ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମଯା ପରିଗତଂ ସର୍ଵଂ କଥମଚ୍ଛନ୍ଦତୋ ମମ। ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଭୂତାନି ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶୁଭମ୍ ।। ୬.

ମୁଁ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ତେବେ କିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯାହା ହେଉନାହିଁ?

ଲୋକେ ଯଦସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦ୍ଵୈ ସତ୍ତ୍ଵାସତ୍ତ୍ଵଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ବୁଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ମନା ମଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ କୋ ମାଂ ଲୋକେଽତିସନ୍ଧଯେତ୍ ।। ୬.

ଏହି ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉ କି ନିରସତ୍ତ୍ୱ, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଛି; ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?

ଭୂତାନାଂ ତର୍କିତଂ ଯଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚାପ୍ଯେଷାଂ ଵିଧାରିତମ୍। ତଥା ଵିଚାରିତଂ ଯଚ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଦିତଂ ମମ ।। ୬.

ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯାହା ବିଚାର କରାଯାଏ— ସେସବୁ ମୋ ପାଖରେ ଜଣାଶୁଣା।

ମଯା ସ୍ଥିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍। ଆଶାମଯେନ ତତ୍ତ୍ଵେନ କଥଂ ଛେତ୍ତୁମିହୋତ୍ସହେ ।। ୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ମୁଁ ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ରଖିଛି; ଏପରି ଥିଲେ, ମୁଁ କିପରି ଏହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବି?

ଯସ୍ମାଚ୍ଚାହଂ ଵିଵୃତ୍ତୋ ଵୈ ସର୍ଗାର୍ଥମିହ ନାନ୍ଯଥା। ଇହ କର୍ମାଣ୍ଯନାରଭ୍ଯ କୋ ମେ ଛନ୍ଦାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୬.

ମୁଁ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି, ଆଉ କିଛି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିନଥିଲେ, କିଏ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?

ପରିଭାଷ୍ଯ ତତୋ ଦେଵାନ୍ ଜଯାନ୍ ଵୈ ନଷ୍ଟଚେତସଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସ ପୁନସ୍ତାନ୍ ଵୈ ଧୃତାନ୍ ଦଣ୍ଡେ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୬.

ତାପରେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମରେ ରହୁଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜୟା ପୁଣି କହିଲେ।

ଯସ୍ମାନ୍ମମାଭିସନ୍ଧାଯ ସନ୍ନ୍ଯାସୋ ଵଃ କୃତଃ ପୁରା। ଯସ୍ମାତ୍ସ ଵିଫଲୋଽଯନ୍ନୋ ହ୍ଯପାରସ୍ତ୍ଵେଷ ଯଃ କୃତଃ। ଭଵିତାଽତଃ ସୁଖୋଦର୍କୋ ଦେଵା ଭାଵେଷୁ ଜାଯତାମ୍ ।। ୬.

ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଭାବି ତୁମେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲ, ଯାହା ଫଳହୀନ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା; ଏହିକାରଣରୁ, ଦେବଗଣ, ଆଗାମୀ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ।

ଆତ୍ମଚ୍ଛନ୍ଦେନ ଵୋ ଜନ୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁରୋତ୍ତମାଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସଂମୂଢାଃ ଷଟ୍‌ସୁ ସର୍ଵେ ଗମିଷ୍ଯଥ ।। ୬.

ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ତୁମର ଜନ୍ମ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଛଅଟି ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଯିବ।

ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତେଷୁ ସୁରାସ୍ତଥା ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦିଷୁ। ତାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ଶ୍ଲୋକୋ ଗୀତଃ ପୁରାତନଃ ।। ୬.

ବୈବସ୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ଏହି କଥା ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପ୍ରସୂତିଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵ ଚ । ଯଜ୍ଞଞ୍ଚୈଵ ତୁ ଦାନଞ୍ଚ ଏଷାମେଵ ତୁ କୁର୍ଵତାମ୍। ସ ହି ସ୍ମ ଵିରଜା ଭୂତ୍ଵା ଵସତେଽନ୍ଯପ୍ରଶଂସଯା ।। ୬.

ଯେଉଁମାନେ ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ପାଳନ କରନ୍ତି— ସେମାନେ ରାଗ ଛାଡି, ଅନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଚାହିଁନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସନ୍ତି।

ସ ଏଵଂ ସ୍ଲୋକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଜଯା ଦେଵାନଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେଽତୀତେ ମତ୍ସମୀପମିହେଷ୍ଯଥ ।। ୬.

ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦେଖି, ଜୟା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ’।

ତତୋ ଯୂଯଂ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୬.

ତେଣୁ, ତୁମେମାନେ ମୋ ସହିତ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଇବ। ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତୋ ଦେଵାସ୍ତିରୋଭୂତେ ଈଶ୍ଵରେ ହ୍ଯକୁତୋଭଯମ୍। ପ୍ରପନ୍ନା ଅଣିମାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତା ଯୋଗବଲାନ୍ଵିତାଃ ।। ୬.

ପରମେଶ୍ୱର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟହୀନ ହୋଇ, ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଯୋଗବଳରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଲେ।

ତତସ୍ତେଷାନ୍ତୁ ଯାସ୍ତନ୍ଵସ୍ତାଽଭଵନ୍ ଦ୍ଵାଦଶ ହ୍ରଦାଃ। ଜଯା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ଜାତା ଶ୍ଚୋଦଧିସନ୍ନିଭାଃ ।। ୬.

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ବାରଟି ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାକୁ 'ଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ହ୍ରଦଗୁଡିକ ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ ଥିଲେ।

ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଗେତେ ଜଜ୍ଞିରେ ସୁରାଃ। ଅଜିତାଯାଂ ରୁଚେଃ ପୁତ୍ରା ଅଜିତା ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକଃ ।। ୬.

ତାପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ, ରୁଚିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅଜିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆକୃତିରେ ଅଜିତ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଵିଧିଶ୍ଚ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମୋ ନନ୍ଦୋଽଵ୍ଯଯସ୍ତଥା। ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସୁଧାମା ଚ କ୍ରତୁଶକ୍ତିଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ଇତ୍ଯେତେ ମାନସାଃ ସର୍ଵେ ଅଜିତା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୬.

ବିଧି, ମୁନିମାନେ, କ୍ଷେମ, ନନ୍ଦ, ଅବ୍ୟୟ, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସୁଧାମା, କ୍ରତୁ, ଶକ୍ତି, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ—ଏହି ସମସ୍ତେ ମନସ୍ପୁତ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଜିତା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

ତେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତଦା ସ୍ମୃତାଃ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵେ ତତଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ପୁନଃ। ତୁଷିତାଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ପୁନଃ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ଵରୋଚିଷଃ ।। ୬.

ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେଲେ; ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସ୍ୱରୋଚିଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତୁଷିତା ନାମ ତେ ହ୍ଯାସନ୍ ପ୍ରାଣାଖ୍ଯା ଯାତ୍ରିକାଃ ସୁରାଃ। ପୁନସ୍ତେ ତୁଷିତା ଦେଵା ଉତ୍ତମେ ତ୍ଵନ୍ତରେ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୬.

ସେମାନେ 'ତୁଷିତା' ବୋଲି ପରିଚିତ, ପ୍ରାଣ ନାମର ଦେବତା, ଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ପୁନି, ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତା ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ଉତ୍ତମସ୍ଯ ତୁ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ସତ୍ଯାଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଶୁଭାଃ। ତତଃ ସତ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵା ଉତ୍ତମେ ଚାନ୍ତରେ ତଦା ।। ୬.

ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଦିନେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ 'ସତ୍ୟା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।

ଅଭଜନ୍ ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତେ ତୃତୀଯେ ଦ୍ଵାପରାନ୍ତରେ। ତେ ତୁ ସତ୍ଯାଃ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵାଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତାମସେଽନ୍ତରେ ।। ୬.

ସେମାନେ, ସତ୍ୟା ଦେବତାମାନେ, ତୃତୀୟ ଦ୍ୱାପର ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେଲେ; ପୁନି, ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ସେହି ସତ୍ୟା ଦେବତାମାନେ ପୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ହର୍ଷା ଯେ ତମସଃ ପୁତ୍ରା ଜଜ୍ଞିରେ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ । ହରଯୋ ନାମ ତେ ଦେଵା ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତଥାଽଭଵନ୍ ।। ୬.

ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ହର୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ 'ହରୟ' ନାମକ ଦେବତା ହେଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେଲେ।

ତତସ୍ତେ ହରଯୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାରିଷ୍ଣଵେଽନ୍ତରେ। ଵୈକୁଣ୍ଠାଯାଂ ତତସ୍ତେ ଵୈ ଚରିଷ୍ଣୋର୍ଜଜ୍ଞିରେ ସୁରାଃ। ଵୈକୁଣ୍ଠା ନାମ ତେ ଦେଵାଃ ପଞ୍ଚମସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୬.

ତାପରେ, ଚରିଷ୍ଣୁ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ସେହି ହରୟ ଦେବତାମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ପଞ୍ଚମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚରିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବୈକୁଣ୍ଠା ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତତସ୍ତେ ଵୈ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵା ଵୈକୁଣ୍ଠାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାକ୍ଷୁଷମ୍। ସାଧ୍ଯାଯାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ସୁତା ଜଜ୍ଞିରେ ଧର୍ମସୂନଵଃ ।। ୬.

ପୁନି, ବୈକୁଣ୍ଠା ଦେବତାମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସାଧ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତତସ୍ତେ ଵୈ ପୁନଃ ସାଧ୍ଯାଃ ସଂକ୍ଷୀଣେ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ । ଉପସ୍ଥିତେ ମନୋଃ ସର୍ଗେ ପୁନର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ ।। ୬.

ପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେବାବେଳେ ସାଧ୍ୟାମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ଏବଂ ଭାଇବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଆସିଲା।

ଆଦ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ତୁ । ଅଂଶେନ ସାଧ୍ଯାସ୍ତେଽଦିତ୍ଯାଂ ମାରୀଚାତ୍ କଶ୍ଯପାତ୍ ପୁନଃ ।। ୬.

ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସାଧ୍ୟାମାନେ ଅଂଶରେ ଅଦିତି, ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଜଜ୍ଞିରେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ଵର୍ତ୍ତମାନେଽନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଯଦା ତ୍ଵେତେ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ।। ୬.

ଏହିପରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ,

ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ସାଧ୍ଯା ଜଜ୍ଞିରେ ଦ୍ଵାଦଶାମରାଃ। ଏଵମାଦ୍ଯା ଜଯାସ୍ତେ ଵୈ ଶାପାତ୍ସମଭଵଂସ୍ତଦା ।। ୬.

ତାପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଅମର ସାଧ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିପରି, ପ୍ରଥମ ଜୟାମାନେ ଏହି ସମୟରେ ଶାପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଯ ଇମାଂ ସପ୍ତସମ୍ଭୂତିଂ ଦେଵାନାଂ ଦେଵଶାସନାତ୍ । ପଠେଦ୍ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଵାଯଂ ନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୬.

ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି ସପ୍ତଜନ୍ମ କଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମାର୍ଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯେତେ ଭୂତଯଃ ସପ୍ତ ଜଯାନାଂ ସପ୍ତଲକ୍ଷଣାଃ। ପରିକ୍ରାନ୍ତା ମଯା ଚାଦ୍ଯ କିମ୍ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ ।। ୬.

ଏହିପରି, ଜୟାମାନଙ୍କ ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକର ସପ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ, ଆଜି ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?