ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆଦିତ୍ଯସଂଜ୍ଞଃ କପିଲସ୍ତ୍ଵଗ୍ରଜୋଽଗ୍ନିରିତି ସ୍ମୃତଃ। ହିରଣ୍ଯମସ୍ଯ ଗର୍ଭୋଽଭୂଦ୍ଧିରଣ୍ଯସ୍ଯାପି ଗର୍ଭଜଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଧିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସ ପୁରାଣେଽସ୍ମିନ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ

ସେ ଆଦିତ୍ୟ, କପିଳ ଓ ଅଗ୍ନି, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ପୁରାଣରେ ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵୋ ନିଵୃତ୍ତସ୍ଯ କାଲୋ ଵର୍ଷାଗ୍ରଜସ୍ତୁ ଯଃ। ନ ଶକ୍ଯଃ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁମପି ଵର୍ଷଶତୈରପି

ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ବିଗଳନ ପରେ ଯେ କାଳ, ସେ ସମସ୍ତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ଶତଶତ ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।

କଲ୍ପସଂଖ୍ଯାନିଵୃତ୍ତେସ୍ତୁ ପରାଖ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତଃ। ତାଵଚ୍ଛେଷୋଽସ୍ଯ କାଲୋଽନ୍ଯସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିସୃଜ୍ଯତେ

ଯେତେବେଳେ କଳ୍ପର ଗଣନା ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଅବଶିଷ୍ଟ କାଳ ଅଲଗା ଥାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଶେଷରେ ସେ ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।

କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଅନ୍ତର୍ଭୂତାନି ଯାନି ଵୈ। ସମତୀତାନି କଲ୍ପାନାନ୍ତାଵଚ୍ଛେଷାଃ ପରାସ୍ତୁ ଯେ

ଅନେକ କୋଟି-କୋଟି ହଜାର କଳ୍ପ ଯେଉଁମାନେ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶେଷରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛନ୍ତି—

ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେ କଲ୍ପୋ ଵାରାହନ୍ତଂ ନିବୋଧତ। ପ୍ରଥମଃ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ତେଷାଂ କଲ୍ପୋଽଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏବେ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପ, ଯାହାକୁ ବରାହ କଳ୍ପ କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହି ସମସ୍ତ କଳ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ପ୍ରଥମ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପ ଚାଲିଛି।

ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ମନଵଃ ସ୍ଯୁଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ଅତୀତା ଵର୍ତ୍ତମାନାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯା ଯେ ଚ ଵୈ ପୁନଃ

ଏହି କଳ୍ପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଚୌଦ ଜଣ ମନୁ ଅଛନ୍ତି—ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନି ଆସିବେ।

ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସମନ୍ତତଃ। ପୂର୍ଣଂ ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଵୈ ପରିପାଲ୍ଯା ନରେଶ୍ଵରୈଃ। ପ୍ରଜାଭିସ୍ତପସା ଚୈଵ ତେଷାଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଵିସ୍ତରମ୍

ସେମାନେ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ସହିତ, ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଏବେ ଶୁଣ।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଣ ଚୈକେନ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାନ୍ତରାଣି ଵୈ। ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଭଵିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ କଲ୍ପଃ କଲ୍ପେନ ଚୈଵ ହ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତର ସହିତ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ଘଟେ; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ କଳ୍ପମାନେ ଆସିବା ସହ କଳ୍ପ ପରେ କଳ୍ପ ଚାଲିଥାଏ।

ଅତୀତାନି ଚ କଲ୍ପାନି ସୋଦକାନି ସହାନ୍ଵଯୈଃ। ଅନାଗତେଷୁ ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ତର୍କ୍କଃ କାର୍ଯୋ ଵିଜାନତା

ଯେଉଁ କଳ୍ପମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଣି ଏବଂ ବଂଶ ସହିତ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ—ଏପରି ଚିନ୍ତା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କରିବା ଉଚିତ।

