ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯଦାପ୍ନୋତି ଯଦାଦତ୍ତେ ଯଚ୍ଚାସ୍ତି ଵିଷଯଂ ପ୍ରତି। ତଚ୍ଚାସ୍ଯ ସତତଂ ଭାଵସ୍ତସ୍ମାଦାତ୍ମା ନିରୁଚ୍ଯତେ

ସେ ଯାହା ପାଉଛନ୍ତି, ଯାହା ନେଉଛନ୍ତି ଓ ଯାହା ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେ ସବୁ ସମୟରେ ଏହିଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ସେ ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଋଷିଃ ସର୍ଵଗତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଶରୀରାଦ୍ଯତ୍ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ। ସ୍ଵାମିତ୍ଵମସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵପ୍ରଵେଶନାତ୍

ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ ଋଷି ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ ଥିବାରୁ ସେ ସବୁର ମାଲିକ। ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଅଧିକାର, ସେ ସମସ୍ତ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତିବୋଲି ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଭଗଵାନ୍ ଭଗସଦ୍ଭାଵାଦ୍ରାଗୋ ରାଗସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ପରଶ୍ଚ ତୁ ପ୍ରକୃତତ୍ଵାଦଵନାଦୋମିତିଃ ସ୍ମୃତଃ

ଭାଗ୍ୟ ଥିବାରୁ ସେ ଭଗବାନ୍, ଆସକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରୁ ରାଗ, ପ୍ରାଚୀନତ୍ୱ ଓ ସ୍ୱଭାବରୁ ପରଶୁ, ଓ ସେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତିବୋଲି ଅବନାଦ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନାତ୍ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵଂ ଯତସ୍ତତଃ। ନରାଣାମଯନଂ ଯସ୍ମାତ୍ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ସର୍ବ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଥିବାରୁ ସେ ନାରାୟଣ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ତ୍ରିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ସୃଜତେ ଗ୍ରସତେ ଚୈଵ ଵୀକ୍ଷତେ ଚ ତ୍ରିଭିସ୍ତୁ ଯତ୍। ଅଗ୍ରେ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ

ସେ ନିଜକୁ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ତିନି ଲୋକ ଚଳାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଚାରିମୁହଁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଆଦିତ୍ଵାଚ୍ଚାଦିତେଵୋଽସାଵଜାତତ୍ଵାଦଜଃ ସ୍ମୃତଃ। ପାତି ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃପ୍ରଜାପତିରତଃ ସ୍ମୃତଃ

ପ୍ରଥମ ଥିବାରୁ ସେ ଆଦିତେୟ, ଅଜନ୍ମା ଥିବାରୁ ସେ ଅଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ସେ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଦେଵେଷୁ ଚ ମହାନ୍ ଦେଵୋ ମହାଦେଵସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ। ସର୍ଵେଶତ୍ଵାଚ୍ଚ ଲୋକାନାମଵଶ୍ଯତ୍ଵାତ୍ତଥେଶ୍ଵରଃ

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମହାନ ଦେବତା, ତେଣୁ ସେ ମହାଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରୁ ସେ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ବୃହତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଚ ସ୍ମୃତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୂତତ୍ଵାଦ୍ଭୂତ ଉଚ୍ଯତେ। କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ କ୍ଷେତ୍ରଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଵିଭୁଃ ସର୍ଵଗତୋ ଯତଃ

ବଡ଼ ଥିବାରୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ମୂଳ ଥିବାରୁ ସେ ଭୂତ, କ୍ଷେତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ ସେ ବିଭୁ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଯସ୍ମାତ୍ ପୁର୍ଯନୁଶେତେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ। ନୋତ୍ପାଦିତତ୍ଵାତ୍ ପୂର୍ଵତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂରିତି ସ ସ୍ମୃତଃ

ସେ ଶରୀର ରୂପୀ ପୁରୀରେ ବସିଥିବାରୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିବା ଓ ପୂର୍ବରୁ ଥିବାରୁ ସେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଇଜ୍ଯତ୍ଵାଦୁଚ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞଃ କଵିର୍ଵିକ୍ରାନ୍ତଦର୍ଶନାତ୍। କ୍ରମଣଃ କ୍ରମଣୀଯତ୍ଵାଦ୍ଵର୍ଣକସ୍ଯାଭିପାଲନାତ୍

ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ ସେ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବା ଦୃଷ୍ଟି ଥିବାରୁ କବି, ଅଗ୍ରଗତି କରିବାରୁ କ୍ରମଣ, ଓ ବର୍ଣ୍ଣମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ବର୍ଣ୍ଣକ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଆଦିତ୍ଯସଂଜ୍ଞଃ କପିଲସ୍ତ୍ଵଗ୍ରଜୋଽଗ୍ନିରିତି ସ୍ମୃତଃ। ହିରଣ୍ଯମସ୍ଯ ଗର୍ଭୋଽଭୂଦ୍ଧିରଣ୍ଯସ୍ଯାପି ଗର୍ଭଜଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଧିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସ ପୁରାଣେଽସ୍ମିନ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ

ସେ ଆଦିତ୍ୟ, କପିଳ ଓ ଅଗ୍ନି, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ପୁରାଣରେ ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵୋ ନିଵୃତ୍ତସ୍ଯ କାଲୋ ଵର୍ଷାଗ୍ରଜସ୍ତୁ ଯଃ। ନ ଶକ୍ଯଃ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁମପି ଵର୍ଷଶତୈରପି

ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ବିଗଳନ ପରେ ଯେ କାଳ, ସେ ସମସ୍ତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ଶତଶତ ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।

କଲ୍ପସଂଖ୍ଯାନିଵୃତ୍ତେସ୍ତୁ ପରାଖ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତଃ। ତାଵଚ୍ଛେଷୋଽସ୍ଯ କାଲୋଽନ୍ଯସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିସୃଜ୍ଯତେ

ଯେତେବେଳେ କଳ୍ପର ଗଣନା ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଅବଶିଷ୍ଟ କାଳ ଅଲଗା ଥାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଶେଷରେ ସେ ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।

କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଅନ୍ତର୍ଭୂତାନି ଯାନି ଵୈ। ସମତୀତାନି କଲ୍ପାନାନ୍ତାଵଚ୍ଛେଷାଃ ପରାସ୍ତୁ ଯେ

ଅନେକ କୋଟି-କୋଟି ହଜାର କଳ୍ପ ଯେଉଁମାନେ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶେଷରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛନ୍ତି—

ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେ କଲ୍ପୋ ଵାରାହନ୍ତଂ ନିବୋଧତ। ପ୍ରଥମଃ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ତେଷାଂ କଲ୍ପୋଽଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏବେ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପ, ଯାହାକୁ ବରାହ କଳ୍ପ କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହି ସମସ୍ତ କଳ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ପ୍ରଥମ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପ ଚାଲିଛି।

ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ମନଵଃ ସ୍ଯୁଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ଅତୀତା ଵର୍ତ୍ତମାନାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯା ଯେ ଚ ଵୈ ପୁନଃ

ଏହି କଳ୍ପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଚୌଦ ଜଣ ମନୁ ଅଛନ୍ତି—ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନି ଆସିବେ।

ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସମନ୍ତତଃ। ପୂର୍ଣଂ ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଵୈ ପରିପାଲ୍ଯା ନରେଶ୍ଵରୈଃ। ପ୍ରଜାଭିସ୍ତପସା ଚୈଵ ତେଷାଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଵିସ୍ତରମ୍

ସେମାନେ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ସହିତ, ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଏବେ ଶୁଣ।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଣ ଚୈକେନ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାନ୍ତରାଣି ଵୈ। ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଭଵିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ କଲ୍ପଃ କଲ୍ପେନ ଚୈଵ ହ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତର ସହିତ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ଘଟେ; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ କଳ୍ପମାନେ ଆସିବା ସହ କଳ୍ପ ପରେ କଳ୍ପ ଚାଲିଥାଏ।

ଅତୀତାନି ଚ କଲ୍ପାନି ସୋଦକାନି ସହାନ୍ଵଯୈଃ। ଅନାଗତେଷୁ ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ତର୍କ୍କଃ କାର୍ଯୋ ଵିଜାନତା

ଯେଉଁ କଳ୍ପମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଣି ଏବଂ ବଂଶ ସହିତ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ—ଏପରି ଚିନ୍ତା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କରିବା ଉଚିତ।

ଆପୋ ହ୍ଯଗ୍ନେଃ ସମଭଵନ୍ନଷ୍ଟେଽଗ୍ନୌ ପୃଥିଵୀତଲେ। ସାନ୍ତରାଲୈକଲୀନେଽସ୍ମାନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ

ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।

ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ। ତଦା ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍

ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ସେତେବେଳେ, ସେଇ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ହଜାର ଆଖି ଏବଂ ହଜାର ପାଦ ଥିବା—

ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷୋ ରୁକ୍ମଵର୍ଣୋଽହ୍ଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯଃ ସ ସୁଷ୍ଵାପ ସଲିଲେ ତଦା

ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଅତିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଯିଏ ନାରାୟଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସମୟରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୋଇଥିଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରେକାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ। ଇମଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି

ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଜାଗିଲେ, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ; ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ଆପୋ ନାରା ଵୈ ତନଵ ଇତ୍ଯପାଂ ନାମ ଶୁଶ୍ରୁମଃ। ଅପ୍ସୁ ଶେତେ ଚ ଯତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ଜଳକୁ 'ନର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ନାମ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇଥିବାରୁ, ସେ 'ନାରାୟଣ' ଭାବେ ପରିଚିତ।

ତୁଲ୍ଯଂ ଯୁଗସହସ୍ରସ୍ଯ ନୈଶଂ କାଲମୁପାସ୍ଯ ସଃ। ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରକୁରୁତେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସର୍ଗକାରଣାତ୍

ହଜାର ଯୁଗ ସମାନ ଏକ ରାତି ଧ୍ୟାନ କରିବା ପରେ, ରାତି ଶେଷରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵାଯୁର୍ଭୂତ୍ଵା ତଦାଚରତ୍। ନିଶାଯାମିଵ ଖଦ୍ଯୋତଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍‌କାଲେ ତତସ୍ତତଃ

ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ଭାବେ ଚଳିଥିଲେ, ଯେପରି ରାତିରେ ପତଙ୍ଗ ଏଠାଉଠି ଉଡ଼ିବା, ବର୍ଷା କାଳରେ ଏଠାଉଠି ଘୁରୁଥିବା ପରି।

ତତସ୍ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଜ୍ଞାଯାନ୍ତର୍ଗତାଂ ମହୀମ୍। ଅନୁମାନାଦସଂମୂଢୋ ଭୂମେରୁଦ୍ଧରଣଂ ପ୍ରତି

ତାପରେ, ସେଇ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଛି ବୋଲି ବୁଝିଲେ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ବାହାର କରିବା ଉପାୟ ଅନୁମାନ କଲେ।

ଅକରୋତ୍ ସ ତନୁଂ ତ୍ଵନ୍ଯାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥା ପୁରା। ତତୋ ମହାତ୍ମା ମନସା ଦିଵ୍ଯଂ ରୂପମଚିନ୍ତଯତ୍

ସେ ପୁରୁଣା କଳ୍ପମାନେ ପରି ଆଉ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମା ମନରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସଲିଲେନାପ୍ଲୁତାଂ ଭୂମିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ତୁ ସମନ୍ତତଃ। କିନ୍ନୁ ରୂପଂ ମହତ୍ କୃତ୍ଵା ଉଦ୍ଧରେଯମହଂ ମହୀମ୍

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ କେଉଁ ମହାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ବାହାର କରିପାରିବି?'