ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେଷାମନୁଚରା ଯେ ଚ ମନୁପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମିଭିରୀଡ୍ଯାଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ତୁ ଯେ ସୁରାଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଯେହ୍ଯାସନ୍ ଦେଵଲୋକେ ଦିଵୌକସଃ

ସେମାନଙ୍କ ସହଚର, ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମରେ ପୂଜ୍ୟ ଯେଉଁ ଦେବତା, ସେମାନେ ମନ୍ବନ୍ତର ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିଲେ।

ତେ ତୈଃ ସଂଯୋଜକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସଙ୍କଲନେ ତଥା। ତୁଲ୍ଯନିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵେ

ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ, ସମୟ ଗଣନା ଆସିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ସମାନ ଦ୍ରଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ, ବଡ଼ ବିନାଶ ଆସିଲାବେଳେ—

ତତସ୍ତେଽଵଶ୍ଯଭାଵିତ୍ଵାଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପର୍ଯାଯମାତ୍ମନଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନୋ ଦେଵାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯୁପପ୍ଲଵେ

ତାପରେ, ନିଜ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ତିନି ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନେ, ବିନାଶ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ—

ତେଽନୌତ୍ସୁକ୍ଯଵିଷାଦେନ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥାନାନି ଭାଵତଃ। ମହର୍ଲ୍ଲୋକାଯ ସଂଵିଗ୍ନାସ୍ତତସ୍ତେ ଦଧିରେ ମତିମ୍

ସେମାନେ ଉତ୍ସୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ନୁହେଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ମହର୍ଲୋକ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।

ତେ ଯୁକ୍ତା ଉପପଦ୍ଯନ୍ତେ ମହସିସ୍ଥୈଃ ଶରୀରକୈଃ। ଵିଶୁଦ୍ଧିବହୁଲାଃ ସର୍ଵେ ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ

ସେମାନେ ନିୟମିତ ହୋଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦେହ ପାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଚୁର, ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ତୈଃ କଲ୍ପ ଵାସିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାନାସାଦିତସ୍ତୁ ଯୈଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତୈଶ୍ଚାପରୈର୍ଜ୍ଜନୈଃ

ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ହୋଇଥିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତ ଲୋକମାନେ ସହିତ।

ମତ୍ଵା ତୁ ତେ ମହର୍ଲ୍ଲୋକଂ ଦେଵସଙ୍ଘାଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ତତସ୍ତେ ଜନଲୋକାଯ ସୋ ଦ୍ଵେଗା ଦଧିରେ ମତିମ୍

ମହର୍ଲୋକକୁ ଭାବି, ଚଉଦ ଦେବସମୂହ ଏବେ ଉତ୍ସାହରେ ଜନଲୋକ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।

ଵିଶୁଦ୍ଧିବହୁଲାଃ ସର୍ଵେ ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ। ତୈଃ କଲ୍ପଵାସିଭିଃ ସାଂର୍ଦ୍ଧ ମହାନାସାଦିତସ୍ତୁ ଯୈଃ

ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଚୁର, ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ ସହିତ।

ଦଶକୃତ୍ଵ ଇଵାଵୃତ୍ତ୍ଯା ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଵସ୍ତପଃ। ତତ୍ର କଲ୍ପାନ୍ ଦଶସ୍ଥିତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ପୁନଃ। ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଯାନ୍ତି କଲ୍ପନିଵାସିନଃ

ଏଭଳି ଦଶଥର ପରିବ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେ ତପୋଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦଶ କଳ୍ପ ରହି, ପୁଣି ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ କଳ୍ପବାସୀମାନେ ଉପରକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

ଏଵଂ ଦେଵଯୁଗାନାନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ପରସ୍ପରାତ୍। ଗତାନି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵୈ ଅପରାଵର୍ତ୍ତିନୀଂ ଗତିମ୍

ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ଯୁଗର ହଜାର ହଜାର ଗତି, ଏକ ପରେ ଏକ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହାଠାରୁ ପୁଣି ଫେରା ନାହିଁ।

ଆଧିପତ୍ଯଂ ଵିନା ତେ ଵୈ ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ତୁ ତତ୍ସମାଃ। ଭଵନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁଲ୍ଯା ରୂପେଣ ଵିଷଯେଣ ଚ

ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ, ରୂପ ଓ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି।

ତତ୍ର ତେ ହ୍ଯଵତିଷ୍ଠନ୍ତି ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରସଙ୍ଗମାତ୍। ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ

ସେଠାରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନେହରେ ଭରିଥିବା, ଏକାତ୍ମତାର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନଦର୍ଶନ କରି, ବ୍ରହ୍ମର ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିନାଽର୍ଥେନ ପ୍ରାକୃତେନୈଵ ତେ ସ୍ଵଯମ୍। ନାନା ତ୍ଵେନାଭିସମ୍ବଦ୍ଧାସ୍ତଦା ତତ୍କାଲଭାଵିନଃ

ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ଘଟଣା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଧର୍ମରେ, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବନ୍ଧିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ହୁଅନ୍ତି।

ସ୍ଵରୂପତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ଯଥା ଭଵତି ଜାଗ୍ରତଃ। ତତ୍କାଲଭାଵି ତେଷାଂ ତୁ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ

ଯେପରି, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ।

ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତୁ ଭେଦାନାଂ ଯେଷାଂ ଭିନ୍ନାଭିସୂଷ୍ମଣାମ୍। ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରତିସୃଜ୍ଯନ୍ତେ କାର୍ଯାଣି କରଣାନି ଚ

ପ୍ରତ୍ୟାହାର ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାଦାନ ଅଲଗା, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ମିଶାଯାଏ।

ନାନାତ୍ଵଦର୍ଶନାତ୍ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକନିଵାସିନାମ୍। ଵିନଷ୍ଟସ୍ଵାଧିକାରାଣାଂ ସ୍ଵେନ ଧର୍ମେଣ ତିଷ୍ଠତାମ୍

ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ନିଜ ଅଧିକାର ହରାଇ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖରେ।

ତେ ତୁଲ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାନୋ ନିରଞ୍ଜନାଃ। ପ୍ରକୃତୌ କାରଣାତୀତାଃ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ

ସେମାନେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣର, ସିଦ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ପ୍ରକୃତି ଓ କାରଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଖ୍ଯାପଯିତ୍ଵା ହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ପ୍ରକୃତିସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ପୁରୁଷାଵ୍ଯଵହୃତତ୍ଵେନ ପ୍ରତୀତା ନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ

ପ୍ରକୃତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରି, ପୁରୁଷ ସହିତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ।

ପ୍ରଵର୍ତିତେ ପୁନଃ ସର୍ଗେ ତେଷାଂ ଵା କାରଣଂ ପୁନଃ। ସଂଯୋଗେ ପ୍ରାକୃତେ ତେଷାଂ ଯୁକ୍ତାନାଂ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନାମ୍

ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନି କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଯୋଗ ହେବାବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖନ୍ତି ସେମାନେ ଏହି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଅତ୍ରାପଵର୍ଗିଣାଂ ତେଷାମପୁନର୍ମାର୍ଗଗାମିନାମ୍। ଅଭାଵଃ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ତୌ ଶାନ୍ତାନାମର୍ଚ୍ଚିଷାମିଵ

ଏଠାରେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ଓ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମରେ ଫେରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ନିଶ୍ୱାସିତ ହୋଇଯାଏ।

ତତସ୍ତେଷୁ ଗତେଷୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାତ୍ସୁମହାତ୍ମସୁ। ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯେ ମହର୍ଲ୍ଲୋକାତ୍ତଦା ନାସାଦିତା ଜନାଃ। ତଚ୍ଛିଷ୍ଟାଶ୍ଚେହ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କଲ୍ପାଦ୍ଦେହମୁପାସତେ

ଯେତେବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ମହାନ ଆତ୍ମା ତିନି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ମହର୍ଲୋକରୁ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହିଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହି, କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଦ୍ଯାଃ ପିଶାଚାନ୍ତା ମାନୁଷା ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ। ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥାଵରାଃ ସସରୀସୃପାଃ

ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମନୁଷ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଶ୍ଥାବର ଓ ସରୀସୃପ — ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା।

ତିଷ୍ଠତ୍ସୁ ତେଷୁ ତତ୍କାଲଂ ପୃଥିଵୀତଲଵାସିଷୁ। ସହସ୍ରଂ ଯତ୍ତୁ ରଶ୍ମୀନାଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯେହ ଵିଭାସତେ। ତେ ସପ୍ତରଶ୍ମଯୋ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯେକୈକୋ ଜାଯତେ ରଵିଃ

ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ରଶ୍ମି ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ; ସେହି ସାତ ରଶ୍ମି ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

କ୍ରମେଣୋତ୍ତିଷ୍ଠମାନାସ୍ତେ ତ୍ରୀନ୍ ଲୋକାନ୍ ପ୍ରଦହନ୍ତ୍ଯୁତ। ଜଙ୍ଗମାଃ ସ୍ଥାଵରାଃ ଚୈଵ ନଦୀଃ ସଂର୍ଵାଶ୍ଚ ପର୍ଵତାନ୍। ପୂର୍ଵେ ଶୁଷ୍କା ହ୍ଯନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ସୂର୍ଯୈସ୍ତୈଶ୍ଚ ପ୍ରଧୂପିତାଃ

କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଉଠି, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଜଳାଇଦେଇଥାନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ଅବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

ତଦା ତେ ଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧାଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ। ଜଙ୍ଗମାଃ ସ୍ଥାଵରାଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମାଧର୍ମାତ୍ମକାସ୍ତୁ ଵୈ

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ମିଶ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଅନ୍ତି।

ଦଗ୍ଧଦେହାସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ଗତାଃ ପାପଯୁଗାତ୍ଯଯେ। ଯୋନ୍ଯା ତଯା ହ୍ଯନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ଶୁଭପାପାନୁବନ୍ଧଯା

ଦହିଯାଇଥିବା ଦେହ ସହିତ, ପାପ ଯୁଗ ଶେଷରେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଓ ପାପର ବନ୍ଧନରେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ, ସେମାନେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ହ୍ଯୁପପଦ୍ଯନ୍ତେ ତୁଲ୍ଯରୂପା ଜନେ ଜନାଃ। ଵିଶୁଦ୍ଧିବହୁଲାଃ ସର୍ଵେ ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ

ତାପରେ, ଲୋକମାନେ ସମାନ ଆକୃତିର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଚୁର, ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଉଷିତ୍ଵା ରଜନୀଂ ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ। ପୁନଃ ସର୍ଗେ ଭଵନ୍ତୀହ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସୀପ୍ରଜାଃ

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମ ସ୍ଥଳରେ ରାତି କାଟି, ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ମନସିକ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।

ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ଜନେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିଷୁ। ନିର୍ଦଗ୍ଧେଷୁ ଚ ଲୋକେଷୁ ତେଷୁ ସୂର୍ଯୈସ୍ତୁ ସପ୍ତଭିଃ। ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା କ୍ଷିତୌ ପ୍ଲାଵିତାଯାଂ ଵିଶୀର୍ଣେଷ୍ଵାଲଯେଷୁ ଚ

ତାପରେ, ତିନି ଲୋକର ବାସିନ୍ଦା ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, ସେହି ସାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଦହିଯିବାବେଳେ, ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ବୁଡ଼ିଯିବା ଓ ଘରବାଡ଼ି ଭଙ୍ଗ ହେବା ସମୟରେ।