ଆପୋ ହ୍ଯଗ୍ନେଃ ସମଭଵନ୍ନଷ୍ଟେଽଗ୍ନୌ ପୃଥିଵୀତଲେ। ସାନ୍ତରାଲୈକଲୀନେଽସ୍ମାନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ

ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।

ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ। ତଦା ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍

ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ସେତେବେଳେ, ସେଇ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ହଜାର ଆଖି ଏବଂ ହଜାର ପାଦ ଥିବା—

ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷୋ ରୁକ୍ମଵର୍ଣୋଽହ୍ଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯଃ ସ ସୁଷ୍ଵାପ ସଲିଲେ ତଦା

ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଅତିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଯିଏ ନାରାୟଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସମୟରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୋଇଥିଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରେକାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ। ଇମଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି

ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଜାଗିଲେ, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ; ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ଆପୋ ନାରା ଵୈ ତନଵ ଇତ୍ଯପାଂ ନାମ ଶୁଶ୍ରୁମଃ। ଅପ୍ସୁ ଶେତେ ଚ ଯତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ଜଳକୁ 'ନର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ନାମ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇଥିବାରୁ, ସେ 'ନାରାୟଣ' ଭାବେ ପରିଚିତ।

ତୁଲ୍ଯଂ ଯୁଗସହସ୍ରସ୍ଯ ନୈଶଂ କାଲମୁପାସ୍ଯ ସଃ। ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରକୁରୁତେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସର୍ଗକାରଣାତ୍

ହଜାର ଯୁଗ ସମାନ ଏକ ରାତି ଧ୍ୟାନ କରିବା ପରେ, ରାତି ଶେଷରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵାଯୁର୍ଭୂତ୍ଵା ତଦାଚରତ୍। ନିଶାଯାମିଵ ଖଦ୍ଯୋତଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍‌କାଲେ ତତସ୍ତତଃ

ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ଭାବେ ଚଳିଥିଲେ, ଯେପରି ରାତିରେ ପତଙ୍ଗ ଏଠାଉଠି ଉଡ଼ିବା, ବର୍ଷା କାଳରେ ଏଠାଉଠି ଘୁରୁଥିବା ପରି।

ତତସ୍ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଜ୍ଞାଯାନ୍ତର୍ଗତାଂ ମହୀମ୍। ଅନୁମାନାଦସଂମୂଢୋ ଭୂମେରୁଦ୍ଧରଣଂ ପ୍ରତି

ତାପରେ, ସେଇ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଛି ବୋଲି ବୁଝିଲେ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ବାହାର କରିବା ଉପାୟ ଅନୁମାନ କଲେ।

ଅକରୋତ୍ ସ ତନୁଂ ତ୍ଵନ୍ଯାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥା ପୁରା। ତତୋ ମହାତ୍ମା ମନସା ଦିଵ୍ଯଂ ରୂପମଚିନ୍ତଯତ୍

ସେ ପୁରୁଣା କଳ୍ପମାନେ ପରି ଆଉ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମା ମନରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସଲିଲେନାପ୍ଲୁତାଂ ଭୂମିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ତୁ ସମନ୍ତତଃ। କିନ୍ନୁ ରୂପଂ ମହତ୍ କୃତ୍ଵା ଉଦ୍ଧରେଯମହଂ ମହୀମ୍

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ କେଉଁ ମହାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ବାହାର କରିପାରିବି?'

ଜଲକ୍ରୀଡାସୁ ରୁଚିରଂ ଵାରାହଂ ରୂପମସ୍ମରତ୍। ଅଧୃଷ୍ଯଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାଂ ଵାଙ୍ମଯଂ ଧର୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍

ସେ ଜଳ ଖେଳାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ, ଶବ୍ଦରୂପ ଏବଂ ଧର୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ ବରାହ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୀଂର୍ଣ ଶତଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନୀଲମେଘପ୍ରତୀକାଶଂ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନମ୍

ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି ଥିବା।

ମହାପର୍ଵ୍ଵତଵର୍ଷ୍ମାଣଂ ଶ୍ଵେତଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣୋଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣମ୍। ଵିଦ୍ଯୁଦଗ୍ନିପ୍ରକାଶାକ୍ଷମାଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍

ସେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଦେହ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦାଁତ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମେଘର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ଵଳମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲା।

ପୀନଵୃତ୍ତାଯତସ୍କନ୍ଧଂ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମିନମ୍। ପୀନୋନ୍ନତକଟୀଦେଶଂ ସୁଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍

ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ମୋଟା, ଗୋଳ ଓ ଚଉଡ଼ା, ସିଂହ ପରି ଗମନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର କମର ମଜବୁତ ଓ ଉଚ୍ଚ, ଦେହ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣରେ ଭରିଥିଲା।

ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲଂ ଵାରାହମମିତଂ ହରିଃ। ପୃଥିଵ୍ଯୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ରସାତଲମ୍

ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଅସୀମ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହରି ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ ଵେଦଵାଦ୍ଯୁପଦ୍ରଷ୍ଟା କ୍ରତୁଵକ୍ଷାଶ୍ଚିତୀମୁଖଃ। ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵୋ ଦର୍ଭରୋମା ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷୋ ମହାତପାଃ

ସେ ବେଦ ଗୀତର ନିରୀକ୍ଷକ, ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି, ହୋମ କୁଣ୍ଡ ପରି ମୁଁହ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜିଭ୍, କୁଶ ଘାସ ପରି କେଶ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପରି ଶିର, ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ।

ଅହୋରାତ୍ରେକ୍ଷଣଧରୋ ଵେଦାଙ୍ଗଶ୍ରୁତିଭୂଷଣଃ। ଆଜ୍ଯନାସଃ ସ୍ରୁଵତୁଣ୍ଡଃ ସାମଘୋଷସ୍ଵନୋ ମହାନ୍

ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦିନ ଓ ରାତି ପରି, ବେଦ ଅଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୁତି ରେ ଶୋଭିତ, ଘୃତ ତାଙ୍କର ନାକ, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ତାଙ୍କର ଚୁଆଁ, ଏବଂ ସାମବେଦ ଗୀତ ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର।

ସତ୍ଯଧର୍ମମଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଧର୍ମ୍ମଵିକ୍ରମସଂସ୍ଥିତଃ। ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତରତୋ ଘୋରଃ ପଶୁଜାନୁର୍ମହାକୃତି

ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଗଠିତ, ଶ୍ରୀମାନ, ଧର୍ମର ଶକ୍ତିରେ ଅବିଚଳ, ପାପମୋଚନରେ ଲଗ୍ନ, ଭୟଙ୍କର ତଥା ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ, ଏବଂ ବିଶାଳ ଦେହ।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଗାତ୍ରୋ ହୋମଲିଙ୍ଗଃ ସ୍ଥାନବୀଜୋ ମହୌଷଧିଃ। ଵେଦ୍ଯାନ୍ତରାତ୍ମା ମନ୍ତ୍ରସ୍ଫିଗାଜ୍ଯସ୍ପୃକ୍ ସୋମଶୋଣିତଃ

ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା, ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କରେ, ସ୍ଥିରତାର ବୀଜ, ମହାଔଷଧି, ବେଦୀର ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମା, ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ନିତମ୍ଭ, ଘୃତ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସୋମ ଓ ରକ୍ତ ତାଙ୍କରେ।

- ପା.ଭେ. ଵେଦସ୍କନ୍ଧୋ ହଵିର୍ଗନ୍ଧୋ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାତିଵେଗଵାନ୍। ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶକାଯୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାନାଦୀକ୍ଷାଭିରନ୍ଵିତଃ

ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ବେଦ, ଗନ୍ଧ ଯଜ୍ଞ ହବିର, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ହବି ଠାରୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଗତି, ଦେହ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ଶୋଭିତ।