ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ ଏଵଂ ସ୍ଲୋକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଜଯା ଦେଵାନଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେଽତୀତେ ମତ୍ସମୀପମିହେଷ୍ଯଥ ।। ୬.

ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦେଖି, ଜୟା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ’।

ତତୋ ଯୂଯଂ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୬.

ତେଣୁ, ତୁମେମାନେ ମୋ ସହିତ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଇବ। ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତୋ ଦେଵାସ୍ତିରୋଭୂତେ ଈଶ୍ଵରେ ହ୍ଯକୁତୋଭଯମ୍। ପ୍ରପନ୍ନା ଅଣିମାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତା ଯୋଗବଲାନ୍ଵିତାଃ ।। ୬.

ପରମେଶ୍ୱର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟହୀନ ହୋଇ, ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଯୋଗବଳରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଲେ।

ତତସ୍ତେଷାନ୍ତୁ ଯାସ୍ତନ୍ଵସ୍ତାଽଭଵନ୍ ଦ୍ଵାଦଶ ହ୍ରଦାଃ। ଜଯା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ଜାତା ଶ୍ଚୋଦଧିସନ୍ନିଭାଃ ।। ୬.

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ବାରଟି ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାକୁ 'ଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ହ୍ରଦଗୁଡିକ ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ ଥିଲେ।

ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଗେତେ ଜଜ୍ଞିରେ ସୁରାଃ। ଅଜିତାଯାଂ ରୁଚେଃ ପୁତ୍ରା ଅଜିତା ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକଃ ।। ୬.

ତାପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ, ରୁଚିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅଜିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆକୃତିରେ ଅଜିତ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଵିଧିଶ୍ଚ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମୋ ନନ୍ଦୋଽଵ୍ଯଯସ୍ତଥା। ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସୁଧାମା ଚ କ୍ରତୁଶକ୍ତିଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ଇତ୍ଯେତେ ମାନସାଃ ସର୍ଵେ ଅଜିତା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୬.

ବିଧି, ମୁନିମାନେ, କ୍ଷେମ, ନନ୍ଦ, ଅବ୍ୟୟ, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସୁଧାମା, କ୍ରତୁ, ଶକ୍ତି, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ—ଏହି ସମସ୍ତେ ମନସ୍ପୁତ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଜିତା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

ତେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତଦା ସ୍ମୃତାଃ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵେ ତତଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ପୁନଃ। ତୁଷିତାଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ପୁନଃ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ଵରୋଚିଷଃ ।। ୬.

ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେଲେ; ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସ୍ୱରୋଚିଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତୁଷିତା ନାମ ତେ ହ୍ଯାସନ୍ ପ୍ରାଣାଖ୍ଯା ଯାତ୍ରିକାଃ ସୁରାଃ। ପୁନସ୍ତେ ତୁଷିତା ଦେଵା ଉତ୍ତମେ ତ୍ଵନ୍ତରେ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୬.

ସେମାନେ 'ତୁଷିତା' ବୋଲି ପରିଚିତ, ପ୍ରାଣ ନାମର ଦେବତା, ଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ପୁନି, ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତା ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ଉତ୍ତମସ୍ଯ ତୁ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ସତ୍ଯାଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଶୁଭାଃ। ତତଃ ସତ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵା ଉତ୍ତମେ ଚାନ୍ତରେ ତଦା ।। ୬.

ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଦିନେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ 'ସତ୍ୟା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।

ଅଭଜନ୍ ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତେ ତୃତୀଯେ ଦ୍ଵାପରାନ୍ତରେ। ତେ ତୁ ସତ୍ଯାଃ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵାଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତାମସେଽନ୍ତରେ ।। ୬.

ସେମାନେ, ସତ୍ୟା ଦେବତାମାନେ, ତୃତୀୟ ଦ୍ୱାପର ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେଲେ; ପୁନି, ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ସେହି ସତ୍ୟା ଦେବତାମାନେ ପୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ହର୍ଷା ଯେ ତମସଃ ପୁତ୍ରା ଜଜ୍ଞିରେ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ । ହରଯୋ ନାମ ତେ ଦେଵା ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତଥାଽଭଵନ୍ ।। ୬.

ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ହର୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ 'ହରୟ' ନାମକ ଦେବତା ହେଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେଲେ।

ତତସ୍ତେ ହରଯୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାରିଷ୍ଣଵେଽନ୍ତରେ। ଵୈକୁଣ୍ଠାଯାଂ ତତସ୍ତେ ଵୈ ଚରିଷ୍ଣୋର୍ଜଜ୍ଞିରେ ସୁରାଃ। ଵୈକୁଣ୍ଠା ନାମ ତେ ଦେଵାଃ ପଞ୍ଚମସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୬.

ତାପରେ, ଚରିଷ୍ଣୁ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ସେହି ହରୟ ଦେବତାମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ପଞ୍ଚମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚରିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବୈକୁଣ୍ଠା ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତତସ୍ତେ ଵୈ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵା ଵୈକୁଣ୍ଠାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାକ୍ଷୁଷମ୍। ସାଧ୍ଯାଯାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ସୁତା ଜଜ୍ଞିରେ ଧର୍ମସୂନଵଃ ।। ୬.

ପୁନି, ବୈକୁଣ୍ଠା ଦେବତାମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସାଧ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତତସ୍ତେ ଵୈ ପୁନଃ ସାଧ୍ଯାଃ ସଂକ୍ଷୀଣେ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ । ଉପସ୍ଥିତେ ମନୋଃ ସର୍ଗେ ପୁନର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ ।। ୬.

ପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେବାବେଳେ ସାଧ୍ୟାମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ଏବଂ ଭାଇବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଆସିଲା।

ଆଦ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ତୁ । ଅଂଶେନ ସାଧ୍ଯାସ୍ତେଽଦିତ୍ଯାଂ ମାରୀଚାତ୍ କଶ୍ଯପାତ୍ ପୁନଃ ।। ୬.

ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସାଧ୍ୟାମାନେ ଅଂଶରେ ଅଦିତି, ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଜଜ୍ଞିରେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ଵର୍ତ୍ତମାନେଽନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଯଦା ତ୍ଵେତେ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୬.

ଏହିପରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ,

ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ସାଧ୍ଯା ଜଜ୍ଞିରେ ଦ୍ଵାଦଶାମରାଃ। ଏଵମାଦ୍ଯା ଜଯାସ୍ତେ ଵୈ ଶାପାତ୍ସମଭଵଂସ୍ତଦା ।। ୬.

ତାପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଅମର ସାଧ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିପରି, ପ୍ରଥମ ଜୟାମାନେ ଏହି ସମୟରେ ଶାପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଯ ଇମାଂ ସପ୍ତସମ୍ଭୂତିଂ ଦେଵାନାଂ ଦେଵଶାସନାତ୍ । ପଠେଦ୍ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଵାଯଂ ନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୬.

ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି ସପ୍ତଜନ୍ମ କଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମାର୍ଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯେତେ ଭୂତଯଃ ସପ୍ତ ଜଯାନାଂ ସପ୍ତଲକ୍ଷଣାଃ। ପରିକ୍ରାନ୍ତା ମଯା ଚାଦ୍ଯ କିମ୍ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ ।। ୬.

ଏହିପରି, ଜୟାମାନଙ୍କ ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକର ସପ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ, ଆଜି ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ପଶୂନାଂ ପକ୍ଷିଵୀରୁଧାମ୍। ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ନିଧନଞ୍ଚୈଵ ଵିସ୍ତରାତ୍ କଥଯସ୍ଵ ନଃ ।। ୬.

ଦୟିତ୍ୟ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପିଶାଚ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଗଛପଲା ମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ବିଷୟରେ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ସୂତ ଉଵାଚ ଋଷିସତ୍ତମାନ୍ । ଦିତେଃ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ କଶ୍ଯପାଦିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୬.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସୂତ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦିତିଠାରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜୌ ତୌ ଵୈ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଜୌ ସ୍ମୃତୌ। ସୂତ୍ଯେଽହନ୍ଯତିରାତ୍ରସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧିକେ ।। ୬.

ସେହି କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି। କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଦିନେ ସେମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ନାମ ପ୍ରଥମଂ ଋତ୍ଵିଗାସନମ୍। ଦିତ୍ଯା ଗର୍ଭାଦ୍ଵିନିଃସୃତ୍ଯ ତତ୍ରାସୀନୋଚ୍ଚସଂସଦି। ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ କର୍ମଣା ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ।। ୬.

ପ୍ରଥମ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ। ସେ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବାହାରି, ବଡ଼ ସଭାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୋର୍ନାମ ଜନ୍ମ ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଭାଵ़ଞ୍ଚୈଵ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରାଦ୍ବ୍ରୂହି ନଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୬.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଦୟିତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।

କଶ୍ଯପସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧୋଽଭୂତ୍ ପୁଣ୍ଯୋ ଵୈ ପୁଷ୍କରେ ପୁରା। ଋଷିଭିର୍ଦ୍ଦେଵତାଭିଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୈ ରୁପଶୋଭିତଃ ।। ୬.

ପୁରାତନ କାଳରେ ପୁଷ୍କରରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ଉତ୍କୃଷ୍ଟେନୈଵ ଵିଧିନା ଆଖ୍ଯାନାଦୌ ଯଥାଵିଧି। ଆସନାନ୍ଯୁପକ୍ଲୃପ୍ତାନି କାଞ୍ଚନାନି ତୁ ପଞ୍ଚ ଵୈ ।। ୬.

ଉଚ୍ଚ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭରେ, ପାଞ୍ଚଟି ସୁନାର ଆସନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା।

କୁଶପୂତାନି ତ୍ରୀଣ୍ଯତ୍ର କୂର୍ଚଫଲକମେଵ ଚ। ମୁଖ୍ଯାର୍ତ୍ଵିଜଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଷାନ୍ତାନ୍ଯୁପକଲ୍ପଯେତ୍ ।। ୬.

ସେଠାରେ କୁଶା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ତିନୋଟି ଆସନ ଓ କୂର୍ଚ୍ଚ ଯନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ଆସନ ଥିଲା। ଚାରିଜଣ ପ୍ରଧାନ ଯଜ୍ଞିକ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।

ଶୁଭଂ ତତ୍ରାସନଂ ଯତ୍ତୁ ହୋତୁରର୍ଥେ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍। ହିରଣ୍ମଯଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତରଣସଂସ୍ତୃତମ୍ ।। ୬.

ହୋତା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା, ସେହିଠାରେ ସୁନାର ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଶୟ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଡ଼ିଥିଲା।

ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀ ଦିତିଶ୍ଚୈଵ ପତ୍ନୀତ୍ଵଂ ସ୍ମୁପାଗତା। ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଗର୍ଭସ୍ତସ୍ଯା ଅଵର୍ତତ ।। ୬.

ଦିତି ଗର୍ଭବତୀ ଥିବାବେଳେ ଜନନୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ରହିଲା।