ଯଦ୍ଧି ସୃଷ୍ଟେସ୍ତୁ ସଂଖ୍ଯାତଂ ମଯା କାଲାନ୍ତରନ୍ଦ୍ଵିଜାଃ। ଏତତ୍ କାଲାନ୍ତରଂ ଜ୍ଞେଯମହର୍ଵୈ ପାରମେଶ୍ଵରମ୍
ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତରାଳକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ଏହି ସମୟକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ରାତ୍ରିସ୍ତ୍ଵେତାଵତୀ ଜ୍ଞେଯା ପରମେଶସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ଅହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଯା ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଲଯୋ ରାତ୍ରିରୁଚ୍ଯତେ
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ରାତି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦିନ ପରି ଦୀର୍ଘ; ତାଙ୍କର ଦିନରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାଙ୍କର ରାତିକୁ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅହଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିରିତି ଧାରଣା। ଉପଚାରଃ ପ୍ରକ୍ରିଯତେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ଦିନ ଅଛି, ରାତି ନାହିଁ ବୋଲି ଧାରଣା; ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଉପମା ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଜାନାମ୍ପତଯ ଋଷଯୋ ମୁନିଭିଃ ସହ। ଋଷୀନ୍ ସନତ୍କୁମାରାଖ୍ଯାନ୍ ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯଗୈଃ ସହ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମୁନିମାନେ, ସନତ୍କୁମାର ନାମକ ଋଷିମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ଯେଉଁମାନେ—
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଶ୍ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ। ତନ୍ମାତ୍ରା ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗଣୋ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମନସା ସହ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟ, ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ତନ୍ମାତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଚ୍ଛ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ—
ଅହସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ସର୍ଵେ ପରମେଶସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅହରନ୍ତେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିନରେ ରହିଥାଏ; ତାଙ୍କର ରାତି ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ସତ୍ଵେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସଂହତେ। ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଵତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ
ଯେବେ ସତ୍ତ୍ୱ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ବିକାର ଲୟ ହୁଏ, ସେବେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଏକ ଥିବାରୁ, ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
ତମଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଵେତୌ ସମତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ତିତୌ। ଅତ୍ରୋଦ୍ରିକ୍ତୌ ପ୍ରସୂତୌ ଚ ତୌ ତଥା ଚ ପରସ୍ପରମ୍। ଗୁଣସାମ୍ଯେ ଲଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵୈଷମ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ
ତମ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଦୁଇଟି ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; ଯେବେ ଏକ ଅଧିକ ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ଯେବେ ସମତା ରହିଥାଏ, ଲୟ ଘଟେ।
ତିଲେଷୁ ଵା ଯଥା ତୈଵଂ ଘୃତଂ ପଯସି ଵା ସ୍ଥିତମ୍। ତଥା ତମସି ସତ୍ତ୍ଵେ ଚ ରଜୋଽଵ୍ଯକ୍ତାଶ୍ରିତଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ଘିଅ ଲୁଚିଥାଏ, କିମ୍ବା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଧ ମିଶିଥାଏ, ସେପରି ରଜୋଗୁଣ ମଧ୍ୟ ତମୋ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
ଉପାସ୍ଯ ରଜନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପରାଂ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ତଦା। ଅହର୍ମୁଖେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚ ପୁରଃ ପ୍ରକୃତିସମ୍ଭଵଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି ଧରି ପରମ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଯୋଗେନ ପରେଣ ପରମେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଣ୍ଡଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ପରମେଶ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ, ଏବଂ ଅଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମହେଶ୍ୱର ହେଲେ।
ପ୍ରଧାନାତ୍ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣାତ୍ତୁ ରଜୋ ଵୈ ସମଵର୍ତ୍ତତ। ରଜଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଂ ତତ୍ର ବୀଜେଷ୍ଵପି ଯଥା ଜଲମ୍
ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ତେଜିତ ହେବାରୁ ରଜୋଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏଠି ରଜୋଗୁଣ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭକାରୀ, ଯେପରି ବୀଜ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଥାଏ।
ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ହ୍ଯଧିଷ୍ଠିତାଃ। ଗୁଣେଭ୍ଯଃ କ୍ଷୋଭ୍ଯ ମାଣେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଵିଜଜ୍ଞିରେ। ଆଶ୍ରିତାଃ ପରମା ଗୁହ୍ଯାଃ ସର୍ଵାତ୍ମାନଃ ଶରୀରିଣଃ
ଗୁଣମାନେ ଅସମାନ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଉତ୍ତେଜିତ ଗୁଣମାନେ ଠାରୁ ତିନିଜଣ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପରମ, ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଶରୀରୀ ଜୀବଙ୍କ ଆତ୍ମା।
ରଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ତମୋ ହ୍ଯଗ୍ନିଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁରଜାଯତ। ରଜଃପ୍ରକାଶକୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ରଷ୍ଟ୍ଟୃତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ରଜୋଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମା ହେଲେ, ତମୋଗୁଣ ଅଗ୍ନି ହେଲେ, ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ରଜୋଗୁଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ତମଃପ୍ରକାଶକୋଽଗ୍ନିସ୍ତୁ କାଲତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରକାଶକୋ ଵିଷ୍ଣୁରୌଦାସୀନ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଅଗ୍ନି ତମୋଗୁଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରି କାଳ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ଉଦାସୀନତାରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋଽଗ୍ନଯଃ। ପରସ୍ପରାଶ୍ରିତା ହ୍ଯେତେ ପରସ୍ପରମନୁଵ୍ରତାଃ
ଏହି ତିନିଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା, ଏହି ତିନିଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ଅଗ୍ନି; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।
ପରସ୍ପରେଣ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମିଥୁନାହ୍ଯେତେ ହ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯମୁପଜୀଵିନଃ। କ୍ଷଣଂ ଵିଯୋଗୋ ନ ହ୍ଯେଷାନ୍ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଜଣ ମିଶିଥାନ୍ତି, ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
ଈଶ୍ଵରୋ ହି ପରୋ ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ମହତଃ ପରଃ । ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ରଜସୋଦ୍ରିକ୍ତଃ ସର୍ଗାଯେହ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ପରଶ୍ଚ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚ ପରା ସ୍ମୃତା
ପରମେଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବତା; ବିଷ୍ଣୁ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଅଧିକ ରଜସ୍ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ପରମ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ, ପ୍ରକୃତିକୁ ପରା ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ।
ଅଧିଷ୍ଠିତୋଽସୌ ହି ମହେଶ୍ଵରେଣ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ସମନ୍ତାତ୍। ଅନୁପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତି ମହାନ୍ତ ଏଵ ଚିରସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଵେ ଵିଷ୍ଯେ ପ୍ରିଯତ୍ଵାତ୍
ସେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ମହାନ୍ତମାନେ, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା, ପ୍ରେମରେ ପଛରେ ଚଲନ୍ତି।
ପ୍ରଧାନଂ ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯାତ୍ସର୍ଗକାଲେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଈଶ୍ଵରାଧିଷ୍ଠିତାତ୍ ପୂର୍ଵନ୍ତସ୍ମାତ୍ସଦସଦାତ୍ମକାତ୍। ବ୍ରହ୍ମା ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମିଥୁନଂ ଯୁଗପତ୍ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ
ଗୁଣମାନଙ୍କ ଅସମତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଧୀନରୁ, ସେ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସଦସଦ୍ରୂପ ଠାରୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଏକାସାଥି ଦମ୍ପତି ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତମୋଽଵ୍ଯକ୍ତମଯଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ। ସଂସିଦ୍ଧଃ କାର୍ଯକରଣୈର୍ବ୍ରହ୍ମାଽଗ୍ରେ ସମଵର୍ତ୍ତତ
ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ତମୋମୟ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲାଯାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତେଜସା ପ୍ରଥମନୋ ଧୀମାନଵ୍ଯକ୍ତଃ ସଂପ୍ରକାଶତେ। ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ କାରଣତ୍ଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ତିନି, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଥିବା, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ସେ ଶରୀରୀ ଭାବେ ପ୍ରଥମ କାରଣ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅପ୍ରତୀଘେନ ଜ୍ଞାନେନ ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ଚ ସୋଽନ୍ଵିତଃ। ଧର୍ମେଣ ଚାପ୍ରତୀଘେନ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅବରୋଧ ନହୋଇଥିବା ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ଅବରୋଧ ନହୋଇଥିବା ଧର୍ମ ଓ ବିରାକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତସ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯାପ୍ରତିଘଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵୈରାଗ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍। ଧର୍ମୈଶ୍ଵର୍ଯକୃତା ବୁଦ୍ଧିର୍ବ୍ରାହ୍ମୀ ଜଜ୍ଞେଽଭିମାନିନଃ
ତାଙ୍କର ଅବରୋଧ ନହୋଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ବିରାକ୍ତିର ଚିହ୍ନ; ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ବୁଦ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଭାବେ ଅଭିମାନୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ଜାଯତେ ଚାସ୍ଯ ମନସା ଚ ଯଦିଚ୍ଛତି। ଵଶୀକୃତତ୍ଵାଦ୍ଵୈଗୁଣ୍ଯାତ୍ ସୁରେଶତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ
ଅଦୃଶ୍ୟ ଠାରୁ, ସେ ମନରେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଗୁଣମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା, ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା।
ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ କାଲତ୍ଵେ ଚାନ୍ତକୋଽଭଵତ୍। ସହସ୍ରମୂର୍ଦ୍ଧା ପୁରୁଷସ୍ତିସ୍ରୋଽଵସ୍ଥାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ
ଚାରିମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଓ କାଳ ଭାବେ ଅନ୍ତକର୍ତ୍ତା ହେଲେ; ହଜାରମୁଣ୍ଡିଆ ପୁରୁଷ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ତିନିଟି ଅବସ୍ଥା ରଖନ୍ତି।
ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ କାଲତ୍ଵେ ଚ ରଜସ୍ତମଃ. ସାତ୍ଵିକଂ ପୁରୁଷତ୍ଵେ ଚ ଗୁଣଵୃତ୍ତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ
ବ୍ରହ୍ମାର ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜ ରହିଥାଏ, କାଳର ଅବସ୍ଥାରେ ରଜ ଓ ତମ ରହିଥାଏ। ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥାଏ—ଏହିଭଳି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ଗୁଣମାନେ କାମ କରନ୍ତି।
ଲୋକାନ୍ ସୃଜତି ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ କାଲତ୍ଵେ ସଂକ୍ଷିପତ୍ଯପି। ପୁରୁଷତ୍ଵେ ହ୍ଯୁଦାସୀନ ସ୍ତିସ୍ରୋଽଵସ୍ଥାଃ ପ୍ରଜାପତେ
ବ୍ରହ୍ମାର ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, କାଳର ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି। ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି—ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଅବସ୍ଥା।
ବ୍ରହ୍ମା କମଲଗର୍ଭାଭଃ କାଲୋ ଜାତ୍ଯାଞ୍ଜନପ୍ରଭଃ। ପୁରୁଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ରୂପଂ ତତ୍ପରମାତ୍ମନଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆକୃତି ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପରି, କାଳଙ୍କର ରୂପ କଳା ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଦ୍ମନୟନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ରୂପ।
ଯୋଗେଶ୍ଵରଃ ଶରୀରାଣି କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ। ନାନାକୃତିକ୍ରିଯାରୂପନାମଵୃତ୍ତିଃ ସ୍ଵଲୀଲଯା
ଯୋଗେଶ୍ୱର ନିଜ ଲୀଳାରେ ଶରୀରମାନେ ତିଆରି କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, କାର୍ଯ୍ୟ, ରୂପ, ନାମ ଓ ଚଳନା ଧାରଣ କରନ୍ତି।