ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମାଷା ମୁଦ୍ଗା ମସୂରାଶ୍ଚ ନିଷ୍ପାଵାଃ ସକୁଲତ୍ଥକାଃ। ଆଢକ୍ଯଶ୍ଵଣକାଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତସପ୍ତଦଶାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମାଷ, ମୁଗ, ମସୁର, ନିଷ୍ପାବ, କୁଳଥ; ଆଢ଼କ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱଣକ — ଏହି ସାତ ଓ ସତରେହି ଉଦ୍ଭିଦ ମନେ କରାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତା ଓଷଧୀନାଂ ତୁ ଗ୍ରାମ୍ଯାଣାଂ ଜାତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଓଷଧ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞିଯାଶ୍ଚୈଵ ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯା ଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ

ଏହିଗୁଡିକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦର ଜାତି ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମିଳି ଚଉଦଟି।

ଵ୍ରୀହଯଃ ସଯଵା ମାଷା ଗୋଧୂମା ଅଣଵସ୍ତିଲାଃ। ପ୍ରିଯଙୁସପ୍ତମା ହ୍ଯେତେ ଅଷ୍ଟମୀ ତୁ କୁଲତ୍ଥିକା

ଧାନ ସହ ଯବ, ମାଷ, ଗହମ, ଚିନା, ତିଳ; ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ସପ୍ତମ, କୁଳଥ ଅଷ୍ଟମ।

ଶ୍ଯାମାକା ସ୍ତ୍ଵଥ ନୀଵାରା ଜର୍ତ୍ତିଲାଃ ସଗଵେଧୁକାଃ। କୁରୁଵିନ୍ଦା ଵେଣୁଯଵାସ୍ତଥା ମର୍କଟକାଶ୍ଚ ଯେ

ଶ୍ୟାମାକ, ନୀବାର, ଜର୍ତ୍ତିଳ ସହ ଗବେଧୁକ, କୁରୁବିନ୍ଦ, ବେଣୁଯବ, ଏବଂ ମର୍କଟକ।

ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତା ଓଷଧ୍ଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ପ୍ରଥମା ହ୍ଯେତା ଆଦୌ ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ତୁ

ଏହିଗୁଡିକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ ଭାବରେ ଚଉଦଟି ମନେ କରାଯାଏ; ଏହିଗୁଡିକ ପ୍ରଥମେ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଅଫାଲକୃଷ୍ଟା ଓଷଧ୍ଯୋ ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵଶଃ। ଵୃକ୍ଷା ଗୁଲ୍ମଲତାଵଲ୍ଲୀଵୀରୁଧସ୍ତୃଣଜାତଯଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଦେଉନଥିଲେ; ବୃକ୍ଷ, ଜାଡ଼, ଲତା, ବେଳ, ଔଷଧି ଓ ଘାସର ଜାତି।

ମୂଲୈଃ ଫଲୈଶ୍ଚ ରୋହିଣ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଣନ୍ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଜାଯତେ। ପୃଥ୍ଵୀ ଦୁଗ୍ଧା ତୁ ବୀଜାନି ଯାନି ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା

ମୂଳ ଓ ଫଳ ସହ ରୋହିଣୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଉଠାଯାଏ, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୃଥିବୀରୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆଗରୁ ଦୁହିଥିବା ବିଜଗୁଡିକ।

ଋତୁପୁଷ୍ପଫଲାସ୍ତା ଵୈ ଓଷଧ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତ୍ଵିହ। ଯଦା ପ୍ରସୃଷ୍ଟା ଓଷଧ୍ଯୋ ନ ପ୍ରରେହନ୍ତି ତାଃ ପୁନଃ

ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ସହ ଉଦ୍ଭିଦ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଉଦ୍ଭିଦ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଚଳିଲେ ନାହିଁ।

ତତଃ ସ ତାସାଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାର୍ତ୍ତୋପାଯଂ ଚକାର ହ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଦ୍ଧିଂ ତୁ କର୍ମଜାମ୍

ଏହାପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ଦେଖି, ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯଥୌଷଧ୍ଯଃ କୃଷ୍ଟପଚ୍ଯାସ୍ତୁ ଜଜ୍ଞିରେ। ସଂସିଦ୍ଧାଯାନ୍ତୁ ଵାର୍ତ୍ତାଯାନ୍ତତସ୍ତାସାଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ମର୍ଯାଦାଃ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଯଥାରବ୍ଧାଃ ପରସ୍ପରମ୍

ସେହି ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଇ, ଚାଷ କରାଯାଇଥିବା ଔଷଧୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଚାଷ ଭଲଭାବେ ହେବା ପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ଏହାର ସୀମା ଏବଂ ନିୟମ ଏକାଏକା ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ଯେ ଵୈ ପରିଗୃହୀତାରସ୍ତାସାମାସନ୍ଵିଧାତ୍ମକାଃ। ଇତରେଷାଂ କୃତତ୍ରାଣାଃ ସ୍ଥାପଯାମାସ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍

ଯେମାନେ ଏହି ଉପଜା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହାର ଦେଖଭାଲ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯେ ତାନ୍ଵୈ ଯାଵନ୍ତୋ ନିର୍ଭଯାସ୍ତଥା। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଥା ଭୂତଂ ଯଥା ଭୂତଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ତେ

ଯେମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ତଥ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଯେ ଚାନ୍ଯେପ୍ଯବଲାସ୍ତେଷାଂ ଵୈଶ୍ଯସଂକର୍ମସଂସ୍ଥିତାଃ। କୀନାଶା ନାଶଯନ୍ତି ସ୍ମ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରାଗତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ଵୈଶ୍ଯାନେଵ ତୁ ତାନାହୁଃ କୀ ନାଶାନ୍ ଵୃତ୍ତିସାଧକାନ୍

ଅନ୍ୟମାନେ, ଶକ୍ତି ନଥିବା ଲୋକମାନେ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କର କାମ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; କିନାଶମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରମ କରୁଥିଲେ। ଏହି କିନାଶମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏମାନେ ଏହି କାମରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି।

ଶୋଚନ୍ତଶ୍ଚ ଦ୍ରଵନ୍ତଶ୍ଚ ପରିଚର୍ଯାସୁ ଯେ ରତାଃ। ନିସ୍ତେଜସୋଽଲ୍ପଵୀର୍ଯାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତାନବ୍ରଵୀତ୍ତୁ ସଃ

ଯେମାନେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ଓ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେବାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି କମ୍ ଥାଏ, ସେମାନେ ଶୂଦ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।

ତେଷାଂ କର୍ମାଣି ଧର୍ମାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ସଂସ୍ଥିତୌ ପ୍ରାକୃତାଯାଂ ତୁ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମ ଓ ଧର୍ମ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିଲେ; ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣର ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ପୁନଃ ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ତା ମୋହାତ୍ ତାନ୍ ଧର୍ମାଂସ୍ତାନପାଲଯନ୍। ଵର୍ଣ ଧର୍ମୈରଜୀଵନ୍ତ୍ଯୋ ଵ୍ଯରୁଧ୍ଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍

ପୁନି, ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡି, ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ ନାହିଁ; ନିଜ ଜାତିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ପରସ୍ପରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମା ତମର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲଂ ଦଣ୍ଡଂ ଯୁଦ୍ଧମାଜୀଵମାଦିଶତ୍

ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି, ଦଣ୍ଡ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଜୀବିକା ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ଯାଜନାଧ୍ଯାପନଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯଂ ଚ ପରିଗ୍ରହମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଭୁସ୍ତେଷାଂ କର୍ମାଣ୍ଯେତାନ୍ଯଥାଦିଶତ୍

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ୱେଦିକ କ୍ରିୟା, ପଠାଇବା, ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା—ଏହି କାମ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ।

ପାଶୁପାଲ୍ଯଂ ଚ ଵାଣିଜ୍ଯଂ କୃଷିଂ ଚୈଵ ଵିଶାଂ ଦଦୌ। ଶିଲ୍ପାଜୀଵଂ ଭୃତିଞ୍ଚୈଵ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଶୁପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଚାଷ ଦେଇଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶିଳ୍ପ କାମ ଓ ସେବା ଜୀବିକା ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ।

ସାମାନ୍ଯାନି ତୁ କର୍ମାଣି ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶାଂ ପୁନଃ। ଯଜନାଧ୍ଯଯନଂ ଦାନଂ ସାମାନ୍ଯାନି ତୁ ତେଷୁ ଚ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ କାମ ହେଉଛି: ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ—ଏହି କାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ।

କର୍ମାଜୀଵଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ତେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରମ୍। ଲୋକାନ୍ତରେଷୁ ସ୍ଥାନାନି ତେଷାଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯାଽଦଦତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ପ୍ରଭୁ କାମ ଓ ଜୀବିକା ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସଫଳତା ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯାଵତାମ୍। ସ୍ଥାନମୈନ୍ଦ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ସଂଗ୍ରାମଷ୍ଵେପଲାଯିନାମ୍

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ପ୍ରଜାପତିର; ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଇନ୍ଦ୍ରର।

ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ମାରୁତଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଧର୍ମମୁପଜୀଵିନାମ୍। ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଶୂଦ୍ରଜାତୀନାଂ ପ୍ରତିଚାରେଣ ତିଷ୍ଠତାମ୍

ଯେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମାରୁତର; ଯେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ।

ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ଵର୍ଣାନାଂ ଵ୍ଯତ୍ଯାଚାରଵତାଂ ସ୍ଵଯମ୍। ତତଃ ସ୍ଥିତେଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଚାଶ୍ରମାନ୍

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ଜାତିମାନଙ୍କର ନିଜ ଆଚରଣ ଅନୁଯାୟୀ; ଏହି ଭାବରେ ଜାତିମାନେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ, ପ୍ରଭୁ ଆଶ୍ରମଗୁଡିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ଗୃହସ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିତ୍ଵଂ ଵାନପ୍ରସ୍ଥଂ ସଭିକ୍ଷୁକମ୍। ଆଶ୍ରମାଂଶ୍ଚତୁରୋ ହ୍ଯେତାନ୍ ପୂର୍ଵମାସ୍ଥାପଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ—ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଥମେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ଵର୍ଣକର୍ମାଣି ଯେ କେଚିତ୍ତେଷାମିହ ନ କୁର୍ଵତେ । କୁତଃ କର୍ମା କ୍ଷିତିଂ ପ୍ରାହୁରାଶ୍ରମସ୍ଥାନଵାସିନଃ

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ନିଜ ଜାତିର କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କିପରି ହେବ?

ବ୍ରହ୍ମା ତାନ୍ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଆଶ୍ରମାନ୍ନାମନାମତଃ। ନିର୍ଦ୍ଦେଶାର୍ଥଂ ତତସ୍ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମାନ୍ ପ୍ରଭାଷତ। ପ୍ରସ୍ଥାନାନି ଚ ତେଷାଂ ଵୈ ଯମାଂଶ୍ଚ ନିଯମାଂଶ୍ଚ ହ

ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ରମର ନାମ ଦେଇ ସେମାନେ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ, ପଥ ଓ ନିୟମ ଘୋଷଣା କଲେ।

ଚାତୁର୍ଵର୍ଣାତ୍ମକଃ ପୂର୍ଵଂ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚାଶ୍ରମଃ ସ୍ମୃତଃ। ତ୍ରଯାଣାମାଶ୍ରମାଣାଞ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋନିରେଵ ଚ। ଯଥାକ୍ରମଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯମୈଶ୍ଚ ନିଯମୈଶ୍ଚ ତେ

ପୂର୍ବରୁ ଚାରିଟି ଜାତିର ମିଶ୍ରଣରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଣାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଆଶ୍ରମ ଅନ୍ୟ ତିନିଟି ଆଶ୍ରମର ମୂଳ ଭିତି ଓ ଉତ୍ସ । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହାର ନିୟମ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡିକୁ ଅନୁକ୍ରମେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି ।

ଦାରାଽଗ୍ନଯୋଽଥାତିଥେଯ ଇଜ୍ଯାଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଇତ୍ଯେଷ ଵୈ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ସମାସାଦ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହଃ

ଘରେ ଜୀବନ ସାଥୀ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଯଜ୍ଞ, ପିତୃ ପୂଜା, ଓ ସନ୍ତାନ—ଏହି ଗୁଡିକ ଗୃହସ୍ଥର ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ ।