ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ସ୍ଵାନ୍ତନୁନ୍ତା ମପୌହତ। ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ତେନ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଜାଯତ

ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ପୁଣି ନିଜ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେହି ପରିତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ହେଇଗଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତି ସଂଦୃଷ୍ଟା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଯା ଉଦ୍ଭଵେ ପ୍ରଜାଃ। ଇତ୍ଯେତାସ୍ତନଵସ୍ତେନ ଵ୍ଯପଵିଦ୍ଧା ମହାତ୍ମନା

ଏହିପରି, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେହ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲା।

ସଦ୍ଯୋ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଚୈଵ ସନ୍ଧ୍ଯା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଚ ଜଜ୍ଞିରେ। ଜଯୋତ୍ସ୍ନା ସନ୍ଧ୍ଯା ତଥାହଶ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମକଂ ସ୍ଵଯମ୍। ତମୋମାତ୍ରାତ୍ମିକା ରାତ୍ରିଃ ସା ଵୈ ତସ୍ମାତ୍ର୍ତ୍ରିଯାମି କା

ତୁରନ୍ତ, ରାତି, ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନ ସୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରୁ ଗଠିତ; ରାତି ସୁଦ୍ଧ ତମୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଏହିପରି ତାକୁ ତୃତୀୟ ବୋଲାଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ଦିଵ୍ଯତତ୍ତ୍ଵାତ୍ ଦୃଷ୍‌ଟା ସୃଷ୍ଟା ମୁଖାତ୍ତୁ ଵୈ। ଯସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଦିଵା ଜନ୍ମ ବଲିନସ୍ତେନ ତେ ଦିଵା ॥୧.୯.

ଏହିପରି, ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟତ୍ୱରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ମୁହଁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦିନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ଦିନରେ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ତନ୍ଵା ଯଦସୁରାନ୍ ରାତ୍ରୌ ଜଘନାଦସୃ ଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ସେହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ ରାତିରେ ତଳ ଅଂଶରୁ ଅସୁରମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଏତାନ୍ଯେଵ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵାନାମସୁରୈଃ ସହ। ପିତୄଣାଂ ମାନଵାନାଞ୍ଚ ଅତୀତାନାଗତେଷୁ ଵୈ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷାଂ ନିମିତ୍ତାନି ଭଵନ୍ତି ହି

ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ଭବିଷ୍ୟତର ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁମାନେ, ପୂର୍ବ ଓ ଆଗାମୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ କାରଣ ହୁଏ।

ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ଚତ୍ଵାର୍ଯାଭାସିତାନି ଵୈ। ଭାନ୍ତି ଯସ୍ମାତ୍ତତୋ ଭାସି ଭାଶବ୍ଦୋଽଯଂ ମନୀଷିଭିଃ। ଵ୍ଯାପ୍ତିଦୀପ୍ତ୍ଯାଂ ନିଗଦିତଃ ପୁନଶ୍ଚାହ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରିଟି ଆଲୋକର ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ଆଲୋକିତ ହେବାରୁ 'ଭା' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହା ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଦୀପ୍ତିର ଅର୍ଥ ଦେଉଛି; ପ୍ରଜାପତି ପୁଣି ଏହିପରି କହିଥିଲେ।

ସୋଽମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦେଵଦାନଵମାନଵାନ୍। ପିତୄଂଶ୍ଚ ଵାସୃଜତ୍ସୋଽନ୍ଯାନାତ୍ମନୋ ଵିବୁଧାନ୍ ପୁନଃ

ଏହି ଜଳ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମଣିଷ ଓ ପିତୃମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ପୁଣି ନିଜଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତାମୁତ୍କୃତ୍ଯ ତନୁଂ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ତତୋଽନ୍ଯାମସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ମୂର୍ତିଂ ରଜସ୍ତମଃପ୍ରାଯାଂ ପୁନରେଵାଭ୍ଯଯୂଯୁଜତ୍

ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରଭୁ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ପୁଣି ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ପ୍ରଧାନ ଏକ ଦେହକୁ ଯୋଗ କଲେ।

ଅନ୍ଧକାରେ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟ ସ୍ତତୋଽନ୍ଯାଂ ସୃଜତେ ପୁନଃ। ତେନ ସୃଷ୍ଟାଃ କ୍ଷୁଧାତ୍ମାନସ୍ତେଽମ୍ଭାଂସ୍ଯାଦାତୁମୁଦ୍ଯତାଃ

ଅନ୍ଧକାରରେ, ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଭୋକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳ ଖାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

ଅମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ରକ୍ଷାମ ଉକ୍ତଵନ୍ତଶ୍ଚ ତେଷୁ ଚ। ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଲୋକେ କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ନିଶାଚରାଃ

ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, 'ଆମେ ଏହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବା' ବୋଲି କହିଲେ। ସେମାନେ ଲୋକରେ ରାକ୍ଷସ ବୋଲି ପରିଚିତ, କ୍ରୋଧର ଅଂଶ ଓ ରାତିରେ ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ।

ଯେଽବ୍ରୁଵନ୍ କ୍ଷିଣୁମୋଽମ୍ଭାଂସି ତେଷାଂ ଦୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରମ୍। ତେନ ତେ କର୍ମଣା ଯକ୍ଷା ଗୁହ୍ଯକାଃ କ୍ରୂରକର୍ମିଣଃ

ଯେମାନେ କହିଥିଲେ, 'ଆମେ ପାଣି କମେଇଦେବା', ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ବିବାଦ କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର କାମ କରନ୍ତି।

ରକ୍ଷଣେ ପାଲନେ ଚାପି ଧାତୁରେଷ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ଯ ଏଷ କ୍ଷିତିଧାତୁର୍ଵୈ କ୍ଷଯଣେ ସନ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ

ରକ୍ଷା ଓ ପାଳନରେ ଏହି ଧାତୁକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଧାତୁ, ଯାହା କ୍ଷୟ କରେ, ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯପ୍ରିଯେଣାସ୍ଯ କେଶା ଅଶୀର୍ଯଂତ ଧୀମତଃ। ଶୀତୋଷ୍ଣାଚ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ରିତା ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତଦାରୋହନ୍ତ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥୧.୯.

ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର କେଶ ଅପ୍ରିୟ ଭାବରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଥଣ୍ଡା ଓ ଗରମର କାରଣରୁ, ସେ କେଶ ଉପରକୁ ଉଠି, ପରେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯାଇଲା।

ହୀନା ମଚ୍ଛିରସୋ ଵ୍ଯାଲା ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାପସର୍ପିତାଃ। ଵ୍ଯାଲାତ୍ମାନଃ ସ୍ମୃତା ଵ୍ଯାଲାଦ୍ଧୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମୋ ମୁଣ୍ଡରୁ ଯେଉଁ ବିଷାଳୀମାନେ ହଟିଗଲେ ଓ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସର୍ପ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅହି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।

ପନ୍ନତ୍ଵାତ୍ପନ୍ନଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵାପସର୍ପିଣଃ। ତେଷାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନିଲଯାଃ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋରଧଃ

ପାଉଁଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପନ୍ନଗ ଓ ଅପସର୍ପି ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ତଳେ ଅଛି।

ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵୋ ଯୋଽସାଵଗ୍ନିଗର୍ଭସ୍ସୁଦାରୁଣଃ। ସ ତୁ ସର୍ପସହୋତ୍ପନ୍ନାନାଵିଵେଶ ଵିଷାତ୍ମିକାନ୍

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଯେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେ ଜଣେ ବିଷ ଭାବରେ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସର୍ପାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ। ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରାସ୍ତେ ଭୂତାଃ ପିଶିତାଶନାଃ

ସେ ସର୍ପମାନେକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରୁ କ୍ରୋଧାତ୍ମା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନେ କପିଶ ବର୍ଣ୍ଣର ଭୟଙ୍କର ପିଶିତ ଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ହେଲେ।

ଭୂତତ୍ଵାତ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଃ ପିଶିତାଶନାତ୍। ଵଯତୋ ଗାସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତଦା

ସେମାନଙ୍କର ଭୂତ ଭାବରୁ ସେମାନେ 'ଭୂତ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ପିଶିତ ଭୋଜୀମାନେ 'ପିଶାଚ' ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଧ୍ଯାଯତୀତ୍ଯେଷ ଧାତୁର୍ଵୈ ଯାତ୍ରାର୍ଥେ ପରିପଠ୍ଯତେ। ପିବତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଗାସ୍ତୁ ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ।.

ଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଧାତୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ପିଇବାରୁ ଗାଁ ଜନ୍ମିଲା, ଏହିପରି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାସ୍ଵେତାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ ଦେଵଯୋନିଷୁ ସ ପ୍ରଭୁଃ। ତତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତୋଽନ୍ଯାନି ଵଯାଂସି ଵଯ ସୋଽସୃଜତ୍

ସେ ପ୍ରଭୁ ଅଷ୍ଟ ଦେବ ଯୋନି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଓ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଛାଦ୍ଯତସ୍ତାନି ଛନ୍ଦାଂସି ଵଯସୋଽପି ଵଯାଂସ୍ଯପି। ଶୂନ୍ଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦେଵୋ ଵୈଽସୃଜତ୍ପକ୍ଷିଗଣାନପି

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ଛନ୍ଦମାନେ ଢାକିଦିଆଗଲା। ପକ୍ଷୀ ଓ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଲେ। ଖାଲି ଦେଖି, ଦେବତା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ମୁଖତୋଽଜାନ୍ ସସର୍ଜ୍ଜାଥ ଵକ୍ଷସଶ୍ଚଵଯୋଽସୃଜତ୍। ଗାଶ୍ଚୈଵାଥୋଦରାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଵିନିର୍ମମେ

ତାଙ୍କର ମୁଁହୁଁରୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ପକ୍ଷୀ, ଓ ଉଦରରୁ ଗାଁ, ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚାଶ୍ଚାନ୍ ସମାତଙ୍ଗାନ୍ ଶରଭାନ୍ ଗଵଯାନ୍ ମୃଗାନ୍। ଉଷ୍ଟ୍ରାନଶ୍ଚତରାଂଶ୍ଚୈଵ ତାଶ୍ଵାନ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଜାତଯଃ ॥୧.୯.

ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ହାତୀ, ଶରଭ, ଗବୟ, ମୃଗ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଚାରିପାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରଜାତି ଜନ୍ମିଲେ।

ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲାନି ରୋମତସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ। ଏଵଂ ପଶ୍ଵୋଷଧୀଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ୍ସୋଽଧ୍ଵରେ ପ୍ରଭୁଃ

ତାଙ୍କର ରୋମରୁ ଔଷଧି ଓ ଫଳମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଭଳି ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

ତସ୍ମାଦାଦୌ ତୁ କଲ୍ପସ୍ଯ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ତଦା। ଗୌରଜଃ ପୁରୁଷୋ ମେଷୋ ହ୍ଯଶ୍ଵୋଽଶ୍ଵତରଗର୍ଦ୍ଦଭୌ। ଏତାନ୍ ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ ପଶୂନାହୁରାରଣ୍ଯାଂଶ୍ଚ ନିବୋଧତ

ଏହିପରି, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଓ ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆଦିରେ, ବୃଷ, ମଣିଷ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର ଓ ଗର୍ଡଭ—ଏମାନେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ଏବେ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଶ୍ଵାପଦା ଦ୍ଵିଖୁରୋ ହସ୍ତୀ ଵାନରଃ ପକ୍ଷିପଞ୍ଚମାଃ। ଉନ୍ଦକାଃ ପଶଵଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସପ୍ତମାସ୍ତୁ ସରୀସୃପାଃ

ମାଂସ ଭୋଜୀ, ଦୁଇ ଖୁର ଥିବା, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ (ପଞ୍ଚମ), ଜଳଚର ପଶୁ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ସରୀସୃପ—ଏମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ।

ଗାଯତ୍ରଂ ଵରୁଣଞ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୌମ୍ଯଂ ରଥନ୍ତରମ୍। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍

ଗାୟତ୍ରୀ, ବରୁଣ, ତ୍ରିବୃତ୍, ସୌମ୍ୟ, ରଥନ୍ତର ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ—ଏହି ସବୁ ସେ ନିଜ ମୁଁହୁଁରୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଛନ୍ଦାଂସି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଙ୍କର୍ମ ସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶନ୍ତଥା। ବୃହତ୍ସାମମଥୋକ୍ଥଞ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାତ୍ସୋଽସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ଛନ୍ଦ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, କର୍ମ, ପନ୍ଦର ରୂପୀ ସ୍ତୋମ, ବୃହତ୍ସାମ ଓ ଉକ୍ଥ—ଏହି ସବୁ ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ମୁଁହୁଁ ପାଖରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।