ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ। ତଦା ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍

ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ସେତେବେଳେ, ସେଇ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ହଜାର ଆଖି ଏବଂ ହଜାର ପାଦ ଥିବା—

ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷୋ ରୁକ୍ମଵର୍ଣୋଽହ୍ଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯଃ ସ ସୁଷ୍ଵାପ ସଲିଲେ ତଦା

ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଅତିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଯିଏ ନାରାୟଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସମୟରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୋଇଥିଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରେକାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ। ଇମଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି

ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଜାଗିଲେ, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ; ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ଆପୋ ନାରା ଵୈ ତନଵ ଇତ୍ଯପାଂ ନାମ ଶୁଶ୍ରୁମଃ। ଅପ୍ସୁ ଶେତେ ଚ ଯତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ଜଳକୁ 'ନର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ନାମ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇଥିବାରୁ, ସେ 'ନାରାୟଣ' ଭାବେ ପରିଚିତ।

ତୁଲ୍ଯଂ ଯୁଗସହସ୍ରସ୍ଯ ନୈଶଂ କାଲମୁପାସ୍ଯ ସଃ। ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରକୁରୁତେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସର୍ଗକାରଣାତ୍

ହଜାର ଯୁଗ ସମାନ ଏକ ରାତି ଧ୍ୟାନ କରିବା ପରେ, ରାତି ଶେଷରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵାଯୁର୍ଭୂତ୍ଵା ତଦାଚରତ୍। ନିଶାଯାମିଵ ଖଦ୍ଯୋତଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍‌କାଲେ ତତସ୍ତତଃ

ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ଭାବେ ଚଳିଥିଲେ, ଯେପରି ରାତିରେ ପତଙ୍ଗ ଏଠାଉଠି ଉଡ଼ିବା, ବର୍ଷା କାଳରେ ଏଠାଉଠି ଘୁରୁଥିବା ପରି।

ତତସ୍ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଜ୍ଞାଯାନ୍ତର୍ଗତାଂ ମହୀମ୍। ଅନୁମାନାଦସଂମୂଢୋ ଭୂମେରୁଦ୍ଧରଣଂ ପ୍ରତି

ତାପରେ, ସେଇ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଛି ବୋଲି ବୁଝିଲେ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ବାହାର କରିବା ଉପାୟ ଅନୁମାନ କଲେ।

ଅକରୋତ୍ ସ ତନୁଂ ତ୍ଵନ୍ଯାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥା ପୁରା। ତତୋ ମହାତ୍ମା ମନସା ଦିଵ୍ଯଂ ରୂପମଚିନ୍ତଯତ୍

ସେ ପୁରୁଣା କଳ୍ପମାନେ ପରି ଆଉ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମା ମନରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସଲିଲେନାପ୍ଲୁତାଂ ଭୂମିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ତୁ ସମନ୍ତତଃ। କିନ୍ନୁ ରୂପଂ ମହତ୍ କୃତ୍ଵା ଉଦ୍ଧରେଯମହଂ ମହୀମ୍

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ କେଉଁ ମହାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ବାହାର କରିପାରିବି?'

ଜଲକ୍ରୀଡାସୁ ରୁଚିରଂ ଵାରାହଂ ରୂପମସ୍ମରତ୍। ଅଧୃଷ୍ଯଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାଂ ଵାଙ୍ମଯଂ ଧର୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍

ସେ ଜଳ ଖେଳାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ, ଶବ୍ଦରୂପ ଏବଂ ଧର୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ ବରାହ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୀଂର୍ଣ ଶତଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନୀଲମେଘପ୍ରତୀକାଶଂ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନମ୍

ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି ଥିବା।

ମହାପର୍ଵ୍ଵତଵର୍ଷ୍ମାଣଂ ଶ୍ଵେତଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣୋଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣମ୍। ଵିଦ୍ଯୁଦଗ୍ନିପ୍ରକାଶାକ୍ଷମାଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍

ସେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଦେହ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦାଁତ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମେଘର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ଵଳମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲା।

ପୀନଵୃତ୍ତାଯତସ୍କନ୍ଧଂ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମିନମ୍। ପୀନୋନ୍ନତକଟୀଦେଶଂ ସୁଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍

ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ମୋଟା, ଗୋଳ ଓ ଚଉଡ଼ା, ସିଂହ ପରି ଗମନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର କମର ମଜବୁତ ଓ ଉଚ୍ଚ, ଦେହ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣରେ ଭରିଥିଲା।

ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲଂ ଵାରାହମମିତଂ ହରିଃ। ପୃଥିଵ୍ଯୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ରସାତଲମ୍

ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଅସୀମ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହରି ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ ଵେଦଵାଦ୍ଯୁପଦ୍ରଷ୍ଟା କ୍ରତୁଵକ୍ଷାଶ୍ଚିତୀମୁଖଃ। ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵୋ ଦର୍ଭରୋମା ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷୋ ମହାତପାଃ

ସେ ବେଦ ଗୀତର ନିରୀକ୍ଷକ, ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି, ହୋମ କୁଣ୍ଡ ପରି ମୁଁହ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜିଭ୍, କୁଶ ଘାସ ପରି କେଶ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପରି ଶିର, ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ।

ଅହୋରାତ୍ରେକ୍ଷଣଧରୋ ଵେଦାଙ୍ଗଶ୍ରୁତିଭୂଷଣଃ। ଆଜ୍ଯନାସଃ ସ୍ରୁଵତୁଣ୍ଡଃ ସାମଘୋଷସ୍ଵନୋ ମହାନ୍

ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦିନ ଓ ରାତି ପରି, ବେଦ ଅଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୁତି ରେ ଶୋଭିତ, ଘୃତ ତାଙ୍କର ନାକ, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ତାଙ୍କର ଚୁଆଁ, ଏବଂ ସାମବେଦ ଗୀତ ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର।

ସତ୍ଯଧର୍ମମଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଧର୍ମ୍ମଵିକ୍ରମସଂସ୍ଥିତଃ। ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତରତୋ ଘୋରଃ ପଶୁଜାନୁର୍ମହାକୃତି

ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଗଠିତ, ଶ୍ରୀମାନ, ଧର୍ମର ଶକ୍ତିରେ ଅବିଚଳ, ପାପମୋଚନରେ ଲଗ୍ନ, ଭୟଙ୍କର ତଥା ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ, ଏବଂ ବିଶାଳ ଦେହ।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଗାତ୍ରୋ ହୋମଲିଙ୍ଗଃ ସ୍ଥାନବୀଜୋ ମହୌଷଧିଃ। ଵେଦ୍ଯାନ୍ତରାତ୍ମା ମନ୍ତ୍ରସ୍ଫିଗାଜ୍ଯସ୍ପୃକ୍ ସୋମଶୋଣିତଃ

ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା, ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କରେ, ସ୍ଥିରତାର ବୀଜ, ମହାଔଷଧି, ବେଦୀର ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମା, ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ନିତମ୍ଭ, ଘୃତ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସୋମ ଓ ରକ୍ତ ତାଙ୍କରେ।

- ପା.ଭେ. ଵେଦସ୍କନ୍ଧୋ ହଵିର୍ଗନ୍ଧୋ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାତିଵେଗଵାନ୍। ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶକାଯୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାନାଦୀକ୍ଷାଭିରନ୍ଵିତଃ

ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ବେଦ, ଗନ୍ଧ ଯଜ୍ଞ ହବିର, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ହବି ଠାରୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଗତି, ଦେହ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ଶୋଭିତ।

ଦକ୍ଷିଣାହୃଦଯୋ ଯୋଗୀ ମହାସତ୍ରମଯୋ ଵିଭୁଃ। ଉପାକର୍ମେଷ୍ଟିରୁଚିରଃ ପ୍ରଵର୍ଗ୍ଯଵିତ୍ତଭୂଷଣଃ

ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଦିଗ ହୃଦୟ, ସେ ଯୋଗୀ, ମହାଯଜ୍ଞ ମୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଆରମ୍ଭିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚମକିଥିବା, ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଧନରେ ଭୂଷିତ।

ନାନାଚ୍ଛନ୍ଦୋଗତିପଥୋ ଗୁହ୍ଯୋପନିଷଦାସନଃ। ଛାଯାପତ୍ନୀସହାଯୋ ଵୈ ମଣିଶ୍ରୃଙ୍ଗ ଇଵୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ। ଭୂତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵରାହୋ ଵୈ ଅପଃ ସ ପ୍ରାଵିଶତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଗତିପଥ, ଗୁପ୍ତ ଉପନିଷଦ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଛାୟା ପତ୍ନୀ ସହିତ, ମଣି ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ବରାହ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଅଦ୍ଭିଃ ସଂଛାଦିତାମୁର୍ଵୀଂ ସ ତାମଶ୍ନନ୍ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଉପଗମ୍ଯୋଜ୍ଜହାରାଶୁ ଅପସ୍ତାଶ୍ଚ ସ ଵିନ୍ଯସତ୍

