ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷୀଣେ କୃତାଂଶେ ତୁ ତଚ୍ଛିଷ୍ଟାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ। କଲ୍ପାଦୌ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାସ୍ତ୍ରେତାଯାଃ ପ୍ରମୁଖେ ତଦା

କୃତଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ କ୍ଷୟ ହେଲେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ତଦା ସିଦ୍ଧିଃ କାଲଯୋଗେନ ନାନ୍ଯଥା। ତସ୍ଯାଂ ସିଦ୍ଧୌ ପ୍ରଣଷ୍ଟାଯାମନ୍ଯା ସିଦ୍ଧିରଵର୍ତ୍ତତ

ସେତେବେଳେ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ସିଦ୍ଧି ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ସେଇ ସିଦ୍ଧି ହରାଯିବା ପରେ ଆଉ ଏକ ସିଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଅପାଂ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯେ ପ୍ରତିଗତେ ତଦା ମେଘାତ୍ମନା ତୁ ତୌ। ମେଘେଭ୍ଯସ୍ତନଯିତ୍ନୁଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜ୍ଜନମ୍

ପାଣିର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ହଟିଗଲାପରେ, ମେଘ ଓ ବିଜୁଳି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ସକୃଦେଵ ତଯା ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ସଂଯୁକ୍ତେ ପୃଥିଵୀତଲେ। ପ୍ରାଦୁରାସଂସ୍ତଦା ତାସାଂ ଵୃକ୍ଷାସ୍ତୁ ଗୃହସଂସ୍ଥିତାଃ

ସେଇ ବର୍ଷା ଏକଥର ହେଲାପରେ, ପୃଥିବୀ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା; ତାପରେ ଘରେ ଘରେ ଗଛ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।

ସର୍ଵପ୍ରତ୍ଯୁପଭୋଗସ୍ତୁ ତାସାଂ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଯତେ। ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତି ହି ତେଭ୍ଯସ୍ତାସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ପ୍ରଜାଃ

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସମସ୍ତେ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ; ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।

ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତାସାମେଵ ଵିପର୍ଯଯାତ୍। ରାଗଲୋଭାତ୍ମକୋ ଭାଵସ୍ତଦା ହ୍ଯାକସ୍ମିକୋଽଭଵତ୍

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସି, ରାଗ ଓ ଲୋଭ ଅଚାନକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଯତ୍ତଦ୍ଭଵତି ନାରୀଣାଂ ଜୀଵିତାନ୍ତେ ତଦାର୍ତ୍ତଵମ୍। ତଦା ତଦ୍ଵୈ ନ ଭଵତି ପୁନର୍ଯୁଗବଲେନ ତୁ

ନାରୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷରେ ଯେ ଋତୁ ଆସେ, ସେତିବେଳେ ତାହା ଥିଲାନି; ପରେ ଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ତାହା ଆସିଲା ।

ତାସାଂ ପୁନଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତୁ ମାସେ ମାସେ ତଦାର୍ତ୍ତଵମ୍। ତତସ୍ତେନୈଵ ଯୋଗେନ ଵର୍ତ୍ତତାଂ ମିଥୁନେ ତଦା

ସେମାନଙ୍କର ପୁନି ପ୍ରତି ମାସରେ ରଜସ୍ତ୍ରାବ ହେଉଥିଲା; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସମ୍ମିଳନ ହେଉଥିଲା।

. ତାସାଂ ତତ୍କାଲଭାଵିତ୍ଵାନ୍ମାସି ମାସ୍ଯୁପଗଚ୍ଛତାମ୍। ଅକାଲେ ହ୍ଯାର୍ତ୍ତଵୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଗର୍ଭୋତ୍ପତ୍ତିରଜାଯତ

ସେମାନେ ଏହି ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରତି ମାସରେ ସମ୍ମିଳନ କରୁଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ଅସମୟରେ ରଜସ୍ତ୍ରାବ ହେଲା, ଗର୍ଭ ହେଉଥିଲା।

ଵିପର୍ଯଯେଣ ତାସାଂ ତୁ ତେନ କାଲେନ ଭାଵିନା। ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି ତତଃ ସର୍ଵେ ଵୃକ୍ଷାସ୍ତେ ଗୃହସଂସ୍ଥିତାଃ

ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଗଲା, ସେମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଗଛଗୁଡିକ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।

ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରଣଷ୍ଟେଷୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ଅଭି ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ସତ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯିନସ୍ତଦା

ଗଛଗୁଡିକ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା ପରେ, ଅନ୍ୟମନସ୍କ ଓ ଅଶାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେହି ସିଦ୍ଧିକୁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵୁସ୍ତାସାଂ ଚ ଵୃକ୍ଷାସ୍ତେ ଗୃହସଂସ୍ଥିତାଃ। ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ଫଲାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ

ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ଗଛଗୁଡିକ ପୁନି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଏବଂ ଏଠାରେ ପୋଶାକ, ଫଳ ଓ ଆଭୂଷଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତେଷ୍ଵେଵ ଜାଯତେ ତାସାଂ ଗଂଧଵର୍ଣରସାନ୍ଵିତମ୍। ଅମାକ୍ଷିକଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ପୁଟକେ ପୁଟକେ ମଧୁ

ସେହି ଗଛଗୁଡିକରୁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ ଓ ରସରେ ଭରିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁ ପ୍ରତି ପୁଟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତେନ ତା ଵର୍ତଯନ୍ତି ସ୍ମ ମୁଖେ ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ଚ। ହୃଷ୍ଟତୁଷ୍ଟାସ୍ତଯା ସିଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଜା ଵୈ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ

ସେହି ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସୁଖୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।

ପୁନଃ କାଲାଂତରେଣୈଵ ପୁନର୍ଲ୍ଲୋଭାଵୃତାସ୍ତୁ ତାଃ। ଵୃକ୍ଷାଂସ୍ତାନ୍ ପର୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ମଧୁ ଵା ମାକ୍ଷିକଂ ବଲାତ୍

କିଛି ସମୟ ପରେ, ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଗଛ ଓ ମଧୁକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଥିଲେ।

ତାସାଂ ତେନାପଚାରେଣ ପୁନର୍ଲ୍ଲୋକକୃତେନ ଵୈ। ପ୍ରଣଷ୍ଟା ମଧୁନା ସାର୍ଦ୍ଧଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଃ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍

ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକମାନଙ୍କ କାରଣରୁ, କିଛି କିଛି ସ୍ଥାନରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ମଧୁ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।

ତସ୍ଯାମେଵାଲ୍ପଶିଷ୍ଟାଯାଂ ସଂଧ୍ଯାକାଲଵଶାତ୍ତଦା। ପ୍ରାଵର୍ତଂତ ତଦା ତାସାଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନ୍ଯଭ୍ଯୁତ୍ଥିତାନି ତୁ

ସେମାନଙ୍କର କିଛି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିବା ସମୟରେ, ସଂଧ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ଶୀତଵାତାତପୈସ୍ତୀଵ୍ରୈସ୍ତତସ୍ତା ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍

ତେବେ, ତୀବ୍ର ଶୀତ, ପବନ ଓ ତାପରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।

କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵଂଦ୍ଵ ପ୍ରତୀକାରଂ ନିକେତାନି ହି ଭୋଜିରେ। ପୂର୍ଵଂ ନିକମିପାରାସ୍ତେ ଅନିକେତାଶ୍ରଯା ଭୃଶମ୍

ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ, ସେମାନେ ଘର ତିଆରି କରିଥିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଘର ଛାଡ଼ି ରହୁଥିଲେ।

ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ଯଥାପ୍ରୀତି ନିକେତେଷ୍ଵଵସନ୍ ପୁନଃ। ମରୁଧନ୍ଵସୁ ନିମ୍ନେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ନଦୀଷୁ ଚ। ସଂଶ୍ରଯନ୍ତି ଚ ଦୁର୍ଗାଣି ଧନ୍ଵାନଂ ଶାଶ୍ଵତୋଦକମ୍

ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଯଥାପ୍ରିତି, ସେମାନେ ପୁନି ଘରରେ ବସିଥିଲେ—ମାଟି, ଅରଣ୍ୟ, ନିମ୍ନଭୂମି, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀରେ; ସେମାନେ ଦୁର୍ଗ ଓ ଜଳ ଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ।

ଯଥାଯୋଗଂ ଯଥାକାମଂ ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ। ଆରବ୍ଧାସ୍ତେ ନିକେତା ଵୈ କର୍ତ୍ତଂ ଶୀତୋଷ୍ଣ ଵାରଣମ୍

ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଯଥାଇଚ୍ଛା, ସମତଳ ଓ ଅସମତଳ ସ୍ଥାନରେ, ସେମାନେ ଶୀତ ଓ ତାପରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଘର ତିଆରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତଃ ସଂସ୍ଥାପଯାମାସ ଖେଟାନି ଚ ପୁରାଣି ଚ। ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଥାଭାଗଂ ତଥୈଵାନ୍ତଃ ପୁରାଣି ଚ

ତେବେ ସେମାନେ ଗ୍ରାମ, ଗଞ୍ଜ ଓ ସହର ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗୃହ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ତାସାମାଯାମଵିଷ୍କମ୍ଭାନ୍ ସଂନିଵେଶାନ୍ତରାଣି ଚ। ଚକ୍ରୁସ୍ତଦା ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞଂ ପ୍ରଦେଶଃ ସଂଜ୍ଞିତସ୍ତୁ ତୈଃ

ସେମାନେ ତାଙ୍କ ବୁଝିବା ଅନୁସାରେ ଗ୍ରାମର ଲମ୍ବ, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ; ସେହିପରି ସ୍ଥାନକୁ ସେମାନେ ନାମ ଦେଲେ।

ଅଂଗୁଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରଦେଶିନ୍ଯା ଵ୍ଯାସଃ ପ୍ରାଦେଶ ଉଚ୍ଯତେ। ତାଲଃ ସ୍ମୃତୋ ମଧ୍ଯମଯା ଗୋକର୍ଣଶ୍ଚାପ୍ଯନାମଯା

ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତରଜିରେ ମାପିଥିବା ପ୍ରସ୍ଥକୁ 'ପ୍ରଦେଶ' କୁହାଯାଏ; ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ 'ତାଳ', ଅନାମିକା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ 'ଗୋକର୍ଣ୍ଣ' ମାପାଯାଏ।

କନିଷ୍ଠଯା ଵିତସ୍ତିସ୍ତୁ ଦ୍ଵାଦଶାଙୁଲ ଉଚ୍ଯତେ। ରତ୍ନିରଙ୍ଗୁଲପର୍ଵ୍ଵାଣି ସଂଖ୍ଯଯା ତ୍ଵେକଵିଂଶତିଃ

କନିଷ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ 'ବିତସ୍ତି', ଯାହାକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଲମ୍ବ କୁହାଯାଏ; 'ରତ୍ନି' ଏକବିଂଶତି ଆଙ୍ଗୁଠିର ଲମ୍ବ ହେଉଛି।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଭିଶ୍ଚୈଵ ହସ୍ତଃ ସ୍ଯାଦଙ୍ଗୁଲାନି ତୁ। କିଷ୍କୁଃ ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵିରତ୍ନିସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଦଙ୍ଗୁଲମ୍

ହସ୍ତର ମାପ ଚବିଶି ଆଙ୍ଗୁଠିର ବରାବର ହୁଏ। କିଷ୍କୁ ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦୁଇ ରତ୍ନି ଅର୍ଥାତ୍ ଚୁଆଳିଶି ଆଙ୍ଗୁଠିର ମାପ ହୁଏ।

ଚତୁର୍ହସ୍ତଂ ଧନୁର୍ଦଣ୍ଡୋ ନାଲିକାଯୁଗମେଵ ଚ। ଧନୁଃ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ତତ୍ର ଗଵ୍ଯୂତିସ୍ତୈର୍ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ଧନୁର ଦଣ୍ଡ ଓ ତୀର ଦୁଇଟି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଚାରି ହସ୍ତ ଲମ୍ବା। ଏଭଳି ଦୁଇ ହଜାର ଧନୁର ମାପ ମିଶି ଗବ୍ୟୂତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।

ଅଷ୍ଟୌ ଧନୁଃସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନଂ ତୌର୍ନିରୁଚ୍ଯତେ। ଏତେନ ଯୋଜନେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶସ୍ତତଃ କୃତଃ

ଆଠ ହଜାର ଧନୁର ମାପକୁ ଏକ ଯୋଜନା କୁହାଯାଏ। ଏହି ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଣାମେଵ ଦୁର୍ଗାଣାଂ ସ୍ଵସମୁତ୍ଥାନି ତ୍ରୀଣି ତୁ। ଚତୁର୍ଥଂ କୃତ୍ରିମଂ ଦୁର୍ଗଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵିଧିମ୍

ଚାରି ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ହୁଏ, ଚତୁର୍ଥଟି କୃତ୍ରିମ ଦୁର୍ଗ। ଏହାର ବିଧି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।