ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗୋଽଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ପରସ୍ପରାତ୍। ଵୈକାରିକାଦହଙ୍କାରାତ୍ସତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାତ୍ତୁ ସାତ୍ଵିକାତ୍। ଵୈକାରିକଃ ସ ସର୍ଗସ୍ତୁ ଯୁଗପତ୍ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ଏହି ଭୂତ ତନ୍ମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ପରସ୍ପରରୁ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ବିକାରୀ ଅହଂକାରରୁ, ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ହେଲେ, ବିକାରୀ ସୃଷ୍ଟି ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯପି। ସାଧକାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଦେଵା ଵୈକାରିକା ଦଶ। ଏକାଦଶଂ ମନସ୍ତତ୍ର ଦେଵା ଵୈକାରିକାଃ ସ୍ମୃତା
ପାଞ୍ଚଟି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ସାଧନ ହେଉଛି, ଦଶଟି ବିକାରୀ ଦେବତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏକାଦଶ ହେଉଛି ମନ, ଏବଂ ବିକାରୀ ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଜିହ୍ଵା ନାସିକା ଚୈଵ ପଞ୍ଚମୀ। ଶବ୍ଦାଦୀନାମଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ
କାନ, ଚମ୍ମ, ଆଖି, ଜିହ୍ବା ଏବଂ ପଞ୍ଚମ — ନାକ; ଏହି ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଥାଏ, ଯାହା ଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତିକୁ ଧରିବା ପାଇଁ।
ପାଦୌ ପାଯୁରୁପସ୍ଥଞ୍ଚ ହସ୍ତୌ ଵାଗ୍ଦଶମୀ ଭଵେତ୍। ଗତିର୍ଵିସର୍ଗୋ ହ୍ଯାନନ୍ଦଃ ଶିଲ୍ପଂ ଵାସ୍ଯଞ୍ଚ କର୍ମ ଚ
ପାଁ, ପିଟ, ଲିଙ୍ଗ, ହାତ ଏବଂ କଥା — ଏହି ଦଶଟି ଅଙ୍ଗ; ଚଳାଚଳ, ତ୍ୟାଗ, ସୁଖ, କଳା, ଭୋଗ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର କାମ।
ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶେତ୍। ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଵାଯୁଃ ଶବ୍ଦ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ମକୋଽଭଵତ୍
ଆକାଶରେ କେବଳ ଧ୍ୱନି ଥାଏ; ଏହା ସ୍ପର୍ଶ ମିଶିଲେ, ବାୟୁ ହୁଏ, ଯାହାରେ ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ରହିଥାଏ।
ରୂପନ୍ତଥୈଵ ଵିଶତଃ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଗୁଣାଵୁଭୌ। ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତୁ ତତଶ୍ଚାଗ୍ନିଃ ସ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଵାନ୍
ଏହିପରି ରୂପ ମିଶିଲେ, ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ରହିଥାଏ; ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ — ଏଇ ତିନିଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।
ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଞ୍ଚ ରସମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶତ୍। ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା ହ୍ଯାପୋ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତା ରସାତ୍ମିକାଃ
ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ସହିତ ରସ ଯୋଗ ହେଲା; ଏହିପରି ଜଳରେ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଥାଏ, ଏହା ରସରେ ପ୍ରଧାନ।
ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପେଷୁ ଗନ୍ଧସ୍ତେଷୁ ସମାଵିଶତ୍। ସଂଯୁକ୍ତା ଗନ୍ଧମାତ୍ରେଣ ଆଚିନ୍ଵନ୍ତି ମହୀମିମାମ୍। ତସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚଗୁଣା ଭୂମିଃ ସ୍ଥୂଲଭୂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ସହିତ ଗନ୍ଧ ଯୋଗ ହେଲା; ଏହି ଗନ୍ଧ ମିଶି ଏହି ପୃଥିବୀ ତିଆରି ହେଲା; ତେଣୁ ସ୍ଥୂଳ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।
ଶାନ୍ତା ଘୋରାଶ୍ଚ ମୂଢାଶ୍ଚ ଵିଶେଷାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ। ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍
ଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଢ଼ — ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଏହିପରି ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ; ପରସ୍ପର ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ରହନ୍ତି।
ଭୂମେରନ୍ତସ୍ତିଵଦଂ ସର୍ଵଂ ଲୋକାଲୋକଘନାଵୃତମ୍। ଵିଶେଷା ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାହ୍ଯା ନିଯତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ
ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ସବୁ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଲୋକ ଓ ଅଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏହି ଭିନ୍ନତା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଗୁଣଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍। ତେଷାଂ ଯାଵଚ୍ଚ ଯଦ୍ଯଚ୍ଚ ତତ୍ତତ୍ତାଵଦ୍ଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆଗର ଗୁଣ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁ ଗୁଣ ଯାହାର ଅଛି, ସେଇ ତାହାର ଗୁଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଉପଲଭ୍ଯ ଶୁଚେର୍ଗନ୍ଧଂ କେଚିଦ୍ଵାଯୋରନୈପୁଣାତ୍। ପୃଥିଵ୍ଯାମେଵ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦେଷାଂ ଵାଯୋଶ୍ଚ ସଂଶ୍ରଯାତ୍
କେତେକେ ବାୟୁର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧତାରେ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହା ପୃଥିବୀର ଗୁଣ, ବାୟୁ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ।
ଏତେ ସପ୍ତ ମହାଵୀର୍ଯା ନାନାଭୂତାଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁମସମାଗମ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ତେ ସମେତ୍ଯ ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯଯୋନ୍ଯସ୍ଯୈଵ ସଂଶ୍ରଯାତ୍
ଏହି ସାତଟି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂତ; ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଠି ନହେଲେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇ—
ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅଵ୍ଯକ୍ତାନୁଗ୍ରହେଣ ଚ। ମହଦାଦ୍ଯା ଵିଶେଷାନ୍ତା ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ତେ
ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା, ମହତ୍ ଆଦି ଯାଁଠୁ ଭିନ୍ନ ଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
ଏକକାଲଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵଚ୍ଚ ତତ୍। ଵିଶେଷେଭ୍ଯୋଽଣ୍ଡମଭଵଦ୍ ବୃହତ୍ତଦୁଦକଂ ଚ ଯତ୍। ତତ୍ତସ୍ମିନ୍ କାର୍ଯକରଣଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦା
ଏହା ସମସ୍ତେ ଏକ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଜଳର ବୁଦ୍ବୁଦ ପରି; ଭିନ୍ନ ଭୂତମାନଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବଡ଼ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହା ଭିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ପ୍ରାକୃତେଽଣ୍ଡେ ଵିବୁଦ୍ଧେ ସନ୍ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ। ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ପ୍ରାକୃତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜାଗ୍ରତ ହେଲାବେଳେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲାଯାଏ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ଦେହୀ, ପ୍ରଥମ, ଏବଂ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆଦିକର୍ତ୍ତା ଚ ଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଽଗ୍ରେ ସମଵର୍ତ୍ତତ। ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସୋଽଗ୍ରୋଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ସର୍ଗେ ଚ ପ୍ରତି ସର୍ଗେ ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ
ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଆରମ୍ଭରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ପ୍ରଥମେ ଚାରିମୁହଁ ଧାରଣ କରି ଦେଖାଦେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲାଯାଏ।
କରଣୈଃ ସହ ସୃଜ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଚ। ଭଜନ୍ତେ ଚ ପୁନର୍ଦେହାନସମାହାରସନ୍ଧିଷୁ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପ୍ରଳୟବେଳେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ପୁଣି କାରଣ ଯୋଗ ହେଲେ ନୂତନ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ହିରଣ୍ମଯସ୍ତୁ ଯୋ ମେରୁସ୍ତସ୍ଯୋଲ୍ବଂ ତନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ଗର୍ଭୋଦକଂ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଜରାଦ୍ଯସ୍ଥୀନି ପର୍ଵତାଃ
ହିରଣ୍ମୟ ମେରୁ ପର୍ବତ — ଏହାର ଆବରଣ ମହାଆତ୍ମାଙ୍କ; ସମୁଦ୍ର ଏହାର ଗର୍ଭଜଳ, ପର୍ବତମାନେ ଜରା ଆଦି ହୋଇ ଏହାର ଅସ୍ଥି।
ତସ୍ମିନ୍ନଣ୍ଡେ ତ୍ଵିମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଭୂତାସ୍ତୁ ସପ୍ତ ଵୈ। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଚ ପୃଥ୍ଵୀଯଂ ସମୁଦ୍ରୈଃ ସହ ସପ୍ତଭିଃ
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସପ୍ତ ଲୋକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଓ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଏହାରେ ଅଛି।