ସେ ପ୍ରଜାପତି, ଜଳରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ନିକଟକୁ ଆଣି, ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ସେଇ ଜଳକୁ ପୃଥକ୍ କଲେ।

ସାମୁଦ୍ରୀର୍ଵୈ ସମୁଦ୍ରେଷୁ ନାଦେଯୀଶ୍ଚ ନଦୀଷ୍ଵଥ। ରସାତଲତଲେ ମଗ୍ନାଂ ରସାତଲତଲେ ଗତାମ୍। ପ୍ରଭୁର୍ଲ୍ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯାଭ୍ଯୁଜ୍ଜହାର ଗାମ୍

ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନଦୀମାନେ ଓ ଭୂମି ଉପରେ ଦେବା ନଦୀମାନେ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ପାତାଳର ତଳକୁ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦାଁତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ।

ତତଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନମାନୀଯ ପୃଥିଵୀଂ ପୃଥିଵୀକରଃ। ମୁମୋଚ ପୂର୍ଵଂ ମନସା ଧାରଯିତ୍ଵା ଧରାଧରଃ

ତାପରେ, ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଆଣି, ଧରାଧର ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତସ୍ଯୋପରି ଜଲୌଘସ୍ଯ ମହତୀ ନୌରିଵ ସ୍ଥିତଃ। ଚରିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଦେଵସ୍ଯ ନ ମହୀ ଯାତି ଵିପ୍ଲଵମ୍

ସେଇ ଜଳର ଉପରେ, ପୃଥିବୀ ବଡ଼ ନୌକା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ କେବେ ଡୁବେନାହିଁ।

ତତୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ କ୍ଷିତିଂ ଦେଵୋ ଜଗତଃ ସ୍ଥାପନେଚ୍ଛଯା। ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଵିଭାଗାଯ ମନଶ୍ଚକ୍ରେଽମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣଃ। ପୃଥିଵୀଂ ତୁ ସମୀକୃତ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସୋଽଚିନୋଦ୍ ଗିରୀନ୍

ତାପରେ, ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ, ପ୍ରଭୁ ଜଗତ୍କୁ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମନରେ ପୃଥିବୀର ବିଭାଗ କଲେ; ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଠିକ୍ କରି, ତାହାରେ ପାହାଡ଼ ରଖିଲେ।

ପ୍ରାକ୍ ସର୍ଵେ ଦହ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତଦା ସଂଵର୍ତ୍ତକାଗ୍ନିନା। ତେନାଗ୍ନିନା ଵିଶୀର୍ଣାସ୍ତେ ପର୍ଵତା ଭୁଵି ସର୍ଵଶଃ

ପୂର୍ବରୁ, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ସଂହାର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ; ସେଇ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ।

ଶୈତ୍ଯାଦେକାର୍ଣଵେ ତସ୍ମିନ୍ଵାଯୁନାପସ୍ତୁ ସଂହୃତାଃ। ନିଷିକ୍ତା ଯତ୍ର ଯତ୍ରାସଂସ୍ତତ୍ରତତ୍ରାଚଲୋଽଭଵତ୍

ତାପରେ, ଶୀତଳତା ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜଳ ଏକ ସମୁଦ୍ରରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହେଲା; ଯେଉଁଠି ଜଳ ପଡ଼ିଲା, ସେଠି ପାହାଡ଼ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସ୍କନ୍ନାଚଲତ୍ଵାଦଚଲାଃ ପର୍ଵ୍ଵଭିଃ ପର୍ଵ୍ଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଗିରଯୋଽନ୍ତର୍ନିଗୀର୍ଣତ୍ଵାଚ୍ଚଯନାଚ୍ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯାଃ

ସେମାନେ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ ତେଣୁ 'ଅଚଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଚୟିତ ହେବାରୁ 'ପାହାଡ଼' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏବଂ କିଛି ଭିତରେ ଲୁଚିଯିବାରୁ 'ଶିଳା ଚୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।