ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଋଷୀଣାମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍। ସ୍ମୃତଂ ତୁ ତେଷାଂ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ତଦେଵ ଗୁରୁଵାସିନାମ୍

ଅଠାଉଁ ଏଠି ହଜାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ ଏହି, ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଏହି ।

ସପ୍ତର୍ଷୀଣାନ୍ତୁ ଯତ୍ଶ୍ଥାନଂ ସ୍ମୃତନ୍ତଦ୍ଵୈ ଦିଵୌକସାମ୍। ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ନ୍ଯାସିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ଷଯଃ। ଯୋଗିନାମମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ନାନାଧୀନାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କର ନିବାସ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ; ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ପ୍ରଜାପତି ନିବାସ, ବିରକ୍ତଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମା ନିବାସ, ଯୋଗୀଙ୍କର ଅମୃତ ନିବାସ—ନାନା ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ନିଶ୍ଚିତ ନିବାସ ନାହିଁ ।

ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଶ୍ରମିଣାଂ ତାନି ଯେ ସ୍ଵଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ଚତ୍ଵାର ଏତେ ପନ୍ଥାନୋ ଦେଵଯାନା ଵିନିର୍ମିତାଃ

ଏହି ନିବାସଗୁଡିକ ଆଶ୍ରମୀମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ପାଇଥିବେ; ଏହି ଚାରିଟି ପଥ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି ।

ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକତନ୍ତ୍ରେଣ ଆଦ୍ଯେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଭୁଵି। ପନ୍ଥାନୋ ଦେଵଯାନାଯ ତେଷାଂ ଦ୍ଵାରଂ ରଵିଃ ସ୍ମୃତଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଲୋକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ପ୍ରଥମ ମନୁମାନ୍ତରେ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ପଥଗୁଡିକ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି; ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ ।

ତଥୈଵ ପିତୃଯାଣାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଦ୍ଵାରମୁଚ୍ଯତେ। ଏଵଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଵୈ ପ୍ରଵିଭାଗେ କୃତେ ତଦା। ଯଦାସ୍ଯ ନ ଵ୍ଯଵର୍ତ୍ତନ୍ତ ପ୍ରଜା ଵର୍ଣାଶ୍ରମାତ୍ମିକାଃ

ଏହିପରି ପିତୃପଥର ଦ୍ୱାର ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ କହାଯାଏ । ଏଭଳି ଯେତେବେଳେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ବିଭାଗ ହୋଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଉନଥିଲେ ।

ତତୋଽନ୍ଯା ମାନସୀଃ ସୋଽଥ ତ୍ରେତାମଗଧ୍ଯେଽସୃଜତ୍ ପ୍ରଜାଃ। ଆତ୍ମନଃ ସ୍ଵଶରୀରାଚ୍ଚ ତୁଲ୍ଯାଶ୍ଵୈଵାତ୍ମନା ତୁ ଵୈ

ତାପରେ ସେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ମଗଧ ଦେଶରେ ନିଜ ମନ ଓ ଦେହରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ନିଜ ପରି ସ୍ୱଭାବରେ ସମାନ ଥିଲେ।

ତସ୍ମିସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତ୍ଵାଦ୍ଯେ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ରମେଣ ତୁ। ତତୋଽନ୍ଯା ମାନସୀସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ

ସେ ତ୍ରେତାଯୁଗର ପ୍ରଥମ ଅଂଶର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଆସିଲାପରେ, ସେଉଁଠି ପୁଣି ନିଜ ମନରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତଃ ସତ୍ତ୍ଵରଜୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସୋଽଥାସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଵାର୍ତ୍ତାଯାଶ୍ଚୈଵ ସାଧିକାଃ

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜୋ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଜୀବିକାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ।

ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଋଷଯୋ ମନଵସ୍ତଥା। ଯୁଗାନୁରୂପା ଧର୍ମେଣ ଯୈରିମା ଵିଚିତାଃ ପ୍ରଜାଃ

ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ—ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାମାନେ ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ।

ଉପସ୍ଥିତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜାଧର୍ମେ ସ୍ଵଯମ୍ମୁଵଃ। ଅଭିଦଧ୍ଯୌ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ନାନାରୂପାସ୍ତୁ ମାନସୀଃ

ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରଜାଧର୍ମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲାପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ନିଜ ମନରେ ବିବିଧ ପ୍ରକାର ମାନସ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ପୂର୍ଵୋକ୍ତା ଯା ମଯା ତୁଭ୍ଯଞ୍ଜନଲୋକଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ। କଲ୍ପେଽତୀତେ ତୁ ତେ ହ୍ଯାସନ୍ ଦେଵାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରଜା ଇହ

ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଗରୁ କହିଥିଲି, ଯେଉଁମାନେ ଜନଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜା ଥିଲେ।

ଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସମ୍ଭୂତ୍ଯର୍ଥମୁପସ୍ଥିତାଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ରମେଣେହ କନିଷ୍ଠେ ପ୍ରଥମେ ମତାଃ

ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରର ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପ୍ରଜା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

ଖ୍ଯାତ୍ଯାନୁବନ୍ଧୈସ୍ତୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ସର୍ଵାର୍ଥୈରିହ ଭାଵିତାଃ। କୁଶଲାକୁଶଲପ୍ରାଯୈଃ କର୍ମଭିସ୍ତୈଃ ସଦା ପ୍ରଜାଃ। ତତ୍କର୍ମଫଲଶେଷେଣ ଉପଷ୍ଟବ୍ଧାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ସମ୍ପର୍କ, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଗଠିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ ଆଶ୍ରିତ ଥିଲେ ଓ ତାହାଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଦେଵାସୁରପିତୃତ୍ଵୈଶ୍ଚ ପଶୁପକ୍ଷିସରୀସୃପୈଃ। ଵୃକ୍ଷନାରକିକୀଟତ୍ଵୈ ସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ଭାଵୈରୁପସ୍ଥିତାଃ। ଆଧୀନାଂର୍ଥ ପ୍ରଜାନାଞ୍ଚ ଆତ୍ମନୋ ଵୈ ଵିନିର୍ମମେ

ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ସରୀସୃପ, ଗଛ, ନରକ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ ଭାବରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଜା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଗଢିଦେଲେ।

ତତୋଽଭିଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ମାନସୀପ୍ରଜାଃ। ତଚ୍ଛରୀରସମୁତ୍ପନ୍ନୈଃ କାର୍ଯୈସ୍ତୈଃ କାରଣୈଃ ସହ। କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଃ ସମଵର୍ତ୍ତନ୍ତ ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ତାପରେ ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମନରୁ ମାନସ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଯେଉଁ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, ସେସବୁ ସହିତ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଅଂଶରୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ତତୋ ଦେଵାସୁରପିତୄନ୍ ମାନଵଞ୍ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। ସିସୃକ୍ଷୁମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାତ୍ମନା ସମଯୂଯୁଜତ୍

ତାପରେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରଜାକୁ ଏକତ୍ର କଲେ।

ଯୁକ୍ତାତ୍ମନସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ତତୋ ମାତ୍ରା ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ତମଭିଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗଂ ପ୍ରଯତ୍ନୋଽଭୁତ୍ ପ୍ରଜାପତେଃ

ସେ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା, ସେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ପ୍ରୟାସ ହେଲା।

ତତୋଽସ୍ଯ ଜଘନାତ୍ ପୂର୍ଵମସୁରା ଜଜ୍ଞିରେ ସୁତାଃ। ଅସୁଃ ପ୍ରାଣଃ ସ୍ମୃତୋ ଵିପ୍ରା ସ୍ତଜ୍ଜନ୍ମାନସ୍ତତୋଽସୁରାଃ

ତାପରେ ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ଅଂଶରୁ ପ୍ରଥମେ ଅସୁରମାନେ ପୁଅ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; 'ଅସୁ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, ଏହି ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅସୁର ନାମ ପାଇଲେ।

ଯଯା ସୃଷ୍ଟାଃ ସୁରାସ୍ତନ୍ଵା ତାଂ ତନୁଂ ସ ଵ୍ଯପୋହତ। ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ତେନ ସଦ୍ଯୋ ରାତ୍ରିରଜାଯତ

ଯେ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ସେ ଦେହକୁ ସେ ପଛକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ସେ ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ରାତି ହେଲା।

ସା ତମୋବହୁଲା ଯସ୍ମାତ୍ତତୋ ରାତ୍ରିସ୍ତ୍ରିଯାମିକା। ଆଵୃତାସ୍ତମସା ରାତ୍ରୌ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ

ସେ ରାତି ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭରିଥିଲା, ଏହିକାରଣରୁ ତାହାକୁ 'ତିନିପ୍ରହର ରାତି' କୁହାଯାଏ; ସେଇ ରାତିରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାଂସ୍ତୁ ଦେଵେଶସ୍ତନୁମନ୍ଯାମପଦ୍ଯତ। ଅଵ୍ଯକ୍ତାଂ ସତ୍ତ୍ଵବହୁଲାଂ ତତସ୍ତାଂ ସୋଽଭ୍ଯଯୂଯୁଜତ୍। ତତସ୍ତାଂ ଯୁଞ୍ଜତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯମାସୀତ୍ ପ୍ରଭୋଃ କିଲ

ଦେବମାନେକୁ ଦେଖି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ; ସେ ଦେହ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବା ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଖୁସି ହେଲେ।

ତତୋ ମୁଖେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୀଵ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵତାଃ। ଯତୋଽସ୍ଯ ଦୀଵ୍ଯତୋ ଜାତାସ୍ତେନ ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ

ତାପରେ ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଯେହেতୁ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ 'ଦେବ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଧାତୁର୍ଦ୍ଦିଵୀତି ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କ୍ରୀଡାଯାଂ ସ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ତସ୍ଯାନ୍ତନ୍ଵାନ୍ତୁ ଦିଵ୍ଯାଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ତେନ ଦେଵତାଃ

ଯିଏ 'ଧାତୁର୍ ଦିବିତି' ନାମରେ ଖେଳରେ କୁହାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହିପରି ବୁଝାଯାଏ; ତାଙ୍କର ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦେହରୁ ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଦେଵାନ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଦେଵେଶସ୍ତନୁମନ୍ଯାମପଦ୍ଯତ। ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମିକାଂ ଦେଵସ୍ତତୋଽନ୍ଯାଂ ସୋଽଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥୧.୯.

ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପରେ, ଦେବତାଙ୍କର ଠାକୁର ଆଉ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଦେବତା ସୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଦେହ ନେଲେ, ଏହା ପରେ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

ପିତୃଵନ୍ମନ୍ଯମାନସ୍ତାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରାଧ୍ଯାଯତ ପ୍ରଭୁଃ। ପିତରୋ ହ୍ଯୁପପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯହ୍ନୋରନ୍ତରାସୃଜତ୍। ତସ୍ମାତ୍ତେ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵନ୍ତେନ ତେଷୁ ତତ୍

ସେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବି ଇଚ୍ଛା କଲେ; ରାତି ଓ ଦିନର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଦୁଇଟି ପାଖ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି, ସେହି ପିତୃମାନେ ଦେବତା ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଯଯା ସୃଷ୍ଟାସ୍ତୁ ପିତରସ୍ତାନ୍ତନୁଂ ସ ଵ୍ଯପୋହତ। ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ତେନ ସଦ୍ଯଃ ସନ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଜାଯତ

ଯେ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ସେ ଦେହକୁ ସେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେହି ପରିତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ଦେହ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଇଗଲା।

ତସ୍ମାଦହସ୍ତୁ ଦେଵାନାଂ ରାତ୍ରିର୍ଯା ସାଽସୁରୀ ସ୍ମୃତା। ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵୈ ପୈତ୍ରୀ ଯା ତନୁଃ ସା ଗରୀଯସୀ

ଏହିଠାରୁ ଦିନ ଦେବତାଙ୍କର, ରାତି ଅସୁରୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ପିତୃଙ୍କ ରୂପ ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯୋ ମନଵସ୍ତଥା। ତେ ଯୁକ୍ତାସ୍ତାମୁପାସନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମଧ୍ଯମାନ୍ତନୁମ୍

ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅସୁର, ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସେହି ମଧ୍ୟମ ରୂପକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ତତୋଽନ୍ଯାଂ ସ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତନୁଂ ଵୈ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ରଜୋମାତ୍ରାତ୍ମିକାଯାନ୍ତୁ ମନସା ସୋଽସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ସେହି ଦେହ ସୁଦ୍ଧ ରଜୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ ଥିଲା; ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।