ପର୍ଵତୈଃ ସୁମହଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନଦୀଭିଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ। ଅନ୍ତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତ୍ଵିମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ଏହି ଅଣ୍ଡର ଭିତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଓ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ଅଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରୌ ସଗ୍ରହୌ ସହ ଵାଯୁନା। ଲୋକାଲୋକଂ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିଚ୍ଚାଣ୍ଡେ ତସ୍ମିନ୍ ସମର୍ପିତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ, ବାୟୁ ସହିତ, ଏବଂ ଲୋକ ଓ ଅଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଅଦ୍ଭିର୍ଦଶଗୁଣାଭିସ୍ତୁ ବାହ୍ଯତୋଽଣ୍ଡଂ ସମାଵୃତମ୍। ଆପୋ ଦଶଗୁଣା ହ୍ଯେଵନ୍ତେଜସା ବାହ୍ଯତୋ ଵୃତାଃ
ଏହି ଅଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ପରିମାଣର ପାଣିରେ ଘେରାଯାଇଛି; ସେହି ପାଣିକୁ ମଧ୍ୟ ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଗ୍ନି ଘେରି ରହିଛି।
ତେଜୌଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ଵାଯୁନା ଵୃତମ୍। ଵାଯୋର୍ଦ୍ଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ନଭସା ଵୃତମ୍
ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବାୟୁ ଘେରିଛି; ଏବଂ ବାୟୁକୁ ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ଆକାଶ ଆବୃତ କରିଛି।
ଆକାଶେନ ଵୃତୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ଚ ଭୂତାଦିନା ଵୃତମ୍। ଭୂତାଦିର୍ମହତା ଚାପି ଅଵ୍ଯକ୍ତେନ ଵୃତୋ ମହାନ୍। ଏତୈରାଵରଣୈରଣ୍ଡଂ ସପ୍ତଭିଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଵୃତମ୍
ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଘେରିଛି, ଆକାଶକୁ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ଆବୃତ କରିଛି; ମୂଳ ପଦାର୍ଥକୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଘେରିଛି, ଏବଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆବୃତ କରିଛି; ଏଭଳି ସାତଟି ପ୍ରାକୃତିକ ପରତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଣ୍ଡ ଆବୃତ।
ଏତାସ୍ଵାଵୃତ୍ଯ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ। ପ୍ରସର୍ଗକାଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚ ଗ୍ରସନ୍ତ୍ଯେତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଏଭଳି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଏକାଉଁଠିକୁ ଆବୃତ କରି ଏଠାରେ ଆଠଟି ପ୍ରକୃତି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି; ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷବେଳେ ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଏକାଉଁଠିକୁ ଗ୍ରସଣ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରୋତ୍ପନ୍ନା ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍। ଆଧାରାଧେଯଭାଵେନ ଵିକାରସ୍ଯ ଵିକାରିଷୁ
ଏଭଳି, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଏକାଉଁଠିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠିକୁ ଆଧାର ଓ ଉପରି ଭାବରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ବିକାର ଓ ବିକାରୀ ଭାବରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କ୍ଷେତ୍ରମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ। ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତସ୍ତୁ ସଃ। ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାଗାସୀତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ତଡିଦ୍ଯଥା
ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମା କୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ; ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହା ହଠାତ୍ ବିଜୁଳି ଦେଖାଯିବା ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।
ଏତଦ୍ଧିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଯୋ ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ କୀର୍ତିମାନ୍ ଧନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଵାଂଶ୍ଚ ଭଵତ୍ଯୁତ
ଯେଉଁଠି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭର ଏହି ଜନ୍ମକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ଧନ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନବାନ୍ ହୁଏ।
ନିଵୃତ୍ତିକାମୋଽପି ନରଃ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଲଭତେ ଗତିମ୍। ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସୁଖଂ ଚ କ୍ଷେମମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିବୃତ୍ତି ଆଶା କରେ, ଯଦି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଅଛି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ପୁରାଣ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କଲେ ସେ ସୁଖ ଓ କ୍ଷେମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।