

ପାଉଁଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପନ୍ନଗ ଓ ଅପସର୍ପି ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ତଳେ ଅଛି।

ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵୋ ଯୋଽସାଵଗ୍ନିଗର୍ଭସ୍ସୁଦାରୁଣଃ। ସ ତୁ ସର୍ପସହୋତ୍ପନ୍ନାନାଵିଵେଶ ଵିଷାତ୍ମିକାନ୍

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଯେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେ ଜଣେ ବିଷ ଭାବରେ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସର୍ପାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ। ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରାସ୍ତେ ଭୂତାଃ ପିଶିତାଶନାଃ

ସେ ସର୍ପମାନେକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରୁ କ୍ରୋଧାତ୍ମା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନେ କପିଶ ବର୍ଣ୍ଣର ଭୟଙ୍କର ପିଶିତ ଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ହେଲେ।

ଭୂତତ୍ଵାତ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଃ ପିଶିତାଶନାତ୍। ଵଯତୋ ଗାସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତଦା

ସେମାନଙ୍କର ଭୂତ ଭାବରୁ ସେମାନେ 'ଭୂତ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ପିଶିତ ଭୋଜୀମାନେ 'ପିଶାଚ' ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଧ୍ଯାଯତୀତ୍ଯେଷ ଧାତୁର୍ଵୈ ଯାତ୍ରାର୍ଥେ ପରିପଠ୍ଯତେ। ପିବତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଗାସ୍ତୁ ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ।.

ଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଧାତୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ପିଇବାରୁ ଗାଁ ଜନ୍ମିଲା, ଏହିପରି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାସ୍ଵେତାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ ଦେଵଯୋନିଷୁ ସ ପ୍ରଭୁଃ। ତତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତୋଽନ୍ଯାନି ଵଯାଂସି ଵଯ ସୋଽସୃଜତ୍

ସେ ପ୍ରଭୁ ଅଷ୍ଟ ଦେବ ଯୋନି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଓ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଛାଦ୍ଯତସ୍ତାନି ଛନ୍ଦାଂସି ଵଯସୋଽପି ଵଯାଂସ୍ଯପି। ଶୂନ୍ଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦେଵୋ ଵୈଽସୃଜତ୍ପକ୍ଷିଗଣାନପି

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ଛନ୍ଦମାନେ ଢାକିଦିଆଗଲା। ପକ୍ଷୀ ଓ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଲେ। ଖାଲି ଦେଖି, ଦେବତା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ମୁଖତୋଽଜାନ୍ ସସର୍ଜ୍ଜାଥ ଵକ୍ଷସଶ୍ଚଵଯୋଽସୃଜତ୍। ଗାଶ୍ଚୈଵାଥୋଦରାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଵିନିର୍ମମେ

ତାଙ୍କର ମୁଁହୁଁରୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ପକ୍ଷୀ, ଓ ଉଦରରୁ ଗାଁ, ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚାଶ୍ଚାନ୍ ସମାତଙ୍ଗାନ୍ ଶରଭାନ୍ ଗଵଯାନ୍ ମୃଗାନ୍। ଉଷ୍ଟ୍ରାନଶ୍ଚତରାଂଶ୍ଚୈଵ ତାଶ୍ଵାନ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଜାତଯଃ ॥୧.୯.

ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ହାତୀ, ଶରଭ, ଗବୟ, ମୃଗ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଚାରିପାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରଜାତି ଜନ୍ମିଲେ।

ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲାନି ରୋମତସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ। ଏଵଂ ପଶ୍ଵୋଷଧୀଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ୍ସୋଽଧ୍ଵରେ ପ୍ରଭୁଃ

ତାଙ୍କର ରୋମରୁ ଔଷଧି ଓ ଫଳମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଭଳି ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

ତସ୍ମାଦାଦୌ ତୁ କଲ୍ପସ୍ଯ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ତଦା। ଗୌରଜଃ ପୁରୁଷୋ ମେଷୋ ହ୍ଯଶ୍ଵୋଽଶ୍ଵତରଗର୍ଦ୍ଦଭୌ। ଏତାନ୍ ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ ପଶୂନାହୁରାରଣ୍ଯାଂଶ୍ଚ ନିବୋଧତ

ଏହିପରି, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଓ ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆଦିରେ, ବୃଷ, ମଣିଷ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର ଓ ଗର୍ଡଭ—ଏମାନେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ଏବେ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଶ୍ଵାପଦା ଦ୍ଵିଖୁରୋ ହସ୍ତୀ ଵାନରଃ ପକ୍ଷିପଞ୍ଚମାଃ। ଉନ୍ଦକାଃ ପଶଵଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସପ୍ତମାସ୍ତୁ ସରୀସୃପାଃ

ମାଂସ ଭୋଜୀ, ଦୁଇ ଖୁର ଥିବା, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ (ପଞ୍ଚମ), ଜଳଚର ପଶୁ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ସରୀସୃପ—ଏମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ।

ଗାଯତ୍ରଂ ଵରୁଣଞ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୌମ୍ଯଂ ରଥନ୍ତରମ୍। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍

ଗାୟତ୍ରୀ, ବରୁଣ, ତ୍ରିବୃତ୍, ସୌମ୍ୟ, ରଥନ୍ତର ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ—ଏହି ସବୁ ସେ ନିଜ ମୁଁହୁଁରୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଛନ୍ଦାଂସି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଙ୍କର୍ମ ସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶନ୍ତଥା। ବୃହତ୍ସାମମଥୋକ୍ଥଞ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାତ୍ସୋଽସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ଛନ୍ଦ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, କର୍ମ, ପନ୍ଦର ରୂପୀ ସ୍ତୋମ, ବୃହତ୍ସାମ ଓ ଉକ୍ଥ—ଏହି ସବୁ ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ମୁଁହୁଁ ପାଖରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସାମାନି ଜଗତୀ ଚ୍ଛନ୍ଦସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶନ୍ତଥା। ଵୈରୂପ୍ଯମତିରାତ୍ରଞ୍ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ମୁଁହଠାରୁ ସାମ ଗୀତ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ପନ୍ଦର ପ୍ରକାର ଗୀତ, ବିଚିତ୍ରତା ଏବଂ ଅତିରାତ୍ର ்ୟାଜ୍ଞ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମାପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମେଵ ଚ। ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ସଵୈରାଜମୁତ୍ତରାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ମୁଁହଠାରୁ ଏକୋଇଶି ଅଥର୍ବଣ ଗୀତ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯାଜ୍ଞ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ ଏବଂ ବୈରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଵିଦ୍ଯୁତୋଽଶନିମେଘାଂଶ୍ଚ ରୋହିତେନ୍ଦ୍ରଧନୂଂଷି ଚ। ଵଯାଂସି ଚ ସସର୍ଜ୍ଜାଦୌ କଲ୍ପସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ବିଦ୍ୟୁତ, ଶିଳାବୃଷ୍ଟି, ମେଘ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବାଣୀ ଏବଂ ପବନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେବ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ସୃଜତୋ ହି ପ୍ରଜାପତେଃ

ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିରେ ଲିନ ଥିଲେ।

ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାସୁରପିତୄନ୍ ପ୍ରଜାଃ। ତତଃ ସୃଜତି ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ ॥୧.୯.

ପ୍ରଥମେ ସେ ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମାନବ — ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ସେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଯକ୍ଷାନ୍ ପିଶାଚାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ତଥୈଵାପ୍ସରସାଙ୍ଗଣାନ୍। ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃ ପଶୁମୃଗୋରଗାନ୍

ସେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଏହିପରି ଅପ୍ସରାମାନେ, ଏହାସହିତ ମଣିଷ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ସର୍ପମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଅଵ୍ଯଯଞ୍ଚ ଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁ ଜଙ୍ଗମମ୍। ତେଷାଂ ଯେ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ। ତାନ୍ଯେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ

ଅବିନାଶୀ ଓ ବିନାଶୀ, ଯେଉଁଠି ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର କର୍ମ ଯେପରି ଥିଲା, ପୁନି ପୁନି ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେହି କର୍ମକୁ ହାସଲ କରନ୍ତି।

ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମାଧର୍ମାଵୃତାନୃତେ। ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ

ଯେଉଁଠି ହିଂସ୍ର କିମ୍ବା ଅହିଂସ୍ର, କୋମଳ କିମ୍ବା କଠୋର, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜର ଭାବନୁସାରେ ଯେପରି ଦେହ ପାଆନ୍ତି, ସେହି ଦେହ ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ମହାଭୂତେଷୁ ନାନାତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ମୂର୍ତ୍ତିଷୁ। ଵିନିଯୋଗଞ୍ଚ ଭୂତାନାଂ ଧାତୈଵ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍

ବଡ଼ ପାଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦେହର ବିଭିନ୍ନତା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେ ସବୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

କେଚିତ୍ ପୁରୁଷକାରନ୍ତୁ ପ୍ରାହୁଃ କର୍ମ ଚ ମାନଵାଃ। ଦୈଵମିତ୍ଯପରେ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵଭାଵଂ ଦୈଵଚିନ୍ତକାଃ

କେହି ଲୋକେ ପୁରୁଷ ପ୍ରୟାସ ଓ କର୍ମକୁ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଦୈବକୁ କହନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ଋଷି ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ଦୈବ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।