ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତାସାଂ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯୁଦକାନୀହ ଯାନି ନିମ୍ନୈର୍ଗତାନି ତୁ। ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତଦଭାଵତ୍ସ୍ରୋତଃ ଖାତାନି ନିମ୍ନଗାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ବର୍ଷାର ପାଣି ନିମ୍ନଭୂମିରେ ଯାଇଥିଲା, ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକ ଝରା ହେଲା; ଏହି ଖୋଦା ନଳିକାମାନେ ନଦୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଏଵଂ ନଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜ୍ଜନେ। ଯେ ପରସ୍ତାଦପାଂ ସ୍ତୋକା ଆପନ୍ନାଃ ପୄଥିଵୀତଲେ

ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷା ସୃଷ୍ଟିରେ ନଦୀମାନେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯେଉଁ କିଛି ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ପାଣି ପୂର୍ବରୁ ଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।

ଅପାମ୍ଭୂମେଶ୍ଚ ସଂଯୋଗାଦୋଷଧ୍ଯସ୍ତାସୁ ଚାଭଵନ୍। ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲିନ୍ଯସ୍ତୁ ଓଷଧ୍ଯସ୍ତାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ପାଣି ଏବଂ ଭୂମିର ମିଶଣ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଫୁଲ, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଥିବା ଔଷଧିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଅଫାଲକୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାନୁପ୍ତା ଗ୍ରାମ୍ଯାଽରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ। ଋତୁପୁଷ୍ପଫଲାଶ୍ଚୈଵ ଵୃକ୍ଷା ଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ

ଅନୁପ୍ତ ଏବଂ ଅଫାଳ କୃଷି, ଗ୍ରାମ୍ୟ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ—ଚୌଦା ପ୍ରକାର—ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ ଏବଂ ଝାଡ଼ମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଶ୍ଚ ତ୍ରେତାଯାଂ ଵାର୍ତ୍ତାଯାମୌଷଧସ୍ଯ ତୁ। ତୈନୌଷଧେନ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା

ତେତାଯୁଗରେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଔଷଧିର ଉପସ୍ଥିତି ହେଲା; ସେହି ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ତେତାଯୁଗରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ।

ତତଃ ପୁନରଭୂତ୍ତାସାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିନାର୍ଥେନ ତ୍ରେତାଯୁଗଵଶେନ ତୁ

ତାପରେ ପୁନି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ ଏବଂ ଲୋଭ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ତେତାଯୁଗର ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବା ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା।

ତତସ୍ତାଃ ପର୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ନଦୀକ୍ଷେତ୍ରାଣି ପର୍ଵତାନ୍। ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଗୁଲର୍ମୌଷଧୀଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସହ୍ଯ ତୁ ଯଥାବଲମ୍

ତାପରେ ସେମାନେ ନଦୀ, କ୍ଷେତ୍ର, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼ ଏବଂ ଔଷଧିମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଜବରଦସ୍ତି ଦଖଲ କଲେ।

ସିଦ୍ଧାତ୍ମାନସ୍ତୁ ଯେ ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରାକୃତେ ମଯା। ବ୍ରହ୍ମଣା ମାନଵାସ୍ତେ ଵୈ ଉତ୍ପନ୍ନା ଯୋଜନାଦିହ

ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ପ୍ରକୃତିସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶାନ୍ତାଶ୍ଚ ସୁଷ୍ମିଣଶ୍ଚୈଵ କର୍ମିଣୋ ଦୁଃଖିନସ୍ତଦା। ତତଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତେ ତ୍ରେତାଯାଂ ଜର୍ଜ୍ଞିରେ ପୁନଃ

ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ସୁମୃଦୁ ଏବଂ କର୍ମନିଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ତେତାଯୁଗରେ ପୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ଦ୍ରୋହିଜନାସ୍ତଥା। ଭାଵିତାଃ ପୂର୍ଵଜାତୀଷୁ କର୍ମଭିଶ୍ଚ ଶୁଭାଶୁଭୈଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଶୁଭ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଠିତ ହେଲେ।

ଇତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ବଲା ଯେ ତୁ ସତ୍ଯଶୀଲା ହ୍ଯହିଂସକାଃ। ଵୀତଲୋଭା ଜିତାତ୍ମାନୋ ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ତେଷୁ ଵୈ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଅହିଂସାପରାୟଣ, ଲୋଭ ନଥିବା ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।

ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତି କୁର୍ଵନ୍ତି ତେଭ୍ଯଶ୍ଚାନ୍ଯେଽଲ୍ପତେଜସଃ। ଏଵଂ ଵିପ୍ରତିପନ୍ନେଷୁ ପ୍ରପନ୍ନେଷୁ ପରସ୍ପରମ୍

ସେମାନେ ଦେଇ ନେଇ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅସମ୍ମତି ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରେ ଆପସରେ କରନ୍ତି।

ତେନ ଦୋଷେଣ ତେଷାଂ ତା ଓଷଧ୍ଯୋ ମିଷତାଂ ତଦା। ପ୍ରଣଷ୍ଟା ହ୍ରିଯମାଣା ଵୈ ମୁଷ୍ଟିବ୍ଯାଂ ସିକତା ଯଥା

ସେଇ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ହରାଇଗଲା, ମୁଠି ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ଚାଳି ଭଳି ଉଠିଗଲା।

ଅଗ୍ରସଦ୍ଭୂର୍ଯୁଗବଲାଦ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ। ଫଲଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଵଂ ପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଯାଃ ପୁନଃ

ଏହାପରେ, ବହୁ ବର୍ଷର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଚଉଦ ଧରଣର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ, ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛଗୁଡିକ ଧରାଯାଇଲା।

ତତସ୍ତାସୁ ପ୍ରଣଷ୍ଟାସୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତଦା। ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଂ ପ୍ରଭୁଂ ଜଗ୍ମୁଃ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍

ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲେ; ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମଭି ଲିପ୍ସନ୍ତ ଆଦୌ ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ତୁ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାସାଂ ମନୀଷିତମ୍

ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଚାହିଁ, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିଲେ।

ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦୃଷ୍ଟେନ ଦର୍ଶନେନ ଵିଚାର୍ଯ ଚ। ଗ୍ରସ୍ତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଓଷଧ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଦୁହତ୍ପୁନଃ

ଯଥାଯଥ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବିଚାର କରି, ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହେବାକୁ ଜାଣି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପୁନଃ ଦୁହିଲେ।

କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ସୁମେରୁଂ ତୁ ଦୁଦୋହ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ଦୁଗ୍ଧେଯଂ ଗୌସ୍ତଦା ତେନ ବୀଜାନି ପୃଥିଵୀତଲେ

ସୁମେରୁ ପର୍ବତକୁ ବଛା କରି, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ; ଏହିପରି, ପୃଥିବୀ ଗାଉ ଭଳି ହେଇଗଲା ଓ ବିଜଗୁଡିକ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦେଖାଦେଲା।

ଜଜ୍ଞିରେ ତାନି ବୀଜାନି ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାସ୍ତୁ ତାଃ ପୁନଃ। ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲପାକାନ୍ତାଃ ସପ୍ତସପ୍ତଦଶାସ୍ତୁ ତାଃ

ସେ ବିଜଗୁଡିକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଫଳ ପକିଲାପରେ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଭିଦ ହୁଅନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ପ୍ରଥମେ ସାତ, ପରେ ସତରେହି ହେଲା।

ଵ୍ରୀହଯଶ୍ଚ ଯଵାଶ୍ଚୈଵ ଗୋଧୂମା ଅଣଵସ୍ତିଲାଃ। ପ୍ରିଯଙ୍ଗଵୌ ହ୍ଯୁଦାରାଶ୍ଚ କାରଷାଶ୍ଚ ସତୀନକାଃ

ଧାନ, ଯବ, ଗହମ, ଚିନା, ତିଳ; ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଉଦାର, କାରଷ, ସତୀନକ।

ମାଷା ମୁଦ୍ଗା ମସୂରାଶ୍ଚ ନିଷ୍ପାଵାଃ ସକୁଲତ୍ଥକାଃ। ଆଢକ୍ଯଶ୍ଵଣକାଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତସପ୍ତଦଶାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମାଷ, ମୁଗ, ମସୁର, ନିଷ୍ପାବ, କୁଳଥ; ଆଢ଼କ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱଣକ — ଏହି ସାତ ଓ ସତରେହି ଉଦ୍ଭିଦ ମନେ କରାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତା ଓଷଧୀନାଂ ତୁ ଗ୍ରାମ୍ଯାଣାଂ ଜାତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଓଷଧ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞିଯାଶ୍ଚୈଵ ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯା ଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ

ଏହିଗୁଡିକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦର ଜାତି ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମିଳି ଚଉଦଟି।

ଵ୍ରୀହଯଃ ସଯଵା ମାଷା ଗୋଧୂମା ଅଣଵସ୍ତିଲାଃ। ପ୍ରିଯଙୁସପ୍ତମା ହ୍ଯେତେ ଅଷ୍ଟମୀ ତୁ କୁଲତ୍ଥିକା

ଧାନ ସହ ଯବ, ମାଷ, ଗହମ, ଚିନା, ତିଳ; ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ସପ୍ତମ, କୁଳଥ ଅଷ୍ଟମ।

ଶ୍ଯାମାକା ସ୍ତ୍ଵଥ ନୀଵାରା ଜର୍ତ୍ତିଲାଃ ସଗଵେଧୁକାଃ। କୁରୁଵିନ୍ଦା ଵେଣୁଯଵାସ୍ତଥା ମର୍କଟକାଶ୍ଚ ଯେ

ଶ୍ୟାମାକ, ନୀବାର, ଜର୍ତ୍ତିଳ ସହ ଗବେଧୁକ, କୁରୁବିନ୍ଦ, ବେଣୁଯବ, ଏବଂ ମର୍କଟକ।

ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତା ଓଷଧ୍ଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ପ୍ରଥମା ହ୍ଯେତା ଆଦୌ ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ତୁ

ଏହିଗୁଡିକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ ଭାବରେ ଚଉଦଟି ମନେ କରାଯାଏ; ଏହିଗୁଡିକ ପ୍ରଥମେ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଅଫାଲକୃଷ୍ଟା ଓଷଧ୍ଯୋ ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵଶଃ। ଵୃକ୍ଷା ଗୁଲ୍ମଲତାଵଲ୍ଲୀଵୀରୁଧସ୍ତୃଣଜାତଯଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଦେଉନଥିଲେ; ବୃକ୍ଷ, ଜାଡ଼, ଲତା, ବେଳ, ଔଷଧି ଓ ଘାସର ଜାତି।

ମୂଲୈଃ ଫଲୈଶ୍ଚ ରୋହିଣ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଣନ୍ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଜାଯତେ। ପୃଥ୍ଵୀ ଦୁଗ୍ଧା ତୁ ବୀଜାନି ଯାନି ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା

ମୂଳ ଓ ଫଳ ସହ ରୋହିଣୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଉଠାଯାଏ, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୃଥିବୀରୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆଗରୁ ଦୁହିଥିବା ବିଜଗୁଡିକ।

ଋତୁପୁଷ୍ପଫଲାସ୍ତା ଵୈ ଓଷଧ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତ୍ଵିହ। ଯଦା ପ୍ରସୃଷ୍ଟା ଓଷଧ୍ଯୋ ନ ପ୍ରରେହନ୍ତି ତାଃ ପୁନଃ

ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ସହ ଉଦ୍ଭିଦ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଉଦ୍ଭିଦ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଚଳିଲେ ନାହିଁ।

ତତଃ ସ ତାସାଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାର୍ତ୍ତୋପାଯଂ ଚକାର ହ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଦ୍ଧିଂ ତୁ କର୍ମଜାମ୍

ଏହାପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ଦେଖି, ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।