ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆଗତାଗତିକଂ ତଦ୍ଵୈ ଯଦା ତୁ ସଲିଲଂ ବହୁ। ସଂଛାଦ୍ଯେମାଂ ସ୍ଥିତାଂ ଭୂମିମର୍ଣଵାଖ୍ଯା ତଦା ଚ ସା

ଯେଉଁ ଜଳ ଆସିଯାଏ ଏବଂ ଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜଳ ବହୁଳ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ; ତାହାପରେ ଏହାକୁ 'ସମୁଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଆଭାତି ଯସ୍ମାନ୍ନାଭାନ୍ତି ଭାସନ୍ତୋ ଵ୍ଯାପ୍ତିଦୀପ୍ତିଷୁ। ସର୍ଵତଃ ସମନୁପ୍ଲାଵ୍ଯ ତାସାଞ୍ଚାମ୍ଭୋ ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ଏହି ଜଳ ଚମକୁଥିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚମକୁନାହିଁ; ଏହା ଆଲୋକମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଥାଏ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ବୁଡି ଦେଇ, ଏହି ଜଳ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତଦମ୍ଭସ୍ତନୁତେ ଯସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ସମନ୍ତତଃ। ଧାତୁସ୍ତନୋତିର୍ଵିସ୍ତାରେ ତେନାମ୍ଭସ୍ତନଵଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏହି ଜଳ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପି ଦେଇଥାଏ, ଏହି ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ 'ବ୍ୟାପିଥିବା' ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କୁହନ୍ତି।

ଅରମିତ୍ଯେଷ ଶୀଘ୍ରନ୍ତୁ ନିପାତଃ କଵିଭିଃ ସ୍ମୃତଃ। ଏକାର୍ଣଵେ ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତେନ ତେ ନରାଃ

‘ଅରମ୍’ ବୋଲି କବିମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅବତରଣ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ଏକାଠି ଜଳରେ ଜଳ ଶୀଘ୍ର ଚଳାଚଳ କରେନାହିଁ, ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ନାମ ହୋଇଛି।

ତସ୍ମିନ୍ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ସଂସ୍ଥିତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽହନି। ରାଜନ୍ଯାଂ ଵର୍ତ୍ତମାନାଯାନ୍ତାଵତ୍ତତ୍ ସଲିଲାତ୍ମନା

ଯୁଗସହସ୍ର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ରାଜା ଯୁଗ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜଳର ରୂପ ନେଇଯାଏ।

ତତସ୍ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେଽଗ୍ନୌ ପୃଥିଵୀତଲେ। ପ୍ରଶାନ୍ତଵାତେଽନ୍ଧକାରେ ନିରାଲୋକେ ସମନ୍ତତଃ

ଏହି ଜଳ ନଷ୍ଟ ହେବାପରେ, ପୃଥିବୀର ଉପରେ, ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ, ପବନ ଶାନ୍ତ, ଅନ୍ଧାର ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଲୋକ ନଥାଏ।

ଯେନୈଵାଧିଷ୍ଠିତଂ ହୀଦଂ ବ୍ରହ୍ମା ସ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଵିଭାଗମସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପୁନର୍ଵୈ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି

ଯିଏ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ଏହି ବିଶ୍ୱର ବିଭାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ। ତଦା ସ ଭଵତି ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍

ଏକାଠି ସମୁଦ୍ରରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଏବଂ ଅଚଳ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ ଅଟୁଟ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।

ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷୋ ରୁକ୍ମଵର୍ଣୋ ହ୍ଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯସ୍ତୁ ସୁଷ୍ଵାପ ସଲିଲେ ତଦା

ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ପୁରୁଷ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ନାରାୟଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେତେବେଳେ ଜଳରେ ଶୟନ କରିଥିଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରେକାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ଇମଞ୍ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି

ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ହେବାରୁ ସେ ଜାଗି ଉଠିଲେ, ବିଶ୍ୱକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଏ।

ଆପୋ ନାରାଖ୍ଯାସ୍ତନଵ ଇତ୍ଯପାନ୍ନାମ ଶୁଶ୍ରୁମଃ। ଆପୂର୍ଯ ନାଭିଂ ତତ୍ରାସ୍ତେ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଜଳକୁ 'ନର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ବ୍ୟାପନକୁ 'ତନବ' ବୋଲି; ନାଭିକୁ ପୂରି, ସେ ତାହାରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ସୁମନାଃ ସହସ୍ରପାତ୍ ସହସ୍ରଚକ୍ଷୁର୍ଵଦନଃ ସହସ୍ରଭୁକ୍। ସହସ୍ରବାହୁଃ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଜା ପତିସ୍ତ୍ରଯୀପଥେ ଯଃ ପୁରୁଷୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ

ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ, ଶୁଭ ମନ, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ମୁଖ, ହଜାର ଭୋକ୍ତା, ହଜାର ହାତ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ତିନି ପଥରେ ଯିଏ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ଏକୋ ହ୍ଯପୂର୍ଵଃ ପ୍ରଥମଂ ତୁରାଷାଟ୍। ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପୁରୁଷୋ ମହାତ୍ମା ସ ପଠ୍ଯତେ ଵୈ ତମସଃପରସ୍ତାତ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗର, ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ପ୍ରଥମ, ତୁରାଶାଟ୍, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପୁରୁଷ, ମହାତ୍ମା, ତମସ ଉପରେ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କଲ୍ପାଦୌ ରଜସୋଦ୍ରିକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୂତ୍ଵାଽସୃଜତ୍ ପ୍ରଜାଃ। କଲ୍ପାନ୍ତେ ତମସୋଦ୍ରିକ୍ତୋ କାଲୋ ଭୂତ୍ଵାଽଗ୍ରସତ୍ ପୁନଃ

କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ରଜସ ଅଧିକ ହେବାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ତମସ ଅଧିକ ହେବାରୁ କାଳ ସମସ୍ତକୁ ପୁନି ଗ୍ରସି ନେଲେ।

ସ ଵୈ ନାରାଯଣା ଖ୍ଯସ୍ତୁ ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତୋଽର୍ଣଵେ ସ୍ଵପନ୍। ତ୍ରିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସମଵର୍ତ୍ତତ

ସେ, ନାରାୟଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ହେବାରୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନ କଲେ; ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗରେ ଭାଗି, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଟ ହେଲେ।

ସୃଜତେ ଗ୍ରସତେ ଚୈଵ ଵୀକ୍ଷନ୍ତେ ଚ ତ୍ରିଭିସ୍ତୁ ତାନ୍। ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ

ସେ ତିନି ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଗ୍ରସନ୍ତି ଏବଂ ଦେଖନ୍ତି; ଏକାଠି ସମୁଦ୍ରରେ, ଯେତେବେଳେ ଜଗତର ଚଳିତ ଏବଂ ଅଚଳ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ସର୍ଵତଃ ସଲିଲାଵୃତେ। ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯସ୍ତୁ ଅପ୍ରକାଶାର୍ଣଵେ ସ୍ଵପନ୍

ଚତୁର୍ଯୁଗ ସହସ୍ର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳ ଢାକି ଦେଇଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣ ନାମରେ, ଅପ୍ରକାଶ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନ କରିଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଵିଧାଃ ପ୍ରଜା ଗ୍ରସ୍ତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ମହାର୍ଣଵେ। ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଂ ମହର୍ଲ୍ଲୋକାତ୍ ସୁପ୍ତଂ କାଲଂ ମହର୍ଷଯଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତିରେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରଜାମାନେ ଶୋଷି ଯାଇଥିଲେ, ମହର୍ଲୋକରେ ଥିବା ମହାଋଷିମାନେ ସେଇ ସମୟକୁ ଶୁଅ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଥିଲେ।

ଭୃଗ୍ଵାଦଯୋ ଯଥା ସପ୍ତ କଲ୍ପେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ ମହର୍ଷଯଃ। ତତୋ ଵିଵର୍ତ୍ତମାନୈସ୍ତୈର୍ମହାନ୍ ପରିଗତଃ ପରଃ

ଭୃଗୁ ଆଦି ସାତି ଋଷି ଏହି କଳ୍ପରେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ଏମିତି ଏହି କଳ୍ପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆବରଣ କରିଥିଲେ।

ଗତ୍ଯର୍ଥାଦ୍ ଋଷଯୋ ଧାତୋର୍ନ୍ନାମନିର୍ଵୃତ୍ତିରାଦିତଃ। ତସ୍ମାଦୃଷିପରତ୍ଵେନ ମହାଂସ୍ତସ୍ମାନ୍ମହର୍ଷଯଃ

ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଚଳନର ଅର୍ଥରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଋଷିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ 'ମହାଋଷି' ଭାବେ ପରିଚିତ।

ମହର୍ଲ୍ଲୋକସ୍ଥିତୈର୍ଦୃଷ୍ଟଃ କାଲଃ ସୁପ୍ତସ୍ତଦା ଚ ତୈଃ। ସତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ଯେହ୍ଯାସନ୍ କଲ୍ପେଽତୀତେ ମହର୍ଷଯଃ

ମହର୍ଲୋକରେ ଥିବା ମହାଋଷିମାନେ ଶୁଅ ଅବସ୍ଥାରେ ସମୟକୁ ଦେଖିଥିଲେ; ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସତ୍ୟ ଆଦି ସାତି ଋଷି ଅଛିଥିଲେ।

ଏଵଂ ବ୍ରାହ୍ମୀଷୁ ରାତ୍ରୀଷୁ ହ୍ଯତୀ ତାସୁ ସହସ୍ରଶଃ। ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତସ୍ତଥା ହ୍ଯନ୍ଯେ ସୁପ୍ତଂ କାଲଂ ମହର୍ଷଯଃ

ଏହିପରି, ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତି ଅତିତ ହେବା ସମୟରେ, ଅନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଅ ସମୟକୁ ଦେଖିଥିଲେ।

କଲ୍ପଯାମାସ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ମାତ୍ କାଲୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ

ବ୍ରହ୍ମା କଳ୍ପକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏହିପରି, ସମୟର ନାମ ଏହିଠାରୁ ହେଇଛି।

ସ ସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତୋ ମହାଦେଵସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରତି କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ପୁନଃପୁନଃ; ସେ ମହାଦେବ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରତିସନ୍ଧିର୍ଵଃ କୀର୍ତ୍ତିତଃ କଲ୍ପଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ। ସାମ୍ପ୍ରତାତୀତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଗଵସ୍ଥା ବଭୂଵ ଯା

ଏହିପରି, ଦୁଇ କଳ୍ପ — ପୂର୍ବ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ — ମଧ୍ୟର ଅବିରତତା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

କୀର୍ତ୍ତିତା ତୁ ସମାସେନ କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ଯଥା ତଥା। ସାମ୍ପ୍ରତଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଲ୍ପମେତଂ ନିବୋଧତ

ସଂକ୍ଷେପରେ କଳ୍ପ କଳ୍ପରେ କିପରି ଘଟେ, ଏହା କହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପ ବିଷୟରେ କହିବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।

ତୁଲ୍ଯଂ ଯୁଗସହସ୍ରସ୍ଯ ନୈଶଂ କାଲମୁପାସ୍ଯ ସଃ। ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରକୁରୁତେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସର୍ଗକାରଣାତ୍

ଏକ ହଜାର ଯୁଗର ସମାନ ରାତିକୁ ପୂଜା କରି, ଅନ୍ଧାର ଶେଷରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵାଯୁର୍ଭୂତ୍ଵା ତଦାଚରତ୍। ଅନ୍ଧକାରେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ

ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଜଳରେ ବାୟୁ ହୋଇ ଚଳିଥିଲେ; ସେଇ ଅନ୍ଧାରରେ, ସମସ୍ତ ଚଳାନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

ଜଲେନ ସମନୁଵ୍ଯାପ୍ତେ ସର୍ଵତଃ ପୃଥିଵୀତଲେ। ଅଵିଭାଗେନ ଭୂତେଷୁ ସମନ୍ତାତ୍ସୁସ୍ଥିତେଷୁ ଚ

ଜଳ ଏପଟେ ଓ ସେପଟେ ପୃଥିବୀକୁ ଭଲଭାବେ ଆବୃତ କରିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ସବୁଦିକୁ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିଲେ।