ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଧନୂଂଷି ଚୈଵ ଚତ୍ଵାରି ଶାଖାରଥ୍ଯାସ୍ତୁ ତୈଃ କୃତାଃ। ଗୃହରଥ୍ଯୋପରଥ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିକାଶ୍ଚାପ୍ଯୁପରଥ୍ଯକାଃ

ଶାଖା ଗଲି ଚାରି ଧନୁର ଚଉଡ଼ା ହୁଏ। ଘର ଗଲି ଓ ଉପଗଲି ଦୁଇ ଧନୁର, ଛୋଟ ଉପଗଲି ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଧନୁର ହୁଏ।

ଘଣ୍ଟାପଥଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦସ୍ତ୍ରିପଦଞ୍ଚ ଗୃହାନ୍ତରମ୍। ଵୃତ୍ତିମାର୍ଗାସ୍ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧପଦଂ ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶଃ ପଦିକଃ ସ୍ମୃତଃ

ଘଣ୍ଟାପଥ ଚାରି ପାଦ ଚଉଡ଼ା, ଘର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପାଦ ରାସ୍ତା। ଗୋଲ ରାସ୍ତା ଅର୍ଦ୍ଧ ପାଦ ଓ ପୂର୍ବ ଶାରୀକୁ ପଦପଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଵସ୍କରଂ ପରୀଵାହଂ ପଦମାତ୍ରଂସମନ୍ତତଃ। କୃତେଷୁ ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ପୁନସ୍ଵକ୍ରୁର୍ଗୃହାଣି ଵୈ

ଏକ ଚଉଡ଼ିଆ ନାଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଦମାତ୍ର ଚଉଡ଼ାରେ ଘେରିଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି ହେଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ତାଙ୍କ ଘର ବନେଇବା ଉଚିତ୍।

ଯଥା ତେ ପୂର୍ଵମାସନ୍ଵୈ ଵୃକ୍ଷାସ୍ତୁ ଗୃହସଂସ୍ଥିତାଃ। ତଥା କର୍ତୁଂ ସମାରବ୍ଧାଶ୍ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଗୃହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଛମାନେ ରହିଥିଲେ, ସେହିପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପୁନି ପୁନି ଚିନ୍ତା କରି ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚୈଵଗତାଃ ଶାଖା ନ ତାଶ୍ଚୈଵ ପରାଗତାଃ। ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂଗତା ଶ୍ଚାନ୍ଯା ଏଵଂ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଗତାଃ ପୁରା

ଗଛମାନଙ୍କର ଶାଖାମାନେ ବିସ୍ତାର ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଇନଥିଲେ; ଏଠାରୁ କିଛି ଉପରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିସ୍ତାର ହେଲେ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଽନ୍ଵିଷ୍ଯସ୍ତଥା ନ୍ଯାଯୋ ଵୃକ୍ଷଶାଖା ଯଥା ଗତାଃ। ତଥା କୃତାସ୍ତୁ ତୈଃ ଶାଖାସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛାଲାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଗଛର ଶାଖାମାନେ କିପରି ବିସ୍ତାର ହୋଇଥିଲେ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ଏବଂ ଖୋଜି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଶାଖାମାନେ ତିଆରି କଲେ; ଏହିପରି ଶାଖାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶାଳାମାନେ ଉପନାମ ହେଲା।

ଏଵଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧାଃ ଶାଖାଭ୍ଯଃ ଶାଲାଶ୍ଚୈଵ ଗୃହାଣି ଚ। ତସ୍ମାତ୍ତା ଵୈସ୍ମୃତାଃ ଶାଲାଃ ଶାଲାତ୍ଵଂ ଚୈଵ ତାସୁ ତତ୍

ଏଭଳି ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ଶାଳା ଏବଂ ଘରମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେଗୁଡିକୁ ଶାଳା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଶାଳାର ଗୁଣ ତାହାରେ ଅଛି।

ପ୍ରସୀଦତି ମନସ୍ତାସୁ ମନଃ ପ୍ରସାଦଯନ୍ତି ତାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଗୃହାଣି ଶାଲାଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦାଶ୍ଚୈଵ ସଂଜ୍ଞିତାଃ

ଏହି ଶାଳାମାନେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ତେଣୁ ଘର, ଶାଳା ଏବଂ ପ୍ରାସାଦମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋପଘାତାଂସ୍ତାନ୍ ଵାର୍ତ୍ତୋପାଯମଚିନ୍ତଯନ୍। ନଷ୍ଟେଷୁ ମଧୁନା ସାର୍ଦ୍ଧଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷେଷୁ ଵୈ ତଦା। ଵିଷାଦଵ୍ଯାକୁଲାସ୍ତାଵୈ ପ୍ରଜାସ୍ତୃଷ୍ଣାକ୍ଷୁଧାତ୍ମିକାଃ

ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଘଟାଇ ଜୀବିକା ଉପାୟ ବିଚାର କରିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବଂ ମଧୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖ, ତୃଷ୍ଣା ଏବଂ ଭୋକରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।

ତତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତାସାଂ ସିଦ୍ଧିସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ। ଵାର୍ତାର୍ଥସାଧିକାପ୍ଯନ୍ଯା ଵୃତ୍ତିସ୍ତାସାଂ ହି କାମତଃ

ତେତାଯୁଗରେ ପୁନି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି ଦେଖାଦେଲା; ଅନ୍ୟ ଏକ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲା।

ତାସାଂ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯୁଦକାନୀହ ଯାନି ନିମ୍ନୈର୍ଗତାନି ତୁ। ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତଦଭାଵତ୍ସ୍ରୋତଃ ଖାତାନି ନିମ୍ନଗାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ବର୍ଷାର ପାଣି ନିମ୍ନଭୂମିରେ ଯାଇଥିଲା, ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକ ଝରା ହେଲା; ଏହି ଖୋଦା ନଳିକାମାନେ ନଦୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଏଵଂ ନଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜ୍ଜନେ। ଯେ ପରସ୍ତାଦପାଂ ସ୍ତୋକା ଆପନ୍ନାଃ ପୄଥିଵୀତଲେ

ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷା ସୃଷ୍ଟିରେ ନଦୀମାନେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯେଉଁ କିଛି ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ପାଣି ପୂର୍ବରୁ ଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।

ଅପାମ୍ଭୂମେଶ୍ଚ ସଂଯୋଗାଦୋଷଧ୍ଯସ୍ତାସୁ ଚାଭଵନ୍। ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲିନ୍ଯସ୍ତୁ ଓଷଧ୍ଯସ୍ତାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ପାଣି ଏବଂ ଭୂମିର ମିଶଣ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଫୁଲ, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଥିବା ଔଷଧିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଅଫାଲକୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାନୁପ୍ତା ଗ୍ରାମ୍ଯାଽରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ। ଋତୁପୁଷ୍ପଫଲାଶ୍ଚୈଵ ଵୃକ୍ଷା ଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ

ଅନୁପ୍ତ ଏବଂ ଅଫାଳ କୃଷି, ଗ୍ରାମ୍ୟ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ—ଚୌଦା ପ୍ରକାର—ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ ଏବଂ ଝାଡ଼ମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଶ୍ଚ ତ୍ରେତାଯାଂ ଵାର୍ତ୍ତାଯାମୌଷଧସ୍ଯ ତୁ। ତୈନୌଷଧେନ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା

ତେତାଯୁଗରେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଔଷଧିର ଉପସ୍ଥିତି ହେଲା; ସେହି ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ତେତାଯୁଗରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ।

ତତଃ ପୁନରଭୂତ୍ତାସାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିନାର୍ଥେନ ତ୍ରେତାଯୁଗଵଶେନ ତୁ

ତାପରେ ପୁନି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ ଏବଂ ଲୋଭ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ତେତାଯୁଗର ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବା ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା।

ତତସ୍ତାଃ ପର୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ନଦୀକ୍ଷେତ୍ରାଣି ପର୍ଵତାନ୍। ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଗୁଲର୍ମୌଷଧୀଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସହ୍ଯ ତୁ ଯଥାବଲମ୍

ତାପରେ ସେମାନେ ନଦୀ, କ୍ଷେତ୍ର, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼ ଏବଂ ଔଷଧିମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଜବରଦସ୍ତି ଦଖଲ କଲେ।

ସିଦ୍ଧାତ୍ମାନସ୍ତୁ ଯେ ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରାକୃତେ ମଯା। ବ୍ରହ୍ମଣା ମାନଵାସ୍ତେ ଵୈ ଉତ୍ପନ୍ନା ଯୋଜନାଦିହ

ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ପ୍ରକୃତିସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶାନ୍ତାଶ୍ଚ ସୁଷ୍ମିଣଶ୍ଚୈଵ କର୍ମିଣୋ ଦୁଃଖିନସ୍ତଦା। ତତଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତେ ତ୍ରେତାଯାଂ ଜର୍ଜ୍ଞିରେ ପୁନଃ

ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ସୁମୃଦୁ ଏବଂ କର୍ମନିଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ତେତାଯୁଗରେ ପୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ଦ୍ରୋହିଜନାସ୍ତଥା। ଭାଵିତାଃ ପୂର୍ଵଜାତୀଷୁ କର୍ମଭିଶ୍ଚ ଶୁଭାଶୁଭୈଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଶୁଭ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଠିତ ହେଲେ।

ଇତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ବଲା ଯେ ତୁ ସତ୍ଯଶୀଲା ହ୍ଯହିଂସକାଃ। ଵୀତଲୋଭା ଜିତାତ୍ମାନୋ ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ତେଷୁ ଵୈ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଅହିଂସାପରାୟଣ, ଲୋଭ ନଥିବା ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।

ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତି କୁର୍ଵନ୍ତି ତେଭ୍ଯଶ୍ଚାନ୍ଯେଽଲ୍ପତେଜସଃ। ଏଵଂ ଵିପ୍ରତିପନ୍ନେଷୁ ପ୍ରପନ୍ନେଷୁ ପରସ୍ପରମ୍

ସେମାନେ ଦେଇ ନେଇ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅସମ୍ମତି ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରେ ଆପସରେ କରନ୍ତି।

ତେନ ଦୋଷେଣ ତେଷାଂ ତା ଓଷଧ୍ଯୋ ମିଷତାଂ ତଦା। ପ୍ରଣଷ୍ଟା ହ୍ରିଯମାଣା ଵୈ ମୁଷ୍ଟିବ୍ଯାଂ ସିକତା ଯଥା

ସେଇ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ହରାଇଗଲା, ମୁଠି ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ଚାଳି ଭଳି ଉଠିଗଲା।

ଅଗ୍ରସଦ୍ଭୂର୍ଯୁଗବଲାଦ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ। ଫଲଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଵଂ ପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଯାଃ ପୁନଃ

ଏହାପରେ, ବହୁ ବର୍ଷର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଚଉଦ ଧରଣର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ, ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛଗୁଡିକ ଧରାଯାଇଲା।

ତତସ୍ତାସୁ ପ୍ରଣଷ୍ଟାସୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତଦା। ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଂ ପ୍ରଭୁଂ ଜଗ୍ମୁଃ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍

ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲେ; ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମଭି ଲିପ୍ସନ୍ତ ଆଦୌ ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ତୁ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାସାଂ ମନୀଷିତମ୍

ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଚାହିଁ, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିଲେ।

ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦୃଷ୍ଟେନ ଦର୍ଶନେନ ଵିଚାର୍ଯ ଚ। ଗ୍ରସ୍ତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଓଷଧ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଦୁହତ୍ପୁନଃ

ଯଥାଯଥ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବିଚାର କରି, ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହେବାକୁ ଜାଣି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପୁନଃ ଦୁହିଲେ।

କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ସୁମେରୁଂ ତୁ ଦୁଦୋହ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ଦୁଗ୍ଧେଯଂ ଗୌସ୍ତଦା ତେନ ବୀଜାନି ପୃଥିଵୀତଲେ

ସୁମେରୁ ପର୍ବତକୁ ବଛା କରି, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ; ଏହିପରି, ପୃଥିବୀ ଗାଉ ଭଳି ହେଇଗଲା ଓ ବିଜଗୁଡିକ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦେଖାଦେଲା।

ଜଜ୍ଞିରେ ତାନି ବୀଜାନି ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାସ୍ତୁ ତାଃ ପୁନଃ। ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲପାକାନ୍ତାଃ ସପ୍ତସପ୍ତଦଶାସ୍ତୁ ତାଃ

ସେ ବିଜଗୁଡିକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ଭିଦ ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଫଳ ପକିଲାପରେ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଭିଦ ହୁଅନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ପ୍ରଥମେ ସାତ, ପରେ ସତରେହି ହେଲା।