ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମନ୍ଵନ୍ତରଯୁଗାଖ୍ଯାନାମପ୍ଯୁଚ୍ଛିନ୍ନାଶ୍ଚ ସନ୍ଧଯଃ। ପରସ୍ପରାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ମନ୍ଵନ୍ତରଯୁଗୈଃ ସହ

ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଯୁଗମାନଙ୍କର ସନ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ; ସେମାନେ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଯୁଗ ସହିତ କ୍ରମଶଃ ଚାଲିଥାନ୍ତି ।

ଉକ୍ତା ଯେ ପ୍ରକ୍ରିଯାର୍ଥେନ ପୂର୍ଵକଲ୍ପାଃ ସମାସତଃ। ତେଷାଂ ପରାର୍ଦ୍ଧକଲ୍ପାନାଂ ପୂର୍ଵୋ ହ୍ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ଯଃ ପରଃ। ଆସୀତ୍ କଲ୍ପୋ ଵ୍ଯତୀତୋ ଵୈ ପରାର୍ଦ୍ଧେନ ପରସ୍ତୁ ସଃ

ଯେଉଁ ପୂର୍ବ କଳ୍ପମାନେ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରାର୍ଦ୍ଧ କଳ୍ପମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି କଳ୍ପ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଟି ଥିଲା, ସେଇଟି ଅତୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେହିଟି ପରାର୍ଦ୍ଧ କଳ୍ପ ଥିଲା ।

ଅନ୍ଯେ ଭଵିଷ୍ଯା ଯେ କଲ୍ପା ଅପରାର୍ଦ୍ଧାଦ୍ଗୁଣୀକୃତାଃ। ପ୍ରଥମଃ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ତେଷାଂ କଲ୍ପୋଽଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ କଳ୍ପମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆସିବେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧ ପରେ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପଟି ପ୍ରଥମ ।

ଯସ୍ମିନ୍ ପୂର୍ଵଃ ପରାର୍ଦ୍ଧେ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯେ ପର ଉଚ୍ଯତେ। ଏତାଵାନ୍ ସ୍ଥିତିକାଲଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯାହାରସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏଠି, ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ପୂର୍ବ ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ପର ଅର୍ଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅଟୁଟ ସମୟ ଏତିକି ଅଛି, ତାପରେ ବିଗଳନ ସମୟ ଆସେ।

ଅସ୍ମାତ୍ କଲ୍ପାତ୍ତୁ ଯଃ ପୂର୍ଵଂ କଲ୍ପୋଽତୀତଃ ସନାତନଃ। ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଅହୋ ମନ୍ଵନ୍ତରୈଃ ପୁରା

ଏହି କଳ୍ପ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କଳ୍ପ ଥିଲା, ସେହି ପୁରୁଣା ଓ ଚିରନ୍ତନ କଳ୍ପ, ଯାହା ହଜାର ଚାରିଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସହିତ ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତର ମାନେ ମିଶି ଶେଷ ହୋଇଥିଲା।

କ୍ଷୀଣେ କଲ୍ପେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ଦାହକାଲେ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ। ତସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପେ ତଦା ଦେଵା ଆସନ୍ଵୈମାନିକାସ୍ତୁ ଯେ

ସେହି କଳ୍ପ ଶେଷ ହେବାବେଳେ ଓ ବିନାଶ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେଇ କଳ୍ପରେ ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହତାରାସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯେ। ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରେଵୈତାଃ କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍

ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋଟ ଅଠାଇଶ କୋଟି ନିଷ୍ଠାବାନ ଆତ୍ମା ଥିଲେ।

ମନ୍ଵନ୍ତରେ ତଥୈକସ୍ମିନ୍ ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଵୈ ତଥା। ତ୍ରୀଣି କୋଟିଶତାନ୍ଯାସନ୍ କୋଟ୍ଯାଦ୍ଵିନଵତିସ୍ତଥା। ଅଷ୍ଟାଧିକାଃ ସପ୍ତଶତାଃ ସହସ୍ରାଣାଂ ସ୍ମୃତାଃ ପୁରା

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚଉଦ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏଭଳି, ତିନିଶେ କୋଟି ଓ ତାପରେ ନବେ କୋଟି ଅଧିକ, ଏବଂ ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଏଠି ସାତଶେ ଆଠ ହଜାର ଅଧିକ ଥିଲେ।

ଵୈମାନିକାନାଂ ଦେଵାନାଂ କଲ୍ପେଽତୀତେ ତୁ ଯେଽଭଵନ୍। ଏକୈକସ୍ମିଂସ୍ତୁ କଲ୍ପେ ଵୈ ଦେଵା ଵୈମାନିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଯେଉଁ ଆକାଶବାସୀ ଦେବତା ଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ସେମାନେ ଏଭଳି ମନେ ପକାଯାନ୍ତି।

ଅଥ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵାସଂଶ୍ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଵୈ ଦିଵି। ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ମୁନଯୋ ମନଵସ୍ତଥା

ତାପରେ, ଚଉଦଟି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ଥିଲେ।

ତେଷାମନୁଚରା ଯେ ଚ ମନୁପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମିଭିରୀଡ୍ଯାଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ତୁ ଯେ ସୁରାଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଯେହ୍ଯାସନ୍ ଦେଵଲୋକେ ଦିଵୌକସଃ

ସେମାନଙ୍କ ସହଚର, ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମରେ ପୂଜ୍ୟ ଯେଉଁ ଦେବତା, ସେମାନେ ମନ୍ବନ୍ତର ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିଲେ।

ତେ ତୈଃ ସଂଯୋଜକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସଙ୍କଲନେ ତଥା। ତୁଲ୍ଯନିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵେ

ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ, ସମୟ ଗଣନା ଆସିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ସମାନ ଦ୍ରଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ, ବଡ଼ ବିନାଶ ଆସିଲାବେଳେ—

ତତସ୍ତେଽଵଶ୍ଯଭାଵିତ୍ଵାଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପର୍ଯାଯମାତ୍ମନଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନୋ ଦେଵାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯୁପପ୍ଲଵେ

ତାପରେ, ନିଜ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ତିନି ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନେ, ବିନାଶ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ—

ତେଽନୌତ୍ସୁକ୍ଯଵିଷାଦେନ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥାନାନି ଭାଵତଃ। ମହର୍ଲ୍ଲୋକାଯ ସଂଵିଗ୍ନାସ୍ତତସ୍ତେ ଦଧିରେ ମତିମ୍

ସେମାନେ ଉତ୍ସୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ନୁହେଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ମହର୍ଲୋକ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।

ତେ ଯୁକ୍ତା ଉପପଦ୍ଯନ୍ତେ ମହସିସ୍ଥୈଃ ଶରୀରକୈଃ। ଵିଶୁଦ୍ଧିବହୁଲାଃ ସର୍ଵେ ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ

ସେମାନେ ନିୟମିତ ହୋଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦେହ ପାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଚୁର, ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ତୈଃ କଲ୍ପ ଵାସିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାନାସାଦିତସ୍ତୁ ଯୈଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତୈଶ୍ଚାପରୈର୍ଜ୍ଜନୈଃ

ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ହୋଇଥିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତ ଲୋକମାନେ ସହିତ।

ମତ୍ଵା ତୁ ତେ ମହର୍ଲ୍ଲୋକଂ ଦେଵସଙ୍ଘାଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ତତସ୍ତେ ଜନଲୋକାଯ ସୋ ଦ୍ଵେଗା ଦଧିରେ ମତିମ୍

ମହର୍ଲୋକକୁ ଭାବି, ଚଉଦ ଦେବସମୂହ ଏବେ ଉତ୍ସାହରେ ଜନଲୋକ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।

ଵିଶୁଦ୍ଧିବହୁଲାଃ ସର୍ଵେ ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ। ତୈଃ କଲ୍ପଵାସିଭିଃ ସାଂର୍ଦ୍ଧ ମହାନାସାଦିତସ୍ତୁ ଯୈଃ

ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଚୁର, ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ ସହିତ।

ଦଶକୃତ୍ଵ ଇଵାଵୃତ୍ତ୍ଯା ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଵସ୍ତପଃ। ତତ୍ର କଲ୍ପାନ୍ ଦଶସ୍ଥିତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ପୁନଃ। ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଯାନ୍ତି କଲ୍ପନିଵାସିନଃ

ଏଭଳି ଦଶଥର ପରିବ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେ ତପୋଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦଶ କଳ୍ପ ରହି, ପୁଣି ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ କଳ୍ପବାସୀମାନେ ଉପରକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

ଏଵଂ ଦେଵଯୁଗାନାନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ପରସ୍ପରାତ୍। ଗତାନି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵୈ ଅପରାଵର୍ତ୍ତିନୀଂ ଗତିମ୍

ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ଯୁଗର ହଜାର ହଜାର ଗତି, ଏକ ପରେ ଏକ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହାଠାରୁ ପୁଣି ଫେରା ନାହିଁ।

ଆଧିପତ୍ଯଂ ଵିନା ତେ ଵୈ ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ତୁ ତତ୍ସମାଃ। ଭଵନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁଲ୍ଯା ରୂପେଣ ଵିଷଯେଣ ଚ

ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ, ରୂପ ଓ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି।

ତତ୍ର ତେ ହ୍ଯଵତିଷ୍ଠନ୍ତି ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରସଙ୍ଗମାତ୍। ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ

ସେଠାରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନେହରେ ଭରିଥିବା, ଏକାତ୍ମତାର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନଦର୍ଶନ କରି, ବ୍ରହ୍ମର ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିନାଽର୍ଥେନ ପ୍ରାକୃତେନୈଵ ତେ ସ୍ଵଯମ୍। ନାନା ତ୍ଵେନାଭିସମ୍ବଦ୍ଧାସ୍ତଦା ତତ୍କାଲଭାଵିନଃ

ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ଘଟଣା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଧର୍ମରେ, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବନ୍ଧିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ହୁଅନ୍ତି।

ସ୍ଵରୂପତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ଯଥା ଭଵତି ଜାଗ୍ରତଃ। ତତ୍କାଲଭାଵି ତେଷାଂ ତୁ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ

ଯେପରି, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ।

ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତୁ ଭେଦାନାଂ ଯେଷାଂ ଭିନ୍ନାଭିସୂଷ୍ମଣାମ୍। ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରତିସୃଜ୍ଯନ୍ତେ କାର୍ଯାଣି କରଣାନି ଚ

ପ୍ରତ୍ୟାହାର ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାଦାନ ଅଲଗା, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ମିଶାଯାଏ।

ନାନାତ୍ଵଦର୍ଶନାତ୍ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକନିଵାସିନାମ୍। ଵିନଷ୍ଟସ୍ଵାଧିକାରାଣାଂ ସ୍ଵେନ ଧର୍ମେଣ ତିଷ୍ଠତାମ୍

ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ନିଜ ଅଧିକାର ହରାଇ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖରେ।

ତେ ତୁଲ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାନୋ ନିରଞ୍ଜନାଃ। ପ୍ରକୃତୌ କାରଣାତୀତାଃ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ

ସେମାନେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣର, ସିଦ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ପ୍ରକୃତି ଓ କାରଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଖ୍ଯାପଯିତ୍ଵା ହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ପ୍ରକୃତିସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ପୁରୁଷାଵ୍ଯଵହୃତତ୍ଵେନ ପ୍ରତୀତା ନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ

ପ୍ରକୃତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରି, ପୁରୁଷ ସହିତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ।

ପ୍ରଵର୍ତିତେ ପୁନଃ ସର୍ଗେ ତେଷାଂ ଵା କାରଣଂ ପୁନଃ। ସଂଯୋଗେ ପ୍ରାକୃତେ ତେଷାଂ ଯୁକ୍ତାନାଂ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନାମ୍

ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନି କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଯୋଗ ହେବାବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖନ୍ତି ସେମାନେ ଏହି